Onze-Lieve-Vrouw van Dank of van de Gratie: conclusie.
Door Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Bijgewerkt op
«De Dank» of «de Gratie»? Een theologische onderscheid: genade als deelname aan het trinitair leven en Maria als icoon van de heilbrengende genade.
De Genade als deelname aan het goddelijke leven
De genade kan worden gezien als de gemeenschap met de Vader door Christus in de Geest. Het begeleide opvoedingsproces genadig vormt de menselijke wezens om zich te bevrijden van de zonde en tot goddelijke verheerlijking (theosis) te komen. De Patristiek beschrijft dit mysterie als volgt:
«Deus se fez homem para que o homem se tornasse Deus»
Hier spreekt het Nieuwe Testament over de uitgieting van de Geest als bron van wedergeboorte (Jo 3, 5-7), nieuwe leven (Rom 5, 5; 6, 4), kindertijd met God (Rom 8, 15-16; Gal 4, 6) en eeuwig leven (Rom 6, 23).
De leer over rechtvaardiging richtte zich op vergeving en verlossing van zonden en liet de wedergeboorte voor nieuwe leven over het hoofd zien. Rechtvaardiging plaatst de mens in een nieuwe relatie met God, maar de wedergeboorte volgens de Geest verandert de innerlijke levenswereld, de zaad van leven, en stelt hem in staat om het leven op een andere manier tegemoet te treden. In essentie is het ontvangen van gunst geen menselijke prestatie. Wie een geschenk ontvangt, neemt niet deel aan de initiatief van het geschenk, maar ontvangt het alleen. Als het niet wordt ontvangen, bestaat er wel de goede intentie van de aanbieder, in ons geval het geschenk van God, Christus. Tot het moment van vrije ontvangst in de vrijheid wordt het niet gerealiseerd als aanbod. In die zin weerspiegelt de leer van Petrus over onze deelname aan de goddelijke natuur (2 Pet 1, 4) deze realiteit, aangezien de identiteit van de menselijke natuur het ontvangen van Gods geschenk is. Ver weg van pantheïsme of apofasie van een onuitsprekelijke en oncommunicabele God, verlicht het verlichtende licht van gunst de handelingen van God in het menselijk bewustzijn en maakt hem in staat om zich in bewustzijn en liefde te verhouden tot God.
Bovenop alle denominaties die in de loop van de geschiedenis in de theologie zijn aangeboden, zijn we vandaag in staat om naar het mysterie van de Drie-eenheid en de incarnatie te kijken als openbaring van God en te reflecteren dat Maria daar was en ook het mysterie van de Drie-eenheid dat in de geschiedenis inbreekt om haar te redden. Gunst is geen toevallige, willekeurige of zelfs willekeurige interventie in het leven van de mens, maar een substantiële manier van menselijk zijn die aan hem is meegedeeld door goddelijke goedheid.
Gunst humaniseert de mens.
De christelijke definitie van Christus als ware God en ware mens helpt ons om de geleidelijke humanisatie te zien die de goddelijkmaking met zich meebracht als centraal bericht dat samenvloeit uit het Oude en het Nieuwe Testament. In het post-conciliaire tijdperk is het ondenkbaar in het katholicisme dat gunst die ons tot op het niveau van God maakt, zou kunnen afzien van de noodzakelijke humanisatie, aangezien deze de menselijke vrijheid uit de onverantwoordelijkheid bevrijdt en de ik rijpt. Wanneer we naar de persoon van de Messias kijken, vinden we het paradigma van de onverbrekelijke eenheid tussen God en de mens, tussen goddelijkheid en menselijkheid, maar ook de bron, want alleen in het mysterie van de verpersonlijking van het Woord vinden we het licht van het mysterie van de mens (Gaudium et Spes 22). In werkelijkheid kan goddelijkmaking niet betekenen dat de mens uit zijn menselijke conditie stapt. Integendeel, het is de conditie van de menselijke volheid, want het gesprek met goddelijke wezens brengt de mens ertoe zijn oorsprong te verwezenlijken: afbeelding en gelijkenis van God (Gen 1, 26). We kunnen dan ook concluderen dat goddelijkmaking niet mag betekenen dat de mens uit zijn menselijke conditie stapt. In plaats daarvan is het de conditie van de menselijke volheid, want het gesprek met goddelijke wezens brengt de mens ertoe zijn oorsprong te verwezenlijken: afbeelding en gelijkenis van God.
Gratie is het doel van het menselijk leven: een dialooggebeurtenis die God en de mens levendig met elkaar in verbinding brengt. Twee elementen zijn nodig: het aanbod van God en het antwoord van de mens, dat zich uitdrukt in een relatie van liefde en de communicatie van goddelijke leven. Door de geschiedenis van de verlossing, van de schepping tot de eschatologie, wordt gratie door de leden van het volk van God, vooral door de gedoopten, ontvangen, omdat het een geschenk is van de wedergeboorte van het nieuwe, goddelijke leven in de hart van de mens in de Geest van de Vader en de Zoon.
Maria en de gratie in het Nieuwe Testament
Jezus Christus, de levende Zoon van God, is de volheid van gratie en waarheid (Johannes 1,14). In Maria wordt dit op twee manieren tot uiting gebracht: de genade van de Vader die in Maria alle werken van het Oude Testament samenvat, en de goddelijke moederschap en geestelijke moederschap die voortvloeit uit de wil van de Vader die de Woord aan de wereld communiceert. In werkelijkheid kan men niet theologische overwegingen over gratie maken zonder de volheid van gratie (Lucas 1,28) in vraag te stellen.
Maria’s antwoord op de gratie
De genade van de Vader die naar Maria kijkt, die genade gevonden heeft bij God, via de engel, noemt haar in de geschiedenis van de redding voor het eerst niet Myriam maar kecharitomene ‘vol van genade’ (Lc 1,28). Deze naam betekent duurzaam ontvanger van goddelijke liefde. Dit moeilijk te vertalen woord vindt zijn wortels in dankzeggen en genadig zijn, wat een handeling van God aangeeft die in het heden voortduurt. De liefde van God in Maria transformeert haar, want zij wordt gezegend en er gebeuren grote dingen in haar, beginnend met de maagdelijke moederschap van het Woord van God.
Het hele verhaal van de Anoncement laat de relatie van Maria met de Drie-eenheid zien. De Vader is het die de genade naar Maria stuurt, waardoor de incarnatie van de Zoon mogelijk wordt, die Zoon van Maria wordt door de kracht van de Heilige Geest (Lc 1,35), die haar bedekt met zijn schaduw, net zoals de Ark van het Verbond in de woestijn bedekt was door de wolk. De genade, begrepen als liefde voor de personen van de Drie-eenheid, vindt in Maria ruimte om de geschiedenis te redden, want in de Maagd genade en vrijheid samenkomen. We kunnen dan ook zeggen dat Maria beeld is van de Drie-eenheid, omdat zij de handeling van God in de wereld onthult en de passende reactie van de mens: volledige beschikbaarheid tegenover de wil van de Vader: ‘Hier ben ik, de dienaar van de Heer, laat het volgens jouw woord geschieden’ (Lc 1,38).
Maria Moeder in de orde van de genade
Het pascalgebeurtenis beschreven in Jo 19,26-27 biedt ons een uniek mariologisch fenomeen dat nog steeds onuitputtelijk is in de dramatische uren van Jezus. Naast sociaal-caritatieve interpretaties moeten we de lange en geldige patristische en magisteriale traditie benadrukken bij de theologische interpretatie van deze verzen, waarin de theologische interpretatie van Maria’s rol in het werk van de redding de bijzondere conditie van Maria in Gods plan onthult. Welk inzicht kunnen we trekken uit de onthulling van Maria als Moeder van de geliefde discipel? Welk type moederschap? Over dit onderwerp heeft de hedendaagse tijd de context van Jezus’ oproep tot Maria als Vrouw aangewend om de betekenis van de parturient, een teken van zegen in de Bijbelse en Joodse traditie, te vinden. In die zin, in het oog van het gekruisigde Woord, vertegenwoordigt Maria op dat moment Sion, die vanaf die uur de Moeder van een volk zal zijn, het volk van de kinderen in de Zoon. De ultieme uur van de passie onthult aan de wereld dat mensen opnieuw als kinderen van God in de Geest van de Vader worden geschapen, en dat Maria’s tussenkomst als Nieuwe Eva bestaat in het deelnemen aan het nieuwe leven dat voortkomt uit dezelfde Geest die haar Moeder van de Zoon maakte.
We kunnen dan concluderen dat de Moeder van Jezus en de geliefde discipel Sion oproepen, Moeder en parturient van een nieuw volk uit de messiaanse tijdperk dat de missie van Eva als Moeder van de Levenden voortzet. In deze allegorie krijgt de figuur van de Kerk als Sponsa Verbi een bijzondere glans die haar plaats vindt naast de Verloofde in de relatie tussen Moeder en Zoon.
Jezus onthult Maria’s identiteit in de geschiedenis van de redding, zonder te specificeren wat deze inhoudt, maar we weten dat het een moederschap moet zijn dat leven communiceert, want de stervende geeft zijn leven om ons leven te hebben. Zo kunnen we begrijpen hoe in Johannes het hergeboorte van water en Geest (Jo 3,3-7) plaatsvindt. Het Tweede Vaticaans Concilie biedt een cruciale interpretatie van het moederschap in Lumen Gentium 53, waarin Maria wordt beschreven als moeder van de leden van Christus, en in nummer 61 als moeder in de orde van de genade, omdat ze op bijzondere wijze bijdroeg aan het werk van de redding door gehoorzaamheid, geloof, hoop en vurige liefde voor het herstel van het goddelijke leven in de zielen.
Conclusie
Na deze reis kunnen we enkele conclusies trekken die ook onze mariologische conversie met zich meebrengen, want de huidige blik op Maria is bijgewerkte, gevorderd en zuiverde vanuit het licht van de Heilige Schrift, de ziel van de mariologie.
De titel Onze-Lieve-Vrouw van Dankbaarheid
Dit titel betekent dat Maria deelneemt aan de carismaten die de Heilige Geest aan de leden van het Volk van God biedt voor de opbouw van de Kerk. De Handelingen van de Apostelen beschrijven Maria tussen hen toen zij gevuld waren met de Heilige Geest en begonnen in vreemde talen te spreken en te profeteren. Er is geen reden om de glossolalie en profetie te ontkennen die deel uitmaken van de pentecostale ervaring van de Moeder van Jezus. Maria, verheerlijkt in lichaam en ziel, wordt een manifestatie van de kracht van de Geest en wordt erkend als een taumaturg, aangezien het permanente carisma van de Moeder van de Messias met wonderen, genezingen en mirakelen intercede, zoals eeuwen van heiligenbeelden en de geschiedenis van het christendom aantonen. Door Maria als de volheid van de carismaten te erkennen, in het licht van haar prominentie in de redding, als gevolg van Gods liefde voor haar, komen we tot de conclusie dat de titel van bemiddelaar in Christus haar uit een geïsoleerde catartische toestand haalt en haar in verband brengt met zowel mensen als God, aangezien het haar plaats in de geschiedenis van de redding, in relatie tot Christus en de Kerk, bepaalt.
Maar dit is niet voldoende. De trouw aan de oorsprong van alle mariologische leer, namelijk de Schrift, dwingt ons, uit coherentie, om van Onze-Lieve-Vrouw van de Gratie naar Onze-Lieve-Vrouw van de Gratie over te gaan. Van de gaven van de Drie-eenheidsgod die alle verdeling van gratie overstijgt, vinden we de heiliging, die, eenmaal aanvaard door de doopelingen, ons in een vitale relatie met de drie goddelijke personen plaatst. Nu kan de Moeder van Jezus worden begrepen als het paradigma van deze permanente actie van genade in haar, die kecharitomene wordt genoemd, aangezien haar leven en aanwezigheid bij het kruis van Christus haar als derde van Christus naar de Kerk heeft geplaatst, samen met de uit de kruis afgestuurde Geest. Maria is dan een medewerker van de Geest in de wedergeboorte van de kinderen in de Zoon van God. Door de doop wordt Maria Moeder van de gelovigen, aangezien zij deelneemt aan de mysteries van de verlossing die door de Zoon wordt verricht en ook meewerkt met de liefde van een moeder bij de generatie en vorming van de gelovigen.
Wij mogen de standpunt van het Concilie niet onderschatten wanneer het benadrukt dat het de liefde van Maria is die haar doet samenwerken bij de geboorte van de gelovigen in de Kerk. Wij contempleren hoe, vanaf het kruis, het troon van genade, Jezus zijn Moeder Maria aan de mensheid gaf. In het moment van zijn offer voor de mensheid, maakte Hij Maria op een bepaalde manier tot bemiddelaarster van de genade die voortvloeit uit het kruis. Aan het kruis wordt Maria metgezel en beschermster van de mensheid voor het leven, tot in de gelukkige vaderland. Maria bemiddelt voor ons bij de Zoon, en deze vertrouwen, samen met onze dankbaarheid, drijft ons aan om ons christelijk leven te vernieuwen en verder te gaan dan de huidige behoeften.
Onze-Lieve-Vrouw van de Genade, bid voor ons!
Om de theologische betekenis van de titel van Maria als Onze-Lieve-Vrouw van de Genade te verdiepen, raadpleeg de apostolische exhortatie Marialis Cultus van Paulus VI over de aanbidding en titels van Maria in de traditie van de Kerk.
Verdergaand onderzoek: bestudeer Mariologie, Theologie mariana, Mariane verschijningen en volg een Postacademische specialisatie in mariologie.
Postacademische specialisatie in mariologie
Wil je je kennis van Mariologie verdiepen? Ontdek dan de Postgraduaat Mariologie van Locus Mariologicus, een academische opleiding die theologische strengheid, spirituele levenswijze en de levende traditie van de Kerk combineert.
Wilt u serieus mariologie bestuderen?
Dit artikel is ontstaan uit de werken in de bibliotheek van Locus Mariologicus. De postgraduaat in Mariologie leidt u naar dezelfde bronnen, met academische begeleiding: de Schrift, de Vaders van de Kerk en het Magisteraat, van het eerste dogma tot hedendaagse kwesties.
Reacties