Hebben engelen een lichaam? Hoe verschijnen ze aan mensen?

Pintura barroca: Abraão serve pão a três anjos em forma humana, sentados à mesa sob o carvalho de Mambré.

Door · Bijgewerkt op

In strikte zin, nee. De Kerk leert dat engelen puur geestelijke wezens zijn: het Catechismus spreekt van “geestelijke, niet-lichamelijke wezens” en stelt dat hun bestaan “een waarheid van geloof is” (nr. 328). Wanneer de Schrift hen toont terwijl ze aan tafel zitten met Abraham of naast Tobias lopen, is de klassieke uitleg, van Sint Thomas van Aquino, dat ze lichamen aannemen om zich te manifesteren, maar dat deze lichamen niet hun eigen lichaam zijn.

Samenvattend

  • Kort antwoord: Engelen hebben geen lichaam. Zij zijn geesten (Kerkelijk Catechismus, nr. 328 en 330).
  • Wat geloof is: het bestaan van de engelen als geestelijke wezens. Het Vierde Concilie van Lateranen onderscheidt het engelachtige wezen, dat geestelijk is, van het lichamelijke.
  • De uitleg van Sint Thomas: Wanneer engelen verschijnen, nemen zij lichamen aan, gevormd door goddelijke kracht. Dit is een theologisch oordeel over de wijze waarop dit gebeurt, en geen vastgestelde doctrine.
  • Deze lichamen leven niet: de engel eet niet en voelt niets door hen. Ze zijn tekenen van zijn geestelijke werking.
  • Het verschil met Christus: de Opgestane heeft werkelijk vlees en botten, wat “een geest niet heeft” (Lc 24,39).

Wat de Kerk leert: de engelen zijn geesten

Het Catechismus behandelt de engelen en stelt vast dat het bestaan van “geestelijke, niet-lichamelijke wezens” die in de Schrift engelen worden genoemd, “een waarheid van geloof is”, en dat het getuigenis van de Schrift hierover “zo duidelijk is als de unanimiteit van de Traditie” (nr. 328).

Verder staat er wat ze zijn: “Aangezien ze puur geestelijke wezens zijn, zijn ze begiftigd met intelligentie en wil: ze zijn persoonlijke en onsterfelijke wezens” (nr. 330). En er wordt een uitspraak van Sint-Augustinus aangehaald, voor wie “engel” een naam is van functie en niet van natuur: de engel “is geest door wat hij is, en engel door wat hij doet” (nr. 329).

Dezelfde leerstelling komt voor in de geloofsdefinitie van het Vierde Concilie van Lateranen (1215). Het concilie belijdt één God, de schepper van alle zichtbare en onzichtbare dingen, die vanaf het begin van de tijd, uit het niets, de twee soorten schepselen heeft geschapen: de geestelijke en de lichamelijke, dat wil zeggen, de engelachtige en de wereldlijke (DH 800, vertaling van ons). Het centrale punt van de definitie was de schepping van alles door één God, maar het onderscheid tussen het engelachtige, geestelijke schepsel en het lichamelijke schepsel is de manier waarop het concilie spreekt.

Waarom heeft een engel geen lichaam nodig?

Thomas van Aquino vraagt zich af of engelen een lichaam hebben dat van nature aan hen verbonden is, en antwoordt dat dit niet het geval is (Summa Theologica I, q. 51, a. 1). De redenering is als volgt: Begrijpen is geen daad van een orgaan van het lichaam, en daarom behoort het hebben van een lichaam niet tot de natuur van een intelligent wezen als zodanig. De menselijke ziel is verbonden met het lichaam omdat deze onvolmaakt is en kennis verkrijgt door de zintuigen, vanuit tastbare dingen. Nu, in elk geslacht waarin iets onvolmaakt bestaat, moet er eerder iets volmaakts bestaan. Er bestaan dus intelligente substanties die gescheiden zijn van lichamen, «en aan deze geven wij de naam engelen».

Het is belangrijk om twee niveaus te onderscheiden. Dat engelen geestelijk en niet-lichamelijk zijn, is een leer van het Catechismus en van het geloof van de Kerk. Het argument van Thomas, dat uitgaat van de aard van de kennis, is een theologisch redeneerproces van groot gewicht, maar het is geen definitie.

`

Een van de bezwaren die hij behandelt, citeert passages uit de oudheid die demonen beschrijven als luchtdieren. Thomas antwoordt dat Augustinus, op dit punt, “niet stelt, maar de mening van de Platonisten weergeeft” (I, q. 51, a. 1, ad 1).

`

Engelen die zich laten zien: wat zegt de Schrift?

De Bijbel toont echter zichtbare engelen. In het eikenbos van Mamre verschenen er «drie mannen» aan Abraham (Gen 18,2). Hij bood hen brood, melk, boter en een kalf aan, en de tekst zegt: «en zij aten» (Gen 18,8). In Sodom komen twee engelen aan het einde van de dag. Lot bereidt hen een feestmaal voor, hij bereidt on gezuurd brood, en «zij aten» (Gen 19,1-3). De mannen van de stad omsingelen het huis op zoek naar hen (Gen 19,4). Het 18e hoofdstuk spreekt over de bezoekers als mannen en ook over de Heer, en de traditie die Sint Thomas overneemt van Sint Augustinus, ziet in deze bezoekers engelen in een lichaam (I, q. 51, a. 2, sed contra).

In het boek Tobit begeleidt de engel Rafaël de jonge Tobit op een lange reis als een reisgenoot, die Tobit Azarias noemt (vgl. Tb 6,7). Aan het einde onthult hij zich: «Ik ben Rafaël, een van de zeven heilige engelen» (Tb 12,15). Over de maaltijden zegt hij dat hij «niets at» (Tb 12,19). Daarna stijgt hij op naar God, en beiden «konden hem niet meer zien» (Tb 12,21). Er is meer informatie over hem te vinden op Rafaël Aartsengel.

Hoe nemen engelen volgens Sint Thomas een lichaam aan?

Thomas van Aquino vraagt zich af of engelen een lichaam aannemen (I, q. 51, a. 2). Sommigen beweerden dat dit nooit het geval is, en dat alles wat de Schrift vertelt, slechts visioenen van de verbeelding zijn. Hij antwoordt dat dit in strijd is met de intentie van de Schrift. Wat men slechts in de verbeelding ziet, wordt slechts gezien door wie het verbeeldt, en de Bijbel toont engelen die door velen zijn gezien: door Abraham en zijn hele familie, door Lot, door de inwoners van Sodom, en in het geval van Rafaël, door allen. “Nu, met een dergelijk zicht ziet men slechts één lichaam,” concludeert hij. Aangezien engelen noch lichamen zijn, noch hebben ze van nature een lichaam dat aan hen verbonden is, “blijft het dat ze soms een lichaam aannemen.”

Wat de inhoud betreft, leert hij dat de engelen deze lichamen van lucht vormen. De dunne lucht bevat geen vorm of kleur, maar “wanneer deze condenseert, kan deze een vorm en kleur aannemen, zoals men kan zien aan de wolken”, en de engelen condenseren deze “door goddelijke kracht” (ad 3). Dit is het punt waar voorzichtigheid geboden is. Noch het Catechismus (nr. 328-336) noch het Decreet van het Concilie van Lateranen IV (DH 800-802) gaan in op dit detail. De materie van het aangenomen lichaam en de manier waarop het wordt gevormd, zijn een uitleg van een theologische school, een mening van Sint Thomas, en geen vastgestelde doctrine.

En waarvoor? Thomas zegt dat de engelen “geen lichaam nodig hebben vanwege zichzelf, maar vanwege ons”. Door met mensen te spreken, tonen ze de gemeenschap die we hopen te hebben met hen in het toekomstige leven. Hij voegt eraan toe dat de verschijningen in het Oude Testament een figuurlijke aanwijzing waren dat het Woord van God een menselijk lichaam zou aannemen (ad 1). Dit is ook theologische reflectie, en geen definitie.

Is dit lichaam levend? Eten ze, voelen ze, spreken ze?

De antwoord van Thomas is zorgvuldig (I, q. 51, a. 3). Sommige werken van levende wezens hebben iets gemeen met werken van levenloze dingen. Spreken, als geluid, en lopen, als beweging, zijn daar voorbeelgen van. Met betrekking tot dit kunnen engelen dit verrichten door middel van de aangenomen lichamen. Maar niet in wat kenmerkend is voor levende wezens, omdat «niets kan een werk van leven verrichten zonder zelf leven te hebben».

Daaruit volgt strikt genomen dat eten niet geschikt is voor de engelen, omdat eten inhoudt dat het voedsel wordt omgezet in de substantie van degene die eet. Voor Thomas was de maaltijd van de engelen “geen werkelijke maaltijd, maar een figuurlijke weergave van een geestelijke maaltijd” (ad 5). Hij citeert Rafaël in een tekstvorm die afwijkt van de Nova Vulgata: “Ik leek werkelijk te eten en te drinken.” Ook het gevoel is niet het werk van het aangenomen lichaam: “het gevoel is volledig het werk van het leven.” De ogen en de andere delen van deze lichamen zijn gevormd om de deugden van de engel aan te duiden, “zoals het oog de cognitieve deugd van de engel aanduidt” (ad 2). En de engel spreekt door in de lucht geluiden te produceren die vergelijkbaar zijn met menselijke stemmen (ad 4).

Zou dit een misleiding zijn? Thomas antwoordt van niet, omdat de Schrift ook spirituele realiteiten beschrijft met tastbare beelden. Volgens hem “is het niet in strijd met de waarheid van de heilige engelen dat de lichamen die zij aannemen, lijken op levende mensen, hoewel dat niet het geval is” (I, q. 51, a. 3, ad 1). Het lichaam is een teken.

Het verschil van de verrezen Christus

Hier is het cruciale verschil. Op de avond van Pasen dachten de angstige discipelen dat ze een geest zagen, en Jezus zei tegen hen: “Kijk naar mijn handen en voeten, om te zien dat ik het ben! Voel mij aan en kijk, want een geest heeft geen vlees en geen botten, zoals jullie zien dat ik heb” (Lc 24,39). Daarna vroeg hij: “Hebben jullie hier iets om te eten?” (Lc 24,41).

Thomas van Aquino stelt dat het lichaam van de verrezen Christus van een zodanige aard was dat de voedselstoffen erin konden worden omgezet, en daarom was zijn eten werkelijk (I, q. 51, a. 3, ad 5). Het lichaam van de engel is een aangenomen en figuurlijk lichaam. Dat van Christus is zijn vlees, werkelijk zijn vlees.

`

Jezus zegt ook tegen de Farizeeën, dat in de opstanding mannen “noch zullen huwen, noch zullen worden uitgevraagd” (Mt 22,30), maar “gelijk engelen zijn in de hemel”. De tekst handelt over het huwelijk en definieert niet de aard van de engelen, maar veronderstelt voor hen een leven dat niet via het huwelijk verloopt.

`

Wat betekent dit voor ons?

Het Catechismus spreekt van een bescherming die de gehele levensloop omgeeft, en niet van verschijningen: «Van het begin tot de dood is het menselijk leven omgeven door haar bescherming en door haar intercessie» (nr. 336). De engelen zijn, zoals de brief aan de Hebreeën stelt, «dienaren, gezonden ter dienst van hen die de zaligheid moeten erven» (nr. 331). Deze hulp is niet afhankelijk van het feit dat we hen zien. Over de engel die elke persoon vergezelt, zie Elk mens heeft een beschermengel.

Veelgestelde vragen

Os anjos têm corpo?

Não. O Catecismo os descreve como «criaturas puramente espirituais» (n. 330) e fala de «seres espirituais, não-corporais» (n. 328). Quando aparecem, assumem corpos de modo transitório, segundo a explicação de São Tomás de Aquino.

Como os anjos aparecem aos homens?

A Escritura os mostra sob forma humana, como em Gn 18-19 e no livro de Tobias. São Tomás ensina que os anjos assumem corpos, formados de ar condensado por virtude divina. Esse modo de explicar é opinião teológica, e não doutrina definida.

Os anjos comem de verdade?

Não, segundo São Tomás. Comer é converter o alimento na substância de quem come, e o corpo assumido pelo anjo não tem essa natureza. A refeição foi «figurativa de uma comida espiritual» (I, q. 51, a. 3, ad 5).

Quando um anjo aparece, é só uma visão da imaginação?

Para São Tomás, não. Nos relatos bíblicos o anjo é visto por várias pessoas, como Abraão, Ló e os habitantes de Sodoma, e «por tal visão não se vê senão um corpo» (I, q. 51, a. 2).

Qual é a diferença entre o corpo de um anjo e o de Cristo ressuscitado?

O Ressuscitado tem carne e ossos reais: «um espírito não tem carne nem ossos, como vedes que eu tenho» (Lc 24,39). O corpo do anjo é assumido e figurativo, e o seu comer, segundo São Tomás, não é verdadeiro.

Reacties