Wat is de werking van de Heilige Geest in het leven van de mensen?

Door Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Bijgewerkt op 6 november 2026

Oro te, oro te, sancta Virgo, ut de illo Spiritu habeam Iesum, de quo tu genuisti Iesum.
«Ik vraag u, ik vraag u, heilige Maagd, dat ik Jezus ontvang uit Die Geest, uit welke u Jezus hebt voortgebracht» (Sint Ildefonsus van Toledo, geciteerd door Paulus VI, Marialis cultus 26, AAS 66, 1974, blz. 138)

Het christelijke leven is het werk van de Heilige Geest. Sint Paulus vat dit samen in één zin:caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum qui datus est nobis“De liefde van God is uitvergiet in onze harten door de Heilige Geest die ons is gegeven” (Rom 5,5). Het nieuwe gebod van Jezus, ut diligatis invicem sicut dilexi vos, “dat u elkaar liefhebt zoals Ik u liefheb” (Joh 13,34), wordt slechts vervuld omdat dezelfde Geest het mogelijk maakt voor de mens om de liefde van God te ervaren. En de Kerk, bij het aanschouwen van Maria, ziet in haar het schepsel waarin deze werking van de Geest zich op de meest volledige manier heeft geopenbaard.

Eén Geest, vele gaven

Sint-Cyriacus van Jeruzalem legde aan de catechumenen uit dat de Heilige Geest één is en in allen op verschillende manieren werkt, zoals de regen:Μία μὲν γὰρ πηγὴ ὅλον παράδεισον ἐπαρδεύει· εἷς δὲ καὶ ὁ αὐτὸς ὑετὸς κατέρχεται ἐν παντὶ τῷ κόσμῳ· καὶ γίνεται λευκὸς μὲν ἐν κρίνῳ, ἐρυθρὸς δὲ ἐν ῥόδῳ“Een enkele bron geeft water aan de hele tuin, en dezelfde regen valt over de hele wereld, en wordt wit in de lelie en rood in de roos.” Zo ook de Heilige Geest.ἕν ὄν καὶ μονοειδὲς καὶ ἀδιαίρετον, ἑκάστῳ διαιρεῖ τὴν χάριν καθὼς βούλεται“Zij is één in wezen, van dezelfde substantie en ongedeeld, en verdeelt naar haar goeddunken de genade aan ieder” (CYRILLUS van Jeruzalem, Catechese XVI,12, PG 33, 933-934).

De Heilige Geest wordt ontvangen in de sacramenten. Tijdens de Paasnachtsmis vraagt de Kerk dat de kracht van de Heilige Geest, door de Zoon, neerdaalt op het water van de doop, zodat degenen die met Christus begraven worden, met hem opstaan (MISSALE ROMANUM, 1977, deel 2, p. 365). Op de dag van Pasen blies Jezus op zijn discipelen en zei: accipite Spiritum Sanctum, “Ontvangt de Heilige Geest” (Joh 20,22). En de litanie van Pinksteren roept hem aan als dulcis hospes animae, “liefdevolle gast van de ziel”, en vraagt om zijn genade.lava quod est sordidum, riga quod est aridum, sana quod est saucium“Was wat onrein is, bevochtig wat dor is, genees wat gewond is” (MISSALE ROMANUM, 1977, deel 2, p. 596).

De marioloog Ermanno Toniolo beschrijft in een boek met meditaties over Onze-Lieve-Vrouw het christelijke leven als een pad van liefde, de liefde die God in onze harten uitgiet door Zijn Geest, en daarom bidt de Kerk voortdurend om de Heilige Geest. Hij gebruikt ook het beeld van christenen die met de chrisma zijn gezalfd, als atleten in het stadion (TONIOLO, [1977], blz. 116-117). Het beeld van de atleet heeft diepe wortels, hoewel het verbonden is met een andere zalving: Sint-Ambrosius zegt tegen de nieuwbekeerde, over de zalving die voorafgaat aan het doopsel: unctus es quasi athleta Christi, “u bent gezalfd als atleet van Christus” (AMBRÓSIUS, De sacramentis I,2,4, PL 16, 419).

Maria, gevormd door de Heilige Geest

In Maria begon de werking van de Heilige Geest voordat zij enige reactie kon geven. De Vaderen, zoals paus Paulus VI herinnert,attribuerunt actioni Spiritus sanctitatem Mariae ab ipsa eius origine“Ze schreven de heiligheid van Maria toe aan de werking van de Heilige Geest, vanaf haar eigen oorsprong” (MC 26, AAS 66, 1974, p. 136), een heiligheid die het Concilie beschrijft als ontvangen a primo instante suae conceptionis, “vanaf het eerste moment van haar ontvangenis” (LG 56, AAS 57, 1965, p. 60). Het Tweede Vaticaans Concilie herinnert eraan dat de Vaderen de Moeder van God als heilig beschouwden en vrij van elke spoor van zonde, quasi a Spiritu Sancto plasmatam novamque creaturam formatam, “als het ware gevormd door de Heilige Geest en tot een nieuwe schepping gestalte gegeven” (LG 56, AAS 57, 1965, p. 60). Tijdens de Aankondiging dekte dezelfde Heilige Geest haar met zijn schaduw (Lc 1,35), en Maria verwekte de Zoon van God.

Paulus VI heeft verzocht dat in de mariane devotie de juiste aandacht wordt besteed aan de persoon en het werk van de Heilige Geest. In Marialis cultus wordt herinnerd dat de theologie en de liturgie hebben aangetoond dat de heiligmakende werking van de Heilige Geest in de Maagd van Nazareth tot haar werken behoort in de geschiedenis van de verlossing, en dat de Vaderen en de kerkelijke schrijvers Maria noemden…Sacrarium Spiritus Sancti“sacrário van de Heilige Geest” (MC 26, AAS 66, 1974, blz. 136-137). Daarom spoort hij allen aan, en in de eerste plaats de herders en theologen, om dieper onderzoek te doen naar het werk van de Heilige Geest in de geschiedenis van de verlossing, omdat uit dit onderzoek zal blijken , “de aard van de mysterieuze relatie tussen de Geest van God en de Maagd van Nazareth” (MC 27, AAS 66, 1974, blz. 139).

Maria in de bovenkamer

Het Concilie ziet Maria ook in het gebed van de ontluikende Kerk. Vóór Pinksteren bleven de apostelen in gebed, samen met de vrouwen en met Maria, de moeder van Jezus (Handelingen 1,14), en het Concilie merkt op: Mariam quoque precibus suis implorantem donum Spiritus, qui in Annuntiatione ipsam iam obumbraverat, «ook Maria smekte met haar gebeden om de gave van de Heilige Geest, die haar reeds bij de Aankondiging van de Heer had omhuld» (LG 59, AAS 57, 1965, blz. 62).

Johannes Paulus II verbindt de twee scènes: Maria in oppido Nazareth et Maria in Hierosolymorum cenaculo, “Maria in Nazareth en Maria in het bovenste vertrek van Jeruzalem”, en zegt dat in beide haar discrete, maar noodzakelijke aanwezigheid de weg wijst naar de “geboorte uit de Geest”, nativitatis e Spiritu (RM 24, AAS 79, 1987, blz. 393).

Met Maria het leven in de Geest leven

Hier volgt wat het voor een christen betekent om te leven zoals Maria. De Kerk, die het voorbeeld van de Moeder van haar Heer volgt,virtute Spiritus Sancti, virginaliter servat integram fidem, solidam spem, sinceram caritatem“Door de kracht van de Heilige Geest blijft de geloofszekerheid, de hoop en de oprechte liefde ongeschonden (LG 64, AAS 57, 1965, blz. 64). En het moederschap van Maria blijft in ordine gratiae, “in de orde van de genade”, omdat zij de gave van de Heilige Geest aanroept, die nieuwe kinderen van God voortbrengt, dezelfde Heilige Geest die zij ontving met de Kerk op de dag van Pinksteren (RM 44, AAS 79, 1987, blz. 421).

De gelovigen, zegt het Concilie, die nog worstelen om de zonde te overwinnen en te groeien in heiligheid, oculos suos ad Mariam attollunt, quae toti electorum communitati tamquam exemplar virtutum praefulget, «richten hun blik op Maria, die schijnt voor de gehele gemeenschap van de uitverkorenen als een voorbeeld van de deugden» (LG 65, AAS 57, 1965, blz. 64). De werking van de Heilige Geest in het leven van de mensen heeft in Maria haar hoogste voorbeeld: gevormd door de Heilige Geest vanaf het begin, ontving zij het Woord en gaf zij zich over aan de liefde. Dit is de school waarin de Kerk leert hoe ze volgens de Heilige Geest moet leven.

Referenties

AMBRÓSIUS. Over de sacramenten. In: MIGNE, J.-P. (red.). Patrologiae cursus completus: reeks Latijn. deel 16. Parijs: Vrayet, 1845. kolom 419.

BIBLIA SACRA VULGATA. The Holy Bible: Vulgaatvertaling. Elektronische editie, 29 juli 2003.

CIRILLUS VAN JERUZALEM. Catecheses. In: MIGNE, J.-P. (red.). Patrologiae cursus completus: reeks Grieks. deel 33. Parijs: Garnier Frères, [z.d.]. kol. 933-934.

“`html

Kerkelijk Concilie van het Tweede Vaticaans Concilie. Dogmatische constitutie Lumen gentium. Acta Apostolicae Sedis, Vaticaanstad, v. 57, p. 5-71, 1965.

“`

PAUS JOHANNES PAULUS II. Encyclieke brieven, Redemptoris Mater. Acta Apostolicae Sedis, Vaticaanstad, v. 79, p. 361-433, 1987.

MISSALE ROMANUM met lezingen zoals vastgesteld door het oecumenisch concilie van Vaticanum II, uitgegeven met de autoriteit van Paus Paulus VI. Tweede editie, gebaseerd op de officiële tekst. Deel 2: Het tijdstip van de Veertigdagen, het Pasen. [Vaticaanstad]: Libreria Editrice Vaticana, 1977.

PAUS VI. Apostolische exhortatie Marialis cultus. Acta Apostolicae Sedis, Vaticaanstad, v. 66, p. 113-168, 1974.

“`html

TONIOLO, Ermanno M. La chiamiamo Madonna: Mariane devoties, uitgezonden door Radio Vaticaan (mei-juni 1976). Heruitgave. Rome: Centro di Cultura Mariana «Madre della Chiesa», [1977].

“`