De moeder van de Kerk in de Romeinse katholieke liturgie

Moeder van de Heer in de Romeinse Liturgie van Vandaag

Maria speelt een fundamentele rol in het liturgisch jaar, zoals vastgelegd in het document Sacrosanctum Concilium:

“In de viering van het jaarlijkse cyclus van de mysteries van Christus, vereren de heilige Kerk met bijzondere liefde de Gelukzalige Maria, Moeder van God, onlosmakelijk verbonden met de verlossingswerk van haar Zoon. In Maria bewondert en verheft zij het meest prachtige resultaat van de redding en ziet zij met vreugde, in een zuiverste afspiegeling, wat zij begeert en verwacht.”

Met deze visie in gedachten is het algemene Romeinse kalender (laatst bijgewerkt in 1969) herzien, waardoor Maria’s geheugen op een meer organische en hechte manier in het jaarlijkse mysteriecyclus van de Zoon verankerd kan worden. Dit heeft geleid tot een rijkere en diepgaandere weergave van Maria in de mis en het officium, met veel bijgevoegde bijbelteksten en eucharistische gebeden.

Haar gedenkdag gaat echter verder dan alleen mariane vieringen. De Advente is bijvoorbeeld “een tijd die bijzonder geschikt is om de Moeder van de Heer te eren” (Marialis Cultus 3). Vanaf het eerste zondag worden in de lofgezangen en antifonen van de Laudes, Vésperas en Intermedia de verwijzingen naar de Maagd toenemend, met een hoogtepunt in de vierde Adventsweek. We mogen ook niet vergeten dat de maand waarin Christus geboren werd begint met de feestdag van de Onbevlekte Ontvangenis.

De Kersttijd vormt ook een verlengde herinnering aan Maria’s goddelijke moederschap, maagdelijkheid en reddingswerk (“Marialis Cultus” 5), waarbij de liturgie zowel haar rol bij de geboorte van Christus als haar huidige aanwezigheid in het gezelschap van de Emanuel benadrukt. Haar missie wordt verder gevierd tijdens de feestdagen van de Heilige Familie, Moeder van God en Epifanie.

De Quaresma en Pasen, hoewel minder expliciet over Maria, zijn niet stilzwijgend. Haar naam wordt genoemd in enkele wekelijkse gebeden van Laudes en Vésperas, zoals te vinden is in de Collectie van Missen van Onze Lieve Vrouw. Het is ook deeltelijk aan de ononderbroken viering van Santa Maria in Sabato gedurende het hele jaar.

Het is niet voldoende om alleen de mariale feesten of accenten tijdens het jaar te overwegen; de mariale dimensie van de liturgische gebeden moet eerst worden geëvalueerd. De Kerk, die door haar band met Maria het mysterie van Christus wil leven, met en als zij, ervaart voortdurend dat de Allerheiligste Maagd altijd aan haar zijde is, vooral tijdens de heilige liturgie, als moeder en hulpoffers.

Volgens een oude en universele traditie behoort het geheugen van Maria tot de viering van de Eucharistie. De verbinding tussen de Vergeving en de Eucharistie, en daarin de gemeenschap met degene wiens lichaam en bloed Christus historisch aan ons werden gegeven, verbindt de mariale devotie met de eucharistische viering. Uit het maagse hart van de “dochter van Sion” kwam Hij die ons voedt met het brood der engelen.

Bij het vieren van de Eucharistie herinnert de Kerk zich, prees en bidt dus tot Maria, ervarend haar gemeenschap. Het vermelden van haar naam in de Eucharistische gebeden is geen devotiehandeling, maar een teken dat we de geheugen van Maria niet mogen negeren bij het herdenken van de mysteries van Christus.

Het gebeuren van het Woord dat vlees wordt in de trouwe Maagd, door de Heilige Geest, verlicht het mysterie van het Woord dat vlees wordt in de biddende Kerk, waardoor zij, door dezelfde Geest, “een lichaam en een geest” vormt met Christus (zie Oremissie van de Eucharistie).

De vrouw van Pentekost is het levende tempel van de eeuwige Priester die voor ons bij de Vader bemiddelt (Hebr. 7,25). Zij is het spiegelbeeld van de Kerk in gebed: Maria, de Maagd die luistert, de Maagd die bidt, de Moeder-Maagd, de aanbiddende Maagd, biedt voorbeelden aan de Kerk bij de uitoefening van haar aanbidding.

In deze geest wordt het “Magnificat” dagelijks gereciteerd tijdens de avondgebeden (Vesperen). De viering van de sacramenten en sacramentele handelingen laten mariale resonantie zien die voortkomt uit het eigen kern van het sacrament: God in ons midden. Ten slotte is het aantal zegen waarin Maria wordt herdacht, van belang.

Waarom met Maria?

In intieme gemeenschap, dus met de Maagd en door haar liturgische houding voort te zetten, viert de Kerk de goddelijke mysteries waarin God de volmaakte glorie ontvangt en de mensen heilig worden gemaakt: samen met de stem van de Moeder des Heren, looft en prijsde de Kerk God Vader met haar.

Met Maria wil zij het Woord van God horen en het voortdurend mediteren.

Met Maria wil zij deelnemen aan het paasmysterie van Christus en zich aansluiten bij zijn werk van verlossing.

Zoals Maria, die in het Hemelrijk wachtte, samen met de apostelen, door gebed de komst van de Troostgeest imploreert.

Met Maria, die haar pad waakt, wendt zij zich vol vertrouwen tot Christus.

Bovendien, door de verschillende mysteries te vieren, roept de Kerk voortdurend haar intercessie aan, ondergaat zij zich onder haar patronage, vraagt zij haar om het christelijke volk te bezoeken en hen met haar gaven te zegenen.

De afbeeldingen van Maria die we vandaag in de Romeinse liturgie zien, zijn het resultaat van een hernieuwde interpretatie, zowel in de bijbelteksten als in de eucharistische gebeden. De verrijking van het lectionair en de marianische vieringen (inclusief de uitgebreide selectie uit de Heilige Schrift in de Collectie van Misspunten van Onze Lieve Vrouw) weerspiegelen een uitbreiding van de gebeden en prefaties, die zich richten op drie aspecten: bijbelinspiratie, waardering voor het patristisch denken en de mariologische visie zoals uiteengezet in Lumen Gentium.

Het concilie heeft dus ook op het niveau van de gevierde geloof een herinterpretatie van het getuigenis over Maria en de traditie ten aanzien van haar gebracht, waardoor haar beeld opnieuw naar voren wordt geschoven in het licht van de christologie en de ecclesiologie. Dit had als gevolg dat de kenmerken van Maria’s missie in de geschiedenis van de redding nog meer werden benadrukt.