Wie is Benedictus XVI?

Benedictus XVI: Theoloog, paus en devotie aan Maria

Onder de opvolgers van Sint Petrus had de Kerk ook Joseph Ratzinger.

Een bekende en gerespecteerde Duitse theoloog, die als theologische expert deelnam aan het Tweede Vaticaans Concilie onder leiding van kardinaal Joseph Frings in Keulen.

• Door paus Paulus VI benoemd tot aartsbisschop van München en kardinaal.
• Van 1978 tot 2005 door paus Johannes Paulus II aangesteld als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer.
• Na het overlijden van paus Johannes Paulus II werd hij op 19 april 2005 gekozen als de nieuwe paus.

Na de gigantische figuur van Johannes Paulus II, die de wereld rondreiste en een diepe spirituele band met de Moeder van Christus (Totus tuus) uitstraalde, was er enige onzekerheid over wie de nieuwe paus zou zijn en hoe hij getuige zou zijn van Maria in zijn theologische visie.

De theologie van Ratzinger

Joseph Ratzinger concentreert zijn theologie op de belangrijkste thema’s van het christendom. Onder zijn bekendste werken valt Inleiding tot het Christendom (1969), waarin hij de grote onderwerpen van het Apostolisch Geloof behandelt. Daarnaast is er het boek Dogma en Prediking (1973), een verzameling essays, homilieën en reflecties gericht op de pastorale zorg.

De toespraak die Joseph Ratzinger hield aan de Bavarische Academie over het onderwerp: Waarom ben ik nog steeds in de Kerk?, had een grote impact. Met zijn gebruikelijke helderheid stelde hij dat men alleen christen kan zijn binnen de Kerk en niet er buiten.

Er verschenen vele publicaties van de Beierse theoloog in de loop der jaren:

In 1985 publiceerde hij het interviewboek Reportage over de Geloof.

In 1996 verscheen Het zout van de aarde.

In 2010 kwam er Licht van de wereld.

Na zijn aftreden als bisschop van Rome, deelde hij de Kerk zijn laatste reflecties mee in een publicatie uit september 2016 met de betekenisvolle titel: Mijn laatste gesprekken, waarin hij onder andere zijn historische besluit verklaart.

Een belangrijk thema in de theologie van Ratzinger is het verband tussen waarheid en rede, geloof en wetenschap. Deze onderwerpen waren tijdens het pontificaat van Johannes Paulus II zeer actueel, waar Ratzinger nauw mee verbonden was als uitvoerder en inspirator.

Het is ook opmerkelijk dat kardinaal Joseph Ratzinger namens Johannes Paulus II de complexe documentatie van het Congregatie voor de Geloofsleer, de Bericht over Fatima, heeft bewerkt. Hij schreef een uitdagend theologisch commentaar met als doel helderheid te brengen in de complexe kwestie van het derde geheim van Fatima.

In zijn Theologische Commentaar, schreef kardinaal Ratzinger, toen Prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, over de theologische criteria om een interpretatie te geven aan de symbooltaal in het derde deel van wat bekend staat als het geheim van Fatima. De duidelijke scheiding tussen openbaring in de Schrift, kenmerkend voor de Heilige Schrift, en privé-openbaringen, waaronder ook die van Fatima valt, voorkomt dat men een theologische profetie overbelast die moeilijk te interpreteren is en niet bindend is voor het geloof van de gelovige.

De Theologie van Benedictus XVI

Als bisschop van Rome publiceerde Benedictus XVI drie belangrijke encycliën:

Deus caritas est, van 25 december 2005, over de natuur en betekenis van Gods liefde.

Spe Salvi, van 30 november 2007, over de bron van de christelijke hoop die in het geloof ligt.

Caritas in veritate, van 29 juni 2009, over liefde als daad van vrijheid en waarheid als noodzakelijke voorwaarde voor liefde.

We moeten ook de vier apostolische exortaties herinneren, allemaal gerelateerd aan de viering van een Bisschopssynode:

Sacramentum caritatis, van 22 februari 2007, over de Eucharistie als hoogtepunt van het leven van de Kerk.

Verbum Domini, van 30 september 2010, over de Bijbel als Gods Woord, gelezen en geïnterpreteerd binnen de traditie van de Kerk.

Africae munus, van 19 november 2011, over de rol van de Kerk in het bevorderen van vrede en gerechtigheid, dat wil zeggen het gemeenschappelijk welzijn op het Afrikaanse continent.

Ecclesia in Medio Oriente, van 14 september 2012, over de gemeenschap en het getuigenis dat de Kerk biedt in een zo veelzijdig milieu sinds de ochtend van het christendom.

We moeten ook zijn drie volumes over Jezus van Nazareth noemen, omdat ze door zowel gelovigen als geleerden aandacht hebben getrokken vanwege hun inherente vermogen om het mysterie, de werkelijkheid en de evangelie-boodschap van de Nazarener te presenteren.

Ondanks alles heeft hij nooit opgehouden de hele Kerk aan te moedigen om de schoonheid en toewijding van het christendom in de hedendaagse wereld opnieuw te ontdekken, om steeds meer ware discipelen van Christus te worden en medewerkers van de Waarheid.

Volgens Benedictus XVI moet men over Maria met matigheid spreken. Overdrijving, onmatigheid van woord kan alleen maar de waarde van wat men wil verheffen verminderen. De paus raadt aan om, voor het mysterie van God, de praatjes te temperen, want diepe gedachten betalen de prijs. Matigheid sluit warmte niet uit. Matigheid betekent nooit droogheid of koelheid. Echtgenoten of vrienden hebben geen woorden nodig om elkaar te laten weten dat ze elkaar liefhebben en gelukkig zijn samen.

Het stilzwijgen van liefde is een prachtig loof, want loven betekent iemand laten weten dat hij waardevol is om geliefd te worden. Om dat te doen, is vaak één blik voldoende. Warmte en matigheid: hier zit de diepe devotie van Benedictus XVI.

In het volgende deel behandelen we de mariologische conversie van Ratzinger.

Om de theologie van Maria van Benedictus XVI te verdiepen, raadpleeg dan de encycliek Redemptoris Mater van Johannes Paulus II, een document waar Ratzinger diep bewondering voor had over Maria in het leven van de Kerk.

Diepga je studie: verken Mariologie, Theologische Marianische Studies, Mariaanse verschijningen en de Master in Mariologie.