Wie is Benedictus XVI?

Benedictus XVI: theoloog, paus en vereerder van Maria

Onder de opvolgers van de heilige Petrus heeft de Kerk ook Joseph Ratzinger gehad.

Een bekende en gerenommeerde Duitse theoloog, die als theologisch peritus van de kardinaal-aartsbisschop van Keulen Joseph Frings deelnam aan het Tweede Vaticaans Concilie van de heilige Johannes XXIII.

• Door paus Paulus VI geroepen om aartsbisschop van München en kardinaal te worden.
• Door paus Johannes Paulus II benoemd tot prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer tot 2005.
• Na de dood van paus Johannes Paulus II werd hij op 19 april 2005 tot Romeinse Pontifex gekozen.

Na de reusachtige figuur van Johannes Paulus II, die 29 keer de wereld rondreisde tijdens apostolische reizen en de verkondiging van Christus verbond met de uitdrukking van een diepe geestelijke relatie met de Moeder van Christus (Totus tuus), keek men met enige bezorgdheid en nieuwsgierigheid naar de figuur van de nieuwe paus om na te gaan wat zijn existentiële en theologische getuigenis over Maria was.

De theologie van Ratzinger

Joseph Ratzinger concentreert zijn theologie op de belangrijkste thema’s van het christendom. Van zijn geschriften wordt de Inleiding tot het christendom (1969) tot nu toe als een van de belangrijkste beschouwd; daarin behandelt hij de grote thema’s van het Apostolisch Credo. Verder verdient het boek Dogma en verkondiging (1973) vermelding, een bloemlezing van essays, homilieën en beschouwingen die vooral aan de pastoraal zijn gewijd.

Grote weerklank vond de toespraak die Joseph Ratzinger in de Beierse Academie hield over het thema: Waarom ik nog in de Kerk ben, waarin hij met zijn gebruikelijke helderheid stelde dat men alleen in de Kerk christen kan zijn en niet aan haar rand. Er waren door de jaren heen veel publicaties van de Beierse theoloog:

In 1985 publiceerde hij het interviewboek Rapport over het geloof.

In 1996 Het zout der aarde.

In 2010 Licht van de wereld.

Ten slotte schonk hij, na zijn afstand van het ambt van bisschop van Rome, de Kerk zijn laatste overwegingen, gepubliceerd in september 2016, met een zeer veelzeggende titel: Laatste gesprekken, waarin hij onder meer de redenen van zijn historische beslissing uitlegt.

Een van de vragen die een bijzondere plaats inneemt in de theologie van Ratzinger is de verhouding tussen waarheid en rede, tussen geloof en wetenschap. De genoemde thema’s waren al zeer actueel tijdens het pontificaat van Johannes Paulus II, met wie Ratzinger als uitvoerder en inspirator nauw verbonden is.

Ook moet worden opgemerkt dat kardinaal Joseph Ratzinger, namens Johannes Paulus II, degene was die de uitgave leidde van een complex document van de Congregatie voor de Geloofsleer, De boodschap van Fátima. Hij schreef het veeleisende theologische commentaar met het doel licht te werpen op de netelige kwestie van het derde geheim.

In het Theologisch commentaar van kardinaal Ratzinger, toen prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, worden immers de theologische criteria aangewezen en gepreciseerd om een interpretatie te beproeven van de symbolische taal die kenmerkend is voor het derde deel van het zogenaamde geheim van Fátima. Het duidelijke onderscheid tussen de openbare openbaring, eigen aan de Heilige Schrift, en de private openbaringen, waartoe ook de boodschap van Fátima behoort, leidt ertoe een theologische en kerkelijke profetie die moeilijk te interpreteren is en het geloof van de gelovige niet bindt, niet te overbelasten.

De theologie van Benedictus XVI

Als bisschop van Rome publiceerde Benedictus XVI drie belangrijke encyclieken:

Deus caritas est, van 25 december 2005, over de aard en het belang van de liefde van God.

Spe Salvi, van 30 november 2007, over de bron van de christelijke hoop, die het geloof is.

Caritas in veritate, van 29 juni 2009, over de liefde als daad van vrijheid en de waarheid als noodzakelijke voorwaarde voor de liefde.

Ook moeten we de 4 apostolische exhortaties in herinnering brengen, alle verbonden met de viering van een bisschoppensynode:

Sacramentum caritatis, van 22 februari 2007, over de Eucharistie als hoogtepunt van het leven van de Kerk.

Verbum Domini, van 30 september 2010, over de Bijbel als Woord van God, gelezen en uitgelegd binnen de traditie van de Kerk.

Africae munus, van 19 november 2011, over de rol van de Kerk in het bevorderen van vrede en gerechtigheid, dat wil zeggen van het algemeen welzijn op het Afrikaanse continent.

Ecclesia in Medio Oriente, van 14 september 2012, over de Gemeenschap en het Getuigenis die de Kerk sinds het begin van het christendom in een zo pluriforme omgeving biedt.

Ook moeten we zijn drie delen over Jezus van Nazaret vermelden, omdat zij de aandacht hebben getrokken, niet alleen van de gelovigen maar ook van de geleerden, door hun eigen vermogen om het mysterie, de werkelijkheid en de evangelische boodschap van de Nazarener voor te stellen.

Ondanks alles heeft hij nooit opgehouden de hele Kerk aan te sporen de schoonheid en de inzet van het christendom in de hedendaagse wereld te herontdekken, steeds meer ware leerlingen van Christus te worden en medewerkers van de Waarheid.

Volgens Benedictus XVI moet men met soberheid over Maria spreken. De overdrijving, de onmatigheid van het woord kan alleen afbreuk doen aan wat men zou willen verheerlijken. De paus raadt aan om voor het mysterie van God de praatzucht te versterven, want de diepgang betaalt de prijs. Soberheid sluit warmte niet uit. Soberheid is nooit dorheid of kilte. Echtgenoten of vrienden hebben geen woorden nodig om elkaar te zeggen dat ze van elkaar houden en blij zijn dat ze samen zijn.

De stilte van de liefde is een wonderbare lofprijzing, want iemand prijzen betekent hem laten weten dat hij het waard is bemind te worden. Daarvoor is een eenvoudige blik welsprekender dan een overvloed aan woorden. Warmte en soberheid: hierin ligt heel de diepe devotie van Benedictus XVI.

In de volgende aflevering behandelen we de mariologische bekering van Ratzinger.

Om de mariale theologie van Benedictus XVI te verdiepen, kunt u de encycliek Redemptoris Mater van Johannes Paulus II raadplegen, een document over Maria in het leven van de Kerk dat Ratzinger diep bewonderde.

Verdiep uw studie: verken Mariologie, Mariale theologie, Maria-verschijningen en het Postgraduaat in Mariologie.