De wijngaard en de hoeksteen: Matteüs 5, 1-3 en de parabool van de wijnboeren in Mattheüs 21

Lapidem qui reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli.
Mt 21,42

Het 27e zondag van het gewone jaar A verbindt drie teksten rond Gods wijngaard en de steen die door de bouwers werd afgewezen en nu hoeksteen is. Is 5,1-7 zingt over de wijngaard die met veel zorg door de geliefde werd onderhouden, maar die wilde wilde druiven opleverde: het is Israël dat de hoop van God heeft verraden. Fil 4,6-9 nodigt uit tot vrede die alle begrip overstijgt en naar het kweken van wat waar, eerlijk, rechtvaardig en puur is. Mt 21,33-43 vertelt het verhaal van de wijnboeren die de dienaars doden en zelfs de zoon van de eigenaar: de wijngaard zal aan anderen gegeven worden en de steen die door de bouwers werd afgewezen, is nu hoeksteen geworden.

I. De eerste lezing: Is 5,1-7

De profeet zingt in naam van zijn vriend: «Ik zal zingen over mijn geliefde, over zijn liefde voor de wijngaard. Mijn geliefde had een wijngaard op een vruchtbaar heuveltop» (Is 5,1). De vriend heeft alles voorbereid: hij heeft de grond bewerkt, stenen verwijderd, de beste wijnstok geplant, een toren in het midden gebouwd en een persput gegraven. «En hij hoopte dat deze druiven zou opleveren, maar ze leverden wilde druiven op» (v.2). De volgende vraag is een aansporing aan het volk: wat had de vriend nog meer kunnen doen? En het antwoord: «De wijngaard van de Heer der legers is het huis van Israël, en de mensen van Juda zijn zijn geliefde plantage» (v.7). De vergelijking met de Hebreeuwse woorden is perfect: mishpat/mispach (recht/bloedbad), tsedaqah/tsaeqah (gerechtigheid/klaagzang). De wijngaard leverde niet wat ze had moeten leveren. Maar de geliefde geeft haar geen bescherming meer en laat haar de gevolgen ervaren.

II. De tweede lezing: Fil 4,6-9

In tegenstelling tot de spanning die het kader zou kunnen oproepen, nodigt Paulus uit: «Wees niet bezorgd over iets. Maar bid in elke situatie, met dankgebed en aanbidding, en presenteer jullie verzoeken aan God» (Fil 4,6). En de belofte: «En de vrede van God, die alle begrip overstijgt, zal jullie hart en gedachten bewaren in Christus Jezus» (v.7). De vrede die boven alle begrip verheft, is niet de vrede zonder problemen: het is de vrede die in het midden van problemen bestaat, die het begrip niet kan genereren maar die God aanbiedt. En de oproep tot discernering: «Denk aan deze dingen: wat waar is, wat eerlijk, wat rechtvaardig, wat zuiver, wat liefhebbend, wat goed beruimen, als er een deugd is of iets om te loven» (v.8). De wijngaard die zulke vruchten voortbrengt, is de wijngaard die niet teleurstelt.

III. Het evangelie: Mt 21,33-43

Jezus verwijst naar het beeld van de wijngaard uit Jesaja en voegt daar de wijnboeren aan toe: «Er was een man die bezat land. Hij plantte een wijngaard, omringde deze met hekwerk, grub er een kelder in, bouwde een toren en verhuurde deze aan wijnboeren» (Mt 21,33). Tijdens de oogstperiode stuurde de eigenaar zijn dienaars om de vruchten te plukken. De wijnboeren sloegen sommige dienaars, doodden anderen en steinigden nog anderen. Hij stuurde meer dienaars, maar hetzelfde gebeurde. Uiteindelijk stuurde hij zijn zoon, in de hoop dat ze hem zouden respecteren. De wijnboeren herkenden hem: «Dit is de erfgenaam. Kom, laten we hem doden en zijn erfenis in bezit nemen» (v.38). Ze doodden hem. Jezus vraagt wat de eigenaar met de wijnboeren zal doen. Het antwoord van de toehoorders was: «Hij zal deze schurken een strenge straf geven en de wijngaard aan andere wijnboeren verhuren die hem op de juiste tijd vruchten zullen opleveren» (v.41). En de citatie uit het Salmo: «De steen die de bouwers afwijzen, is tot hoeksteen geworden» (v.42). Het verhaal eindigt met een overdracht: «Het koninkrijk van God zal jullie worden ontnomen en aan een volk gegeven dat de vruchten ervan zal opleveren» (v.43).

IV. Maria en de trouwe wijngaard

Jesaja zingt over een wijngaard die de geliefde teleur stelde. In de patristische traditie wordt Maria gezien als de uitzondering binnen de wijngaard van Israël: het deel van de wijngaard dat geen wilde druiven produceerde, maar het meest kostbare fruit dat ooit uit een wijngaard is gekomen, namelijk de Zoon van God. In Jesaja 5 vond haar lied een positieve weerklank: de geliefde verwachtte rechtvaardigheid en in Maria vond hij die; hij zocht gerechtigheid en in Maria vond hij die. De hoeksteen van Mt 21,42 is Christus. Maria was de enige die bij de hoeksteen bleef staan toen iedereen wegliep: terwijl de bouwers de steen verwierpen, erkende zij hem. Filippenzen 4,6-9 spreekt over een hart dat door Gods vrede wordt bewaard, dat verder gaat dan menselijke begrippen. Het hart van Maria, dat «alle dingen bewaarde en overdacht» (Lc 2,19), is het model voor dit bewaarde hart. Niet de vrede zonder pijn (het zwaard doordrong haar ziel), maar de vrede die standhoudt wanneer alles anders faalt, de vrede die niet het resultaat is van begrip maar van vertrouwen in de geliefde die de wijngaard plantte.