De rol van engelen in de kerkelijke gemeenschap op aarde en in de hemel (Lumen gentium, hoofdstuk VII, nrs. 49-50)

Het zevende hoofdstuk van de Dogmatische Constitutie *Lumen Gentium* (Vaticaan II, 21 november 1964), getiteld «*Indoles eschatologica Ecclesiae peregrinantis eiusque unio cum Ecclesia caelesti*» (De escatologische aard van de pelgrimkerende Kerk en haar eenheid met de hemelse Kerk), vormt de fundamentele conciliaire referentie over engelen en heiligen in de hemel. De nrs. 49-50 behandelen de leer over engelen en hun deelname aan het leven van de universele Kerk.Concilie: Vaticaan II Document: Dogmatische Constitutie *Lumen Gentium*, cap. VII (nrs. 48-51) Datum: 21 november 1964 Thema: De escatologische aard van de Kerk en haar gemeenschap met de engelen en heiligen in de hemel

Nederlands (Nederlands)

Tekst Latijn, lG 49: De engelen als leden van de hemelse Kerk

> Totdat de Heer komt in Zijn majesteit, en alle engelen met Hem (cf. Mt 25, 31), en de dood vernietigd is, allen onderworpen zijn aan Hem (cf. 1Cor 15, 26.27), sommigen van Zijn discipelen op aarde wandelen, anderen, na deze leven, zich zuiveren, en anderen worden verheerlijkt, “hem duidelijk aanschouwend als Hij zelf, één en drievoudig, zoals Hij is” (zie *Lumen gentium* VII, 3).

Vertaling Portugees, lG 49

> Totdat de Heer komt in Zijn majesteit en alle engelen met Hem (cf. Mt 25, 31), en de dood vernietigd is, allen onderworpen zijn aan Hem (cf. 1Cor 15, 26.27), sommigen van Zijn discipelen op aarde wandelen, anderen, na deze leven, zich zuiveren, en anderen worden verheerlijkt, Hem duidelijk aanschouwend als Hij zelf, één en drievoudig, zoals Hij is.

Tekst Latijn, lG 50: De gemeenschap met de engelen

> Evenzo moet de intieme band tussen de pelgrimkerende Kerk en de hemelse Kerk erkend worden. Het Heilig Synode, in de voetsporen van het Concilie van Trente, bevestigt dat men volledige geloof moet hebben in het eucharistisch lichaam van Christus, waarin Hij zelf fysiek aanwezig is met de engelen die bij Hem zijn, en met de heiligen en de Gelukzalige Maagd Maria, die bemiddelen.> De heilige engelen, die dienen en ook voor onze redding zorgen (cf. Hebr 1, 14), onze voorvechters (cf. Tob 12, 12), en onze engelenbewakers, moeten in ons de ware evangelie-levensstijl bewaren en de vreugden van het paradijs waar ze van genieten, aan ons overbrengen.

Vertaling Portugees, lG 50

> Evenzo moet de intieme band tussen de pelgrimkerende Kerk en de hemelse Kerk erkend worden. Het Heilig Synode, in de voetsporen van het Concilie van Trente, bevestigt dat men volledige geloof moet hebben in het eucharistisch lichaam van Christus, waarin Hij zelf fysiek aanwezig is met de engelen die bij Hem zijn, en met de heiligen en de Gelukzalige Maagd Maria, die bemiddelen.> De heilige engelen, die dienen en ook voor onze redding zorgen (cf. Hebr 1, 14), onze voorvechters (cf. Tb 12, 12), en onze engelenbewakers, moeten in ons de ware evangelie-levensstijl bewaren en de vreugden van het paradijs waar ze van genieten, aan ons overbrengen.

De drie Kerken in *Lumen gentium* VII

In hoofdstuk VII van *Lumen gentium* wordt de gemeenschap van de drie dimensies van de enige Kerk uiteengezet:– De pelgrimkerende Kerk (Église peregrina): de levende gelovigen op aarde – De zuiverende Kerk (Église purgante): de gelovigen die in het vagevuur zijn – De hemelse Kerk (Église celeste): de engelen en de heiligen in de hemelEcclesia triumphans (De triomferende Kerk): de heiligen en engelen in de hemelDeze drievoudige articulatie neemt de patristische en middeleeuwse leer over de Communio Sanctorum weer op.

Engelen in de liturgische Eucharistie

De tekst van LG 50 benadrukt dat de engelen “assisten” aan de Eucharistie. Deze aanwezigheid heeft een liturgische weergave:

• Sanctus: “Heilig, Heilig, Heilig” (Jesaja 6,3): gezongen door de serafijnen in de visie van de profeet, overgenomen door de aardse Kerk in eenheid met de engelen
• Communicanten van de Eucharistische Gebed: vermelding van de apostelen, heiligen en indirect van de engelen
• Mariale prefaties tijdens de Eucharistie: vereniging van het engelgezang met het gezang van de Kerk
• In Paradisum: gebed voor de overledenen: “In paradisum deducant te Angeli” (Breng je naar het paradijs, engelen)

Continuïteit met de patristische traditie

LG 49-50 neemt centrale thema’s uit de patristische traditie weer op:

Thema	Vader van de Kerk	Bron
Engelen in de liturgische Eucharistie	Saint Johannes Chrysostomos	Homilieën over het priesterschap
Engelen als hoedsten	Saint Basilius de Grote	Adv. Eunomium 3,1
Engelen als ministers van de Voorzienigheid	Pseudo-Dionysius	De caelesti hierarchia
Engelen in het Sanctus	Saint Cyrillus van Jeruzalem	Mystagogische catechese
Engelen en de gelovigen aan het kruis	Saint Leo de Grote	Preek 60 over de Passie

Ecclesiologische implicaties

Hoofdstuk VII van LG impliceert dat de Kerk:

1. Niet alleen aardse is: omvat engelen en heiligen in de hemel
2. Niet alleen menselijk is: de engelen zijn echte leden van de Kerk
3. Niet alleen aanwezig is: heeft een eschatologische dimensie
4. Niet alleen zichtbaar is: heeft een reële onzichtbare dimensie
5. Altijd één is: pelgrims, verlossers en triomfanten vormen één lichaam

Erfenis

LG 49-50 vormt de theologische basis voor:

• CCC nn. 328-336 over engelen
• De Romeinse Liturgische Kalender met feesten van Engelenbewaarders (2 oktober), Arkanen (29 september), Sint Michaël (8 mei devotie)
• De catechese van Johannes Paulus II over engelen (1986)
• De hernieuwde devotie aan engelen in de post-conciliaire periode

Aanvullende lectuur

Lumen Gentium cap. VIII (Maria) | IV Concilie van Latraan 1215 | JP2 Catechese 1986 | CCC Anjos en Demonen