Ευχαριστία μέσω της χάρης: η σχέση μεταξύ Μαρίας και Αγίου Πνεύματος: μέρος Ι

Σύμφωνα με την σχολαστική θεολογική κατανόηση, διάδοχος του Αγίου Αυγουστίνου (θ. 430), εμφανίζονται σημαντικές μορφές όπως ο Άγιος Ανσέλμος (θ. 1109), ο Άγιος Θωμάς Ακινάτης (θ. 1274), οι οποίοι ασχολήθηκαν με ζητήματα σχετικά με τη χάρη. Από την ίδια θεολογία προκύπτουν μεγάλες συζητήσεις, όπως το βαιανισμό του Μιχαήλ Βαίου (θ. 1589) ή το “De Auxiliis” (περί βοήθειας), με πρωταγωνιστές τον Λουδοβίκο ντε Μολίνα (θ. 1600) και τον Λεονάρντο Λέσιου (θ. 1623). Σε περιβάλλον προτεσταντικό, όπου αντηχεί η “sola gratia”, υπάρχει η διδασκαλία του Κορνήλιου Οττό Γιανσεν (θ. 1638), προφήτη της αυστηρής ηθικής γνωστής ως τζανσενισμός. Επιστρέφοντας στην πνευματικότητα των Ιησουιτών στην σύγχρονη εποχή, ο Γάλλος Δένις Πετά (θ. 1652) εισήγαγε τον όρο “δημιουργημένη χάρη” με τον χαρακτηριστικό του έμφαση. Τον 19ο αιώνα συναντάμε έναν άλλο υποστηρικτή της διδασκαλίας του Αγίου Κυρίλλου της Αλεξάνδρειας (θ. 444): τον J.M. Σκέιμπεν (θ. 1888). Θα προχωρήσουμε στον 20ό αιώνα, στην αυγή του τρίτου χιλιέτου, για να βρούμε, με την μεγάλη θεολογική ανανέωση που έφερε η μελέτη της βιβλικής και πατριστικής θεολογίας, μια συστηματική προσέγγιση στη θεολογία της χάρης, η οποία αποδέχτηκε όρους που προηγουμένως ήταν απροσδόκητοι, όπως η δικαίωση μέσω της πίστης, η συνύπαρξη δικαίωσης και αμαρτίας στο πρόσωπο, κ.ά. Με το Δεύτερο Βατικανό (1962-1965) ανακαλύφθηκε ξανά ότι κάθε διάσταση της πραγματικότητας βρίσκει το θεμέλιό της στην αγάπη του Θεού, χωρίς την ανάγκη ενός a priori ιερού καναλιού, καθώς ήταν απαραίτητο να επαναπροσδιοριστεί η διαφορά μεταξύ φυσικού και υπερφυσικού.Με αυτή την μικρή ιστορική εισαγωγή, κατανοούμε ότι η θεολογία εξελίσσεται και ότι μια έκφραση πολλών αιώνων, ακόμα και αν εκφέρεται από τον Άγιο Πατέρα, μπορεί να έχει διαφορετικές σημασίες, καθώς εντάσσεται στην μεγάλη περιπλάνηση της Εκκλησίας που καθοδηγείται από το Άγιο Πνεύμα. Όπως είπε ο Ιησούς: “Όταν έρθει το Πνεύμα της Αλήθειας, θα σας καθοδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Δεν θα μιλήσει από μόνο του, αλλά θα σας πει όσα έχει ακούσει και θα σας ανακοινώσει όσα θα έρθουν (Ιωάννης 16,13).Κοινές αντιλήψεις για τη χάρηΣτην καθημερινή χριστιανική γλώσσα, ονομάζουμε *χάρη* κάθε δωρεά ή βοήθεια που δεν απαιτείται ή χορηγείται ελεύθερα από τον Θεό εξ αγάπης. Υπάρχει, ωστόσο, μια διαρκής ανάμνηση ότι η μεγαλύτερη χάρη είναι αυτή της σωτηρίας μας μέσω του Χριστού με την πίστη: «Τώρα, χωρίς να εξαρτάται από τον Νόμο, η δικαιοσύνη του Θεού αποκαλύπτεται, επιβεβαιωμένη από τον Νόμο και τους Προφήτες, δικαιοσύνη του Θεού που επιτυγχάνεται μέσω της πίστης στον Ιησού Χριστό για όλους όσους πιστεύουν. Διότι δεν υπάρχει διαφορά: όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξας του Θεού. Και μπορούν να δικαιολογηθούν δωρεάν, μέσω της χάρης του Θεού, με τη λύτρωση στον Χριστό Ιησού. Αυτός είναι αυτός που ο Θεός προόρισε να είναι, με το δικό του αίμα, μέσο εξιλέωσης μέσω της πίστης. Έτσι, ο Θεός έδειξε τη δικαιοσύνη του, αφήνοντας ατιμώρητα τα προηγούμενα αμαρτήματα, κατά την εποχή της ανοχής του. Επίσης, δείχνει τη δικαιοσύνη του στον παρόντα χρόνο, για να είναι δίκαιος και να κάνει δίκαιους όσους στηρίζονται στην πίστη στον Ιησού» (Ρωμ. 3,21-26). Και επίσης: «Δεν ήταν λόγω του Νόμου, αλλά λόγω της δικαιοσύνης που έρχεται μέσω της πίστης, που ο Θεός υποσχέθηκε στον Αβραάμ ή στους απογόνους του να είναι κληρονόμος του κόσμου. Επομένως, αν είναι κληρονόμοι αυτοί που ικανοποιούνται με τον Νόμο, η πίστη γίνεται άχρηστη και η υπόσχεση δεν έχει ισχύ. Διότι ο Νόμος παράγει οργή: όπου δεν υπάρχει Νόμος, δεν υπάρχει και παραβίαση. Συνεπώς, η κληρονομιά δίνεται δωρεάν μέσω της πίστης. Έτσι, η υπόσχεση παραμένει σταθερή για όλη την απογονικότητα, όχι μόνο για εκείνους που στηρίζονται στον Νόμο, αλλά και για όλους εκείνους που, πάνω απ’ όλα, στηρίζονται στην πίστη, όπως ο Αβραάμ, ο πατέρας όλων μας. […] που παραδόθηκε για χάρη των αμαρτιών μας και αναστήθηκε για τη δικαίωσή μας» (Ρωμ. 4,13-16.25). Ακόμη: «Όταν ήμασταν ακόμα νεκροί λόγω των αμαρτιών μας, μας έδωσε ζωή με τον Χριστό. (Είναι με χάρη που σωθήκαμε!)».Και αυτόν με τον Χριστό αναστήσαμε και μαζί του κάναμε καθίσμα στον ουρανό, λόγω της ενότητάς μας με τον Χριστό Ιησού! Έτσι, με την καλοσύνη Του προς εμάς στον Χριστό Ιησού, ο Θεός επιθυμούσε να αποκαλύψει, στους μελλοντικούς αιώνες, την απαράμιλλη πληρότητα της χάρης Του. Είναι με τη χάρη που έχετε σωθεί, μέσω της πίστης. Και αυτό δεν προέρχεται από εσάς, αλλά είναι δώρο του Θεού (Εφ 2,5-8). Μπορούμε, λοιπόν, να πούμε ότι η σωτηρία είναι μια χάρη που ο Θεός επιθυμεί να προσφέρει σε όλους τους ανθρώπους: «επιθυμεί να σωθούν όλοι και να φτάσουν στην γνώση της αλήθειας. Γιατί υπάρχει ένας Θεός και ένας μεσολαβητής ανάμεσα στον Θεό και τους ανθρώπους: ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς» (1 Τιμ 2,4-6). Στην πραγματικότητα, η πληρότητα της χάρης του Χριστού: «από την πληρότητά Του λαμβάνουμε όλοι, χάρη με χάρη. Επειδή ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια ήρθαν μέσω του Ιησού Χριστού» (Ιω 1,16-17) βρίσκεται στην νέα γέννηση: «αυτοί γεννήθηκαν όχι από αίμα, ούτε από επιθυμία της σάρκας, ούτε από επιθυμία του ανθρώπου, αλλά από τον Θεό […] Ο Ιησούς απάντησε: «αληθινά, αληθινά σου λέω, αν κάποιος δεν γεννηθεί από τα πάνω, δεν μπορεί να δει το βασίλειο του Θεού»» (Ιω 1,13.3,3). Και ακόμη: «ευλογημένος ο Θεός, ο Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Με τη μεγάλη Του καλοσύνη, μέσω της ανάστασης του Ιησού Χριστού από τους νεκρούς, μας έκανε να γεννηθούμε ξανά σε μια ζωντανή ελπίδα, σε μια κληρονομιά που δεν φθείρεται, δεν καταστρέφεται ούτε μαραίνεται, και η οποία είναι αποθηκευμένη για σας στους ουρανούς. Χάρη στην πίστη, και μέσω της δύναμης του Θεού, φυλάσσεστε για τη σωτηρία που θα φανερωθεί στους τελευταίους καιρούς» (1 Πε 1,3-5), καθώς το δώρο του Αγίου Πνεύματος: «και η ελπίδα δεν αποτυγχάνει, επειδή η αγάπη του Θεού εκποτίστηκε στις καρδιές μας μέσω του Αγίου Πνεύματος που μας δόθηκε» (Ρω 5,5) μας καθιστά υιοθετούμενους παιδιά του Θεού: «όλοι όσοι αφήνονται να οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού είναι παιδιά του Θεού. Πράγματι, δεν λάβατε πνεύμα δούλου, για να πέσετε ξανά στο φόβο, αλλά λάβατε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο, με υιοθεσία, σας κάνει παιδιά του Θεού. Το ίδιο Πνεύμα μαρτυρεί μέσα στην καρδιά σας ότι είστε παιδιά του Θεού» (Ρω 8,14-16) και μέλη του σώματος του Χριστού: «εσείς όλοι είστε ένα σώμα του Χριστού και, ξεχωριστά, είστε μέλη αυτού του σώματος» (1 Κο 12,27).

Με πολύ επιφανειακό τρόπο, αυτή είναι η θεολογία της χάρης, αλλά η θεολογική ανάγκη δεν σταμάτησε να επανεξετάζει και να ερμηνεύει το Λόγο. Έτσι, η αυτοκατανόηση του Θεού αποκαλείται άκτια χάρη, με όλα όσα συνεπάγεται η θεοποίηση της ανθρώπινης ζωής, δημιουργία χάρη, ανυψώνοντας την σε μια μη αξιαγάπητη σχέση μεταξύ δημιουργίας και Δημιουργού, ώστε αυτή να προκαταλάβει τη μελλοντική ζωή του Παραδείσου. Σε αυτό το πλαίσιο εντοπίζεται επίσης η έννοια της συνήθους χάρης, που σημαίνει τη νέα ζωή σε Χριστό, ή χάρη αγιαστική, που είναι η κατάσταση εκείνου που αγιάζεται από το Αγίο Πνεύμα. Όταν το Άγιο Πνεύμα ενεργεί σε μια συγκεκριμένη ανάγκη με μια συγκεκριμένη δράση, το αποτέλεσμα αυτής της δυναμικής ονομάζεται πραγματική χάρη. Επιπλέον, όταν ο Θεός προσφέρει χάρη και αυτή γίνεται ελεύθερα αποδεκτή, βρίσκομαστε μπροστά στην αποτελεσματική χάρη. Ωστόσο, αν απορριφθεί από τους ανθρώπους, γίνεται αρκετή χάρη. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα σύστημα χάρης που επιδιώκει να εξηγήσει πώς η απόλυτη ελευθερία του Θεού παρέχει χάρη χωρίς να υπονομεύει τη συνεργασία και την ανθρώπινη ευθύνη, παρόλο που οι τελικές αποφάσεις έχουν ήδη προβλεφθεί από την προνοία του Θεού, η οποία συνίσταται σε γνώση μελλοντικών γεγονότων. Είναι ο τομέας του χριστιανικού παράδοξου που έχει, όπως θα δούμε αργότερα, τεράστιες επιπτώσεις στη ζωή της Μαρίας ως Αειπάρθενης, Μητέρα του Θεού και Μητέρα της Εκκλησίας.

Για να εμβαθύνετε στη σχέση της Μαρίας με το Άγιο Πνεύμα και το μυστήριο της χάρης, διαβάστε την εγκύκλιο Redemptoris Mater του Αγίου Ιωάννη Παύλου Β’, για τη Μαρία στο μυστήριο του Χριστού και της Εκκλησίας.

Βαθύνετε τις σπουδές σας: εξερευνήστε την Μαριολογία, την Θεολογία της Μαρίας, τις Μαριανές Εμφανίσεις και το Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία.