Mal’akh in het Hebreeuws betekent ‘engel’.

Engel in het Hebreeuws is mal’akh (מלאך), een woord dat eenvoudigweg “boodschapper” betekent, “iemand die gezonden wordt.” De meervoudsvorm is mal’akhim. Wanneer de Griekse vertalers van de Bijbel dit begrip overnamen, kozen zij voor ángelos, “boodschapper,” en daaruit zijn het Latijnse angelus en het Engelse “engel” ontstaan. Het filologische feit is al een theologie op zich: in de Bijbel beschrijft de naam van de engel niet wat hij is, maar wat hij doet. Dit artikel volgt het Hebreeuwse woord, zijn Griekse equivalent, de mysterieuze figuur van de “engel des Heren” en de theoforische namen van de drie archengelen.

Mal’akh: een woord van missie

Mal’akh ontleent zijn oorsprong aan een Semitisch wortelwoord dat “zenden” betekent. In de Bijbel wordt het begrip toegepast op zowel menselijke boodschappers, zoals die door Jakob naar Esau werden gestuurd (zie Gen 32:4), als op hemelse gezanten: alleen de context onderscheidt hen. Een goed voorbeeld hiervan vindt men in de profeet Malachi, wiens eigen naam “mijn boodschapper” betekent:

הִנְנִ֤י שֹׁלֵ֙חַ֙ מַלְאָכִ֔י וּפִנָּה־דֶ֖רֶךְ לְפָנָ֑י וּפִתְאֹם֩ יָב֨וֹא אֶל־הֵיכָל֜וֹ הָאָד֣וֹן ׀ אֲשֶׁר־אַתֶּ֣ם מְבַקְשִׁ֗ים וּמַלְאַ֨ךְ הַבְּרִ֜ית אֲשֶׁר־אַתֶּ֤ם חֲפֵצִים֙ הִנֵּה־בָ֔א אָמַ֖ר יְהֹוָ֥ה צְבָאֽוֹת׃

“Behold, I send my messenger (mal’akhi), and he will clear the way before me. And suddenly there will come to His temple the Lord whom you seek, and the messenger of the covenant (mal’akh ha-berit) whom you desire. Behold, he comes, says YHWH of hosts” (Mal 3:1, literal translation of the Masoretic text).

In één vers wordt het woord gebruikt om zowel de menselijke voorloper (die later met Johannes de Doper geïdentificeerd zal worden) als de mysterieuze “boodschapper van het verbond” aan te duiden. Het begrip is hetzelfde omdat de logica hetzelfde is: een mal’akh zijn betekent in een staat van missie bestaan.

Een titel, niet een natuur

Saint Augustinus formuleerde het als volgt, een formule die in het Catechisme van de Katholieke Kerk overgenomen is:

“Angelus […] officii nomen est, non naturae”Een engel is de functie, niet de natuur. En hij legt uit: van nature zijn zij geesten, en wanneer zij worden gezonden, worden zij engelen genoemd (cf. CCC 329). Het Hebreeuwse woord bevestigt de heilige Augustinus: engel Het zegt niet wat het wezen is (een persoonlijke geest, voorzien van intelligentie en wil, cf. CCC 330), maar wel de dienst die het verricht. Daarom zijn er hemelse wezens die nooit op missie onder mensen verschijnen, zoals de … Serafims van Isaias of Cherubijnen Wie Eden bewaakt en de troon steunt, worden niet genoemd. engel Hun taak is anders, namelijk aanbidden en bewaken, niet aankondigen.

De Griekse engel en de Septuagint

Wanneer het Oude Testament werd vertaald naar het Grieks engel werd engel“een term die evenwel ook ‘boodschapper’ betekent; het Nieuwe Testament heeft deze term geërfd” engel Wie spreekt met Jozef in dromen, en waarover Saint Lucas schrijft dat “de engel Gabriël werd gezonden”?ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ

De aankondiging van de Heer aan Maria (Lc 1:26) vindt plaats door een engel, wiens woord zijn oorsprong vindt in het Hebreeuwse wortelwoord dat ‘gezonden’ betekent. Van het Griekse woord is de term angelus in het Latijn ontstaan en heeft zich in alle christelijke talen verspreid. Bij elke uitspraak van ‘engel’ herhalen we onbewust de bijbelse theologie van de missie.

De engel van de Heer (mal’akh YHWH)

Onder alle gebruiksvoorbeelden valt er één op: de uitdrukking mal’akh YHWH, “de engel van de Heer”. Het komt voor het eerst voor in het verhaal van Hagar, de Egyptische dienstmeid die vluchtte naar de woestijn: “en de engel van de Heer ontmoette haar bij een bron van water in de woestijn” (Gen 16:7). Wat volgt, is opmerkelijk: deze engel spreekt in de eerste persoon alsof hij God Zelf was, en Hagar begrijpt dat ze God heeft gezien. Dit gebeurt ook bij de brandende struik en in andere scènes. De exegese heeft al eeuwenlang gedebatteerd of de mal’akh YHWH een engel is die zo perfect God vertegenwoordigt dat hij voor Hem spreekt, of een manier waarop God Zelf zich openbaart. Hoewel de exegetische vraag niet volledig is opgelost, blijft het feit dat in de Bijbel de engel nooit de aandacht op zichzelf vestigt; hij is puur transparant voor de Zender.

De namen in -El: wanneer de naam van de engel spreekt over God

De enige drie engelen met een eigen naam in de Schrift bevestigen deze regel van transparantie: Michaël (Mikha’El, “wie is als God?”), Gabriël (Gavri’El, “kracht van God”) en Rafaël (Refa’El, “God geneest”) eindigen allemaal in -El, “God”. De naam van elke engel is een uitspraak over God, niet een portret van de engel. We bespreken elk van hen en de reden waarom de Kerk geen andere namen goedkeurt in het artikel over de namen van de engelen.

Kortom: door het Hebreeuwse woord te leren, leer je de theologie. De engel wordt gedefinieerd door de missie die hij ontvangt en de boodschap die hij draagt, en zijn grootheid ligt precies in het niet voor zichzelf houden. Wie wil zien hoe de Schrift deze boodschappers beschrijft, van de brandende seraf tot de jonge man in witte gewaden bij het lege graf, kan verdergaan naar het artikel hoe engelen er volgens de Bijbel uitzien en het situeren binnen het theologische kader van onze pagina over angelologie.

Veelgestelde vragen