Stabat Mater – liturgiczny tekst zatwierdzony przez Piusa IX (Doctrina pontificalis IV, art. 320)

# Stabat Mater: najbardziej słynny maryjski wiersz w historii chrześcijaństwa

Stabat Mater to najbardziej znany i jeden z najbardziej znaczących pod względem teologicznym, kontemplacyjnym i poetyckim tekstów w całej zachodniej literaturze religijnej. Jego uznanie liturgiczne osiągnęło szczyt w 1876 roku, kiedy papież Pius IX ostatecznie zatwierdził go jako oficjalną sekcję święta Matki Bóstwa Smutków (15 września). Jest to dokument nr 320 z *Doctrina Pontificia IV*.

## Szczegóły historyczne

– **Kolekcja:** *Doctrina Pontificia IV: Dokumenty Mariologiczne*, nr 320.
– **Papież:** Pius IX (1846-1878).
– **Dokument:** Dekret Świętego Kongregu Indulgencji, 18 czerwca 1876 r.
– **Temat:** Zatwierdzenie Stabat Mater jako oficjalnej sekcji liturgicznej.

## Tekst łaciński (wybrane fragmenty)

> Stabat mater dolorosa / iuxta crucem lacrimosa, / dum pendebat Filius.
> Była Matka bolesna / przy krucy smutnej, / gdy wisiał Syn.

> Cuius animam gementem, / contristatam et dolentem / pertransivit gladius.
> Jej dusza gemiała, / smutna i cierpiąca, / przebita została mieczem.

> O quam tristis et afflicta / fuit illa benedicta / Mater Unigeniti!
> Jakże smutna i nieszczęśliwa / była ta błogosławiona / Matka Jedynego Synu!

> Quae maerebat et dolebat, / pia Mater dum videbat / nati poenas inclyti.
> Płakała i cierpiała, / czciwa Matka, gdy widziała / potępienie swojego Syna.

> Fac, ut ardeat cor meum / in amando Christum Deum / ut sibi complaceam.
> Niech moje serce zapali się / w miłości do Boga Chrystusa, / aby miło mu było.

## Autoria i historia

Autorem Stabat Mater jest prawdopodobnie Jacopone da Todi (ok. 1230-1306), frater franciszkański z Umbrii. Wiersz napisany jest w trójstychach jambicznych (w rzeczywistości w tak zwanym wersie safinowo-francisczańskim), składających się z 20 strof po trzy wersy każda, co daje łącznie 60 wersów.

Historia liturgiczna Stabat Mater jest długa: zakazany jako sekcja mszy przez Sobór Trydencki (który ograniczył sekcje do czterech), powoli wprowadzany ponownie, aż ostatecznie zatwierdzony przez Piusa IX w 1876 roku na święto Matki Bóstwa Smutków.

## Znaczenie mariologiczne

Stabat Mater jest doskonałym wyrazem teologii współczucia Marii, współcierpienia z Chrystusem na Krzyżu. Ta doktryna, rozwinięta przez św. Bernarda, św. Bonawenturę i św. Tomasza z Akwinu, twierdzi, że Maria nie była bierną obserwatorką Męki: cierpiała razem z Chrystusem w wyjątkowy sposób, duchowo uczestnicząc w jego ofierze odkupieńczej. Stabat Mater jest przede wszystkim teologią.

Wyrażenie *”iuxta crucem lacrimosa”* (przy krucy smutnej) odnosi się do tekstu Ewangelii Jana 19,25: *”Stabant autem iuxta crucem Iesu mater eius”*, “Stali przy Krzyżu Jezusa jego Matka”. Wiersz jest medytacją nad tym wersetem, rozwijającą znaczenie obecności Marii *”przy Krzyżu”* syna.

# Stabat Mater w muzyce

*Stabat Mater* to najbardziej często ustawiany tekst maryjny w historii muzyki. Kompozytorzy tacy jak Palestrina, Pergolesi, Haydn, Schubert, Rossini, Dvořák, Poulenc i Verdi stworzyli utwory na jego podstawie. Wersja Pergoliego z 1736 roku, skomponowana w ostatnich dniach życia kompozytora, jest uważana za jedno z najdoskonalszych dzieł muzyki sakralnej w historii.

# Dodatkowa lektura

Zapraszamy do zapoznania się z następującymi tematami:
– Mariologia
– *Mulieris Dignitatem* (przetwarzająca Maria pod krzyżem)
– *Lumen Gentium* rozdział VIII
– Studia podyplomowe w dziedzinie mariologii