Η «Μαριανή» διάσταση της προσευχής στις διάφορες εκκλησίες
Το Βυζάντιο
Το Ανατολικό Χριστιανικό κόσμο, παρόλο που είναι ενωμένος στις ρίζες του, περιλαμβάνει σήμερα πολυάριθμες εκκλησίες. Η προσοχή μας στρέφεται στην Βυζαντινή Εκκλησία, γνωστή και ως η «Μεγάλη Εκκλησία», η οποία έχει συσσωρεύσει την κληρονομιά της Ανατολικής Παράδοσης, δίνοντας στη Μαρία έναν μοναδικό ρόλο στη λατρεία μέσα από τη λειτουργία.
Στη Θεία Λειτουργία, στις καθημερινές, εβδομαδιαίες, μηνιαίες και ετήσιες λειτουργίες, η μαριανή ευλάβεια διαπερνά αρμονικά κάθε έκφραση της εκκλησιαστικής προσευχής, σεβόμενη την ιεραρχία της λατρείας προς τον Θεό.
Για κάποιον που ακολουθεί το Βυζαντινό Ριτό, ένα δυτικό ερώτημα σχετικά με τη λατρεία της Μαρίας είναι απρόσιτο, στο σημείο που είναι αυτοί που μας ρωτούν: πώς μπορεί κανείς να στραφεί προς τον Θεό χωρίς να θυμάται την Αγία Μητέρα του Θεού;
Εκτός από τον κύκλο των Χριστουγέννων, η μνήμη της Μαρίας οργανώθηκε σταδιακά κατά τη διάρκεια του Βυζαντινού έτους γύρω από πέντε μεγάλες εορτές:
1. Η Γέννηση της Μητέρας του Θεού, στις 8 Σεπτεμβρίου.
2. Η Είσοδος στον Ναό, στις 21 Νοεμβρίου.
3. Η Συνάντηση, στις 2 Φεβρουαρίου.
4. Η Ανακοίνωση, στις 25 Μαρτίου.
5. Η Κοιμήση, στις 15 Αυγούστου, η οποία είναι η πιο δημοφιλής από τις μαριανές εορτές. Προετοιμαζόμενη από δεκαπέντε ημέρες νηστείας, επεκτείνεται μέχρι τις 23 Αυγούστου, καθιστώντας ολόκληρο τον Αύγουστο ως το «Μαριανό» μήνα.
Υπάρχουν επίσης μικρότερες εορτές που γιορτάζονται.
6. Η Κοίμηση της Αγίας Άννας, μητέρας της Θεοτόκου, στις 9 Δεκεμβρίου. 7. Η μνήμη της Θεοτόκου, στις 26 Δεκεμβρίου. 8. Η κατάθεση του μανδύα της, στις 2 Ιουλίου. 9. Η κατάθεση του ζώνης της, στις 31 Αυγούστου (σε σχέση με τα ιερά μνημεία των Μπλαχέρνης και Καλκοπράτειας στην Κωνσταντινούπολη, όπου φυλάσσονται αυτές οι διάσημες λειψάνδρες). 10. Οι εορτασμοί του Ακατίστου (5η Σαββατοκύριακο της Τετραμηνίας). 11. Η Παρθένος ως Πηγή Ζωντανού Νερού (Παρασκευή μετά την Πάσχα).Σε αυτές τις εορτές προστίθενται πολλές τοπικές και ιδιόκτητες εορτές κάθε Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως οι αμέτρητες εορτές των μαριακών εικόνων.Η πλούσια υμνογραφία (σκεπτόμαστε το Ακατίστιο) και η πατερική ομοιλιακή ερμηνεία των βιβλικών κειμένων σχετικά με τη Μαρία, σχολιάζουν τα κείμενα της Βίβλου για τη Μαρία, δίνοντας φωνή στην πίστη στην «Πάντα Παρθένο και Άγια Μητέρα του Θεού». Δόξα στην ευλογημένη μεταξύ των γυναικών. Προσευχή σε Εκείνη που δεν σταματά να προσεύχεται για εμάς στον Υιό της, τον Σωτήρα των ψυχών μας.Ο ρόλος που διαδραματίζουν στο Δυτικό κόσμο διάφορες προσευχές, αναλαμβάνεται στην Ανατολή από τους ύμνους και τα τροπάρια. Ανάμεσα σε αυτά, η αντίφωνος που ονομάζεται «Θεοτόκιο» ξεχωρίζει. Τραγουδιέται κάθε ώρα της Θείας Λειτουργίας, μέρα και νύχτα, υπενθυμίζοντας συνεχώς την παρουσία της Μαρίας στην ιστορία της σωτηρίας και στην χριστιανική ύπαρξη.
Μια σημαντική μαριανή στιγμή είναι επίσης ο καθημερινός ύμνος του Θεοτόκιου:
Μαγνιφικάτ το πρωί, που οδήγησε σε μια σειρά από μαριανές αντίφωνες που ονομάζονται μεγαλινάρια, τραγουδώντας την αρχή του Μαγνιφικάτ. Με τον ίδιο τρόπο, η αντίφωνη που τιμά την Σταύρωση και τη Μαρία, γνωστή ως σταυροθεότοκον, που τραγουδιέται κάθε Τετάρτη και Πέμπτη κάθε εβδομάδας, αναβιώνει τη μνήμη της συμμετοχής της Μητέρας στον σωτήρα Πάθος του Υιού.Η λιτούρα του Αμβροσίου
Αν και το αμβροσιανό ημερολόγιο έχει σχεδόν εναρμονιστεί με το ρωμαϊκό όσον αφορά τις εορτές της Παναγίας, δεν πρέπει να ξεχνάμε τις ιδιαιτερότητες της λατρείας της Εκκλησίας της Μιλάνου, η οποία παραδοσιακά χαρακτηρίζεται από μια μαριακή χροιά. Η έννοια της Μαρίας στην αμβροσιανή λατρεία δεν προκύπτει από «δεσποινίσεις» ή «εορτές» προς τιμήν της, αλλά έχει τις ρίζες της και βαθιά εμφαίνεται στο μυστήριο του Χριστού. Αυτή η σύνδεση μπορεί να επιτευχθεί μέσω προσευχών.Δεδομένου του αντιαριανικού θεολογικού πλαισίου στο οποίο διαμορφώθηκε η αμβροσιανή λατρεία, οι προσευχές, τα ύμνα, οι λατρευτικές φράσεις, από τη μία πλευρά, δίνουν πάντα προτεραιότητα στον Χριστό, αλλά, από την άλλη, αναφέρονται στη φιγούρα, το έργο και τα προνόμια της Μαρίας. Συνοπτικά, είναι μέσω της πίστης που εκφράζεται και γιορτάζεται στον Θεάνθρωπο ότι η αμβροσιανή λατρεία τιμά την Παρθένο Μητέρα, αναγνωρίζοντας το μέρος που ο Θεός της ανέθεσε στην ιστορία της σωτηρίας.Η μνήμη της τονίζεται επανειλημμένα (αντίθετα με τη ρωμαϊκή λατρεία) στα κείμενα της ημέρας των Χριστουγέννων, η οποία είναι αφιερωμένη στην ενσάρκωση του Λόγου και στη παρθενική μητρότητα της Μαρίας, και απαγγέλλεται η προσευχή της Λειτουργίας. Έτσι, το Προσφέρωμα: «Το μοναδικό σου Υιός συλλέχθηκε από τη Μαρία, η οποία έγινε μητέρα και παρέμεινε παρθένα άθικτη. Πίστεψε στο λόγο του αγγέλου και σύλληψε τον Λόγο στον οποίο είχε πιστέψει. Η ακεραιότητά της παρέμεινε ανέπαφη, ώστε μπορούμε να την προκηρύξουμε μητέρα της παρθενίας. Ευλογημένο το αγνό στομάχι της Παρθένου Μαρίας, η μόνη που, ανάμεσα σε όλες τις γυναίκες, άξισε να γεννήσει τον Κύριο του κόσμου και να τον γεννήσει για τη σωτηρία μας». Και ο ύμνος κατά το διάκοπο του άρτου: «Μεγάλο είναι το μυστήριο της σωτηρίας: παρθένα είναι αυτή που γέννησε, και ο γιος μιας γυναίκας είναι άνθρωπος και Θεός. Αυτός είναι ο Δημιουργός όλων των πραγμάτων, ο Κύριος της μητέρας του». Και ο ύμνος της Κοινής Ευχαριστίας: «Χαρούμενη, γεμάτη χάρη, ο Κύριος είναι μαζί σου».Είσαι η χαρά των αγγέλων, εσύ είσαι η Παρθένος Μητέρα, η χαρά των προφητών! Μέ την ανακοίνωση του αγγέλου, γεννήσατε την χαρά του κόσμου, τον Δημιουργό και Κύριο σας. Χαίρετε, επειδή είστε άξια να γίνετε η Μητέρα του Χριστού.Πέρα από τις ημέρες πριν και μετά τα Χριστούγεννα, η έμφαση μαριανή προσφέρεται ιδιαίτερα στην εορτή της θείας μητρότητας της Παρθένου Μαρίας στην Έκτη Κυριακή του Αδέντος, φωτισμένη από το Ευαγγέλιο της Αναγγελίας, που γιορτάζεται από τον 5ο αιώνα.Το αντικείμενο της γιορτής εκφράζεται με σαφήνεια από τα δύο αρχαία προφήτες που επιλέγονται ακόμα και σήμερα: “Είναι πράγματι καλό και δίκαιο… Λόγος, ενσαρκώνοντάς τον με θνητή σάρκα. Στη μικροκαμία της κοιλιάς της περιέλαβε τον Κύριο των ουρανών και τον Σωτήρα του κόσμου και τον έδωσε στον κόσμο, διατηρώντας ανέπαφη την παρθενική της αγνότητα”. Το δεύτερο προφήτη (το προφήτη του Αδέντος II/Α του Ρωμαϊκού Μισαλού εμπνέεται από αυτό) λέει: “«Δοξάστε με σεβασμό το μυστήριο της Παρθένου Μαρίας. Από την γονιμότητά της μας γεννήθηκε αυτός που μας ικανοποιεί με τον ουράνιο άρτο. Ο πλούτος που διασκορπίστηκε από την αμαρτωλή Εύα μας αποδίδεται από τη Μαρία. Από μια γυναίκα διείσδυσε το δηλητήριο της αμαρτίας σε εμάς, από μια γυναίκα αρχίζει το έργο της σωτηρίας. Η δύναμη του Λυτρωτή αντιτίθεται στον αόρατο δεσμό του κακού. Η μητρότητα, που έγινε η αρχή του θανάτου, μας επιστρέφει τον Ζωντανό Θεό, με τον οποίο η ανθρώπινη φύση απελευθερώνεται από την παλιά καταπίεση»”.Το κοινό της Παναγίας παρουσιάζει ένα πρωτότυπο αποθεματικό ευχαριστηρίων και αντίφωνων, στα οποία αναδεικνύεται η σχέση μεταξύ Μαρίας και Εκκλησίας, η θεία παρθενική μητρότητα, το παράδειγμα της Μαρίας, η ισχυρή μεσιτεία της.Η Ιεροτελεστία Ισπανο-Μοζαραβική
Μεταξύ των σημερινών δυτικών τελετών, υπάρχει αυτή της Εκκλησίας της Τολέδο στην Ισπανία. Έφτασε στην ακμή της κατά τον 7ο αιώνα, με την εισβολή των Μουσουλμάνων, και η ισπανική τελετή επέζησε σε ορισμένες ενορίες της Τολέδο («οι Μοσαράβες» αποκαλούνταν Χριστιανοί υπό την αραβική κυριαρχία), όπου διατηρήθηκε ακόμη και μετά την ανακατάληψη τον 11ο αιώνα και μετά την υιοθέτηση της ρωμαϊκής τελετής σε όλη την ισπανική επικράτεια.Αυτή αναθεωρήθηκε και δημοσιεύθηκε στο Missale Hispano-Mozarabicum, χρήσιμο τόσο στην Τολέδο όσο και σε όλη την Ισπανία όπου η αφοσίωση και το ενδιαφέρον το απαιτούν. Εάν η μνήμη της Μαρίας ενισχύεται κατά την περίοδο των Χριστουγέννων (στις illatio, αντιστοιχούν στον δικό μας πρόλογο, που υμνεί τη σχέση μεταξύ Μαρίας και Εκκλησίας) και κατά την προηγούμενη και μεταγενέστερη περίοδο, είναι ιδιαίτερα η γιορτή της Αγίας Μαρίας, που έχει καθοριστεί στις 18 Δεκεμβρίου από τον 7ο αιώνα.Με μια εξαιρετική πληθώρα εκτεταμένων φράσεων, τα κείμενα της Λειτουργίας και του Ωφικού εξυμνούν το θαύμα της θείας και παρθένου μητρικής φύσης εκείνης που σύλληψε και γέννησε τον Υιό του Θεού, τον Σωτήρα μας. Το ευαγγέλιο παρουσιάζει την Ανακοίνωση, ακολουθούμενη από τον ύμνο του Μαγνιφικάτου (Λουκά 1,26-38.46-55).Η δεύτερη ημερομηνία αφιερωμένη στη Μαρία είναι η Ανάληψη της Παρθένου Μαρίας, στις 15 Αυγούστου (αξιοπιστούμενη κατά την περίοδο της μοσαράβικης περιόδου). Στις προσευχές που έχουν συνταχθεί και διαδοθεί, υπάρχει μια θαυμαστή Μαριολογία που προσεύχεται. Το ευαγγέλιο παρουσιάζει τη σύγκριση της διέλευσης της Μάρτας και της Μαρίας με την ευλογία που εκφώνησε ο Ιησούς σε απάντηση της γυναίκας που επαίνεσε το σώμα από το οποίο είχε γεννηθεί (<Λουκά 10,38-42. 11,27-28).Η τρίτη εορταστική ημερομηνία είναι η Σύλληψη της Παρθένου Μαρίας, στις 8 Δεκεμβρίου, που υιοθετήθηκε λόγω της μεγάλης αφοσίωσης της Ισπανίας στην Απαλλαγή της Μαρίας από κάθε αμαρτία και λόγω των δογματικών διακηρύξεων. Το ευαγγέλιο θυμάται την ευλογία για όποιον ακούει και εφαρμόζει το θεϊκό λόγο (<Λουκά 11,27-28). Η Μαριολογία της ισπανικής-μοσαράβικης τελετής, διατηρώντας την αρχαία μορφή της, έχει αναμφισβήτητη αξία. Εκτός από την περίοδο των Χριστουγέννων, η Παρθένος θυμάται και την Παρασκευή του Πάσχα, καθώς και στην εορτή της Ανάληψης.Ιλλασία της Μεγάλης Παρασκευής, κατά την Πασχαλινή περίοδο, στον Πεντηκοστάρι, στις εορτές των Αγίων.
Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία
Θέλετε να εμβαθύνετε στη μελέτη της Μαριολογίας; Γνωρίστε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαριολογίας του Locus Mariologicus, μια ακαδημαϊκή κατάρτιση που συνδυάζει αυστηρή θεολογική μελέτη, πνευματική ζωή και ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.
Θέλετε να μελετήσετε τη μαριολογία σοβαρά;
Αυτό το άρθρο προκύπτει από τα έργα της βιβλιοθήκης του Locus Mariologicus. Η Μεταπτυχιακή Σπουδή στη Μαριολογία σας οδηγεί στην ίδια πηγή, με ακαδημαϊκή καθοδήγηση: Γραφή, Πατέρες της Εκκλησίας και Μαγιστέριο, από το πρώτο δόγμα μέχρι τα σύγχρονα ζητήματα.
Responses