Μαρία στην Εκκλησία της Ουκρανίας

«Μόνο το όνομα της Θεοτόκου, της Μητέρας του Θεού, περιέχει όλο το μυστήριο της οικονομίας της σωτηρίας», λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός.

Μια σύντομη ιστορία

Η λατρεία της Μητέρας του Θεού έχει τις ρίζες της στη Ρουσία του Κιέβου, σήμερα Ουκρανία, από τη στιγμή που ο μεγάλος πρίγκιπας Άγιος Βλάδιμιρος βαπτίστηκε με τον λαό του, υιοθετώντας την χριστιανική πίστη που ήρθε από την Κωνσταντινούπολη. Οι παλαιότερες χρονικές περιγραφές της εποχής περιγράφουν την πατρική αγάπη και την εμπιστοσύνη προς την Παναγία, εκ μέρους των πριγκιπών, του κλήρου και του πιστού λαού. Για παράδειγμα, στο Κίεβο, την πρωτεύουσα, υπάρχουν πολλά εκκλησίες προς τιμήν της Μητέρας του Θεού. Από αυτές τις εκκλησίες, το 20% είναι αφιερωμένες στην Παναγία!

Η αφοσίωση διατηρήθηκε σταθερή ακόμη και στους πιο σκοτεινούς αιώνες της ιστορίας. Η παραδοσιακή λατρεία είναι η βυζαντινή, η οποία είναι κυρίως μαριακή. Οι πιστοί αισθάνονται την Θεοτόκο παρών στην εκκλησία με προσευχές όπως:

Η Βασίλισσα του κόσμου,
Η Μεσιτεύτρια,
Η Ελπίδα των απελπισμένων,
Η Ζωντανή Κιβωτός του Θεού,
Η Δόξα όλου του σύμπαντος,
Η Ακαταμάχητη Ηγέτης,

Το καταφύγιο των αμαρτωλών

Ποια είναι η σημασία της;

Η Μαρία στην παραδοσιακή λατρεία

Η Μαρία στη βυζαντινή-σλαβική λατρεία κατέχει κεντρική θέση δίπλα στον Υιό της Ιησού Χριστό. Η Μαρία επικαλείται και υμνείται στη λατρεία, στους λατρευτικούς κανόνες, στις μαριανές λειτουργίες (Μολέμπεν), στις προσευχές των πιστών και στον εκκλησιαστικό χρόνο, ο οποίος διαθέτει διάφορες εορτές αφιερωμένες στο όνομά της. Η λατρεία της Παρθένου Μαρίας στον λαό της Ρωσίας-Ουκρανίας υιοθετήθηκε βαθιά και με όλες τις προνόμια και ιδιότητες, χωρίς θεολογικές διαμάχες, όπως συνέβαινε τότε σε άλλους λαούς. Ο λαός τραγουδούσε στη Παρθένο Μαρία, επικαλούμενος: «Δίκαιον είναι να σε επικαλούμε ευλογημένη, ω Θεόγεννη, πανάγια και Μητέρα του Θεού μας. Σε εξυψώνουμε, η οποία είσαι πιο τιμητή από τους Χερουβείμ και απερίγραπτα πιο δόξα από τους Σεράφιμ. Εσύ, που χωρίς μόλυνση έφερες στον κόσμο τον Λόγο του Θεού, Εσύ, αληθινή Μητέρα του Θεού» (τραγούδι στη λειτουργία της Μίσσας, «Δόστιον εστίν»…).
Η Παρθένος Μαρία υμνείται ως «πλήρως αγία, πανάγια, αμόλυντη και χωρίς σφάλμα». Μητέρα του Θεού και μητέρα των ανθρώπων. Αναγνωρίζεται με λατρεία υπερδουλείας, δηλαδή, μητέρα του Κυρίου, ο οποίος είναι πάνω από τους Αγγέλους και τους Αγίους.

Οι Ακατίστοι

Η μαριολογική πρωτοτυπία της Ουκρανίας εντοπίζεται στους θρησκευτικούς ύμνους, που αποκαλούνται ακατίστως, που δημοσιεύθηκαν στο μοναστήρι των Σπηλαίων του Pecerska Lavra το 1606 και 1625. Αποτελούν συλλογή μαριανών υμνών που τραγουδιούνται στα μοναστήρια και τις εκκλησίες της Ουκρανίας, μεταφρασμένων από τα ελληνικά και προσαρμοσμένων στις ανάγκες της Ουκρανικής Εκκλησίας. Η λατρεία της Μαρίας, που είχε ήδη αναπτυχθεί στην Βυζαντινή Λειτουργία, ενσωματώθηκε πλήρως στη Μητρόπολη του Κιέβου, τόσο στις Πολούνσνιτσι (Ματίνες), Ουτρένια (Λαδές), όπου στα στίχους του Magnificat, Μεγάλη ψυχή μου, Κύριε. Στη Μεσαία Ώρα ψάλλεται ο αντίστοιχος τροπάριος και κοντάκι για την Παρθένο. Στις Βεκίρνια (Βέσπες), όπου ο τροπάριος Ave Maria και Πίδ τβότζα μυλόστ (Sub tuum praesidium.
Κατά την περίοδο της Τεσσαρακοστής, ψάλλονται τέτοιοι ύμνοι. Επίσης, στις Συμπνοές, η Μητέρα του Θεού προσαίνεται για τη συγχώρεση των αμαρτιών. Διαθέτουμε επίσης τον ιδιαίτερο κανόνα που ψάλλεται στην Παρουσία της Οδηγίας (Αυτή που δείχνει το δρόμο).
Σε αυτό το σλαβικό τελετουργικό, περιέχεται όλη η θεολογική και πνευματική πλούτος, η αποκάλυψη της δόξας της Μαρίας, από την οποία ο μοναχός ή ο πιστός εμπλουτίζει το θρησκευτικό του πνεύμα και ανυψώνεται σε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και ευγνωμοσύνη προς τη Μητέρα του Θεού.
Πέρα από τη λατρεία, υπάρχουν προσευχές και θρησκευτικοί ύμνοι προς τιμήν της Παναγίας Μαρίας, που αναπτύχθηκαν στη μαριανή λατρεία, σύνθετες από ανθρώπους της Εκκλησίας σε διάφορα στάδια για διαφορετικές περιστάσεις.
Στις ώρες της αγωνίας, ολόκληρος ο πληθυσμός παραδόθηκε στην προστασία της Παναγίας Μαρίας, ως ασφαλής οχυρό ενάντια στους εχθρούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις, μόνο ο Θεός και η Μητέρα του θα μπορούσαν να τους σώσουν από την καταστροφή, όπως δηλώνει μια ιστορική πηγή, που αποδίδει τα λόγια στον πρίγκιπα Mstyslav (1125-1139): «Lipo ny bylo, brate, uzijasse na Boziju pomoc i na molytvu Sviatyja Bohorodycy» (Αδελφέ, δεν θα ήταν καλύτερα να προσφυγούμε στη βοήθεια του Θεού και στην προσευχή της Αγίας Μητέρας του Θεού).
Μια άλλη μορφή μαριανής έκφρασης ήταν οι θρησκευτικοί ύμνοι, σύνθετοι από ποιητές και τραγουδιστές των βασιλικών αυλών προς τιμήν της Παναγίας Μαρίας. Πολλά είναι γνωστά, μεταξύ των οποίων τα χριστουγεννιάτικα τραγούδια (που ονομάζονται Koladky, από το λατινικό Calendae), που τραγουδούνταν κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων. Υπάρχουν καταγραφές αυτών των ύμνων στη Ρωσική-Ουκρανική από τον 12ο αιώνα και πιθανότατα προέρχονταν από τις ρωμαϊκές αποικίες του Χερσονήσου, κοντά στον Εύξεινο Πόντο. Σε αυτά τα χριστουγεννιάτικα τραγούδια, υποδεικνύεται η μαριανή θεολογία της θεϊκής μητρότητας, ο ρόλος της στη σωτηρία και στην θεϊκή οικονομία, σύμφωνα με τους σκοπούς που καθόρισε ο Θεός. Ένα χαρακτηριστικό στοιχείο είναι η αντικατάσταση της λειτουργίας των παγανιστικών θεών, που τραγουδούνταν από τους λαούς που κατοικούσαν στη Ρωσική-Ουκρανική πριν από την αποδοχή του Χριστιανισμού. Επομένως, τα χριστουγεννιάτικα τραγούδια (Koladky) αποτελούσαν πηγή περισυλλογής για τους πιστούς. Για τον μορφωμένο κλήρο και την ουκρανική αριστοκρατία, μια πνευματική αφύπνιση χαράς και ευδαιμονίας για το έργο που επιτέλεσε ο Θεός μέσω της Παναγίας Μαρίας.
Οι θαυματουργοί εικόνες στην Ουκρανία

Το πρώτο θαυμαστό εικονίδιο χρονολογείται από τον 10ο αιώνα στον ναό της Αναλήψεως, γνωστό ως Δεςιατίννα.

Ένα δεύτερο εικονίδιο της Παναγίας είναι το λεγόμενο Οράντη, το οποίο βρίσκεται στον ναό της Αγίας Σοφίας στο Κίεβο, στην άψη του Σανκτα Σανκτουμ, εξού και η ονομασία της τοίχου ως Νερυσύμη (ακατάρριπτη) (11ος αιώνας).

Ένα άλλο εικονίδιο της Παναγίας ονομαζόταν Οδηγύτρια, δηλαδή αυτή που δείχνει το δρόμο. Πνευματικά, η Μαρία είναι ο οδηγός του χριστιανικού λαού προς τον Θεό. Η παράδοση αναφέρει ότι ζωγραφίστηκε από τον ευαγγελιστή Λουκά. Δωρήθηκε από την Αυτοκράτειρα Άννα στον Άγιο Βλαντιμίρ. Το 1111 μεταφέρθηκε στο Σμολένσκ. Το εικονίδιο απεικονίζει την Παναγία με τον Ιησού στα χέρια της, με το βλέμμα στραμμένο σε αυτόν που την κοιτάζει. Έχει μεγαλοπρεπή χαρακτήρα, τονίζοντας ιδιαίτερα τη θεϊκή φύση του Ιησού.

Το διάσημο εικονίδιο της Πυρωτόσκα παραδοσιακά αποδίδεται στον ευαγγελιστή Λουκά. Το 1131 μεταφέρθηκε από την Κωνσταντινούπολη στο Κίεβο από έναν έμπορο με το όνομα Πυρωτόσκα. Ο πρίγκιπας Μστισλάβ κατασκεύασε έναν ναό στη Βυσγόρωφ, την κατοικία των πριγκιπών, όπου βρισκόταν. Το 1155, μετά την κατάληψη της πόλης του Κιέβου, ο πρίγκιπας Αντρέι Μπογκολιούμπσκι πήρε μαζί του αυτό το εικονίδιο και το μετέφερε στην πόλη του Βλαντιμίρ, όπου παρέμεινε μέχρι το 1395. Το 1514 μεταφέρθηκε στη Μόσχα, όπου σήμερα βρίσκεται στη Γκαλερί Τροίτσκα. Ο Λόρδος Ρόμπερτ Μπύρον, μετά την παρακολούθησή του το 1933, έγραψε: Αυτό είναι ένα από τα σπάνια έργα τέχνης, όπου η θρησκευτική φόρμουλα γίνεται μέσο έκφρασης των ανθρώπινων συναισθημάτων, κάτι που είναι δυνατό μόνο για τη μεγάλη τέχνη: Η μητέρα αγκαλιάζει το παιδί της, τα μάγουλά τους αγγίζονται, τα δάχτυλα του μωρού χαϊδεύουν το λαιμό της… Σε αυτά τα μαύρα μάτια και το λυπημένο στόμα ζουν αιώνιες θλίψεις και χαρές, όλο το ανθρώπινο πεπρωμένο. Ένα τέτοιο πορτρέτο μπορεί μόνο να γεμίσει τα μάτια με δάκρυα και την ψυχή με ειρήνη.Δεν γνωρίζω άλλο εικονίσκο που να έχει ισοδύναμο καλλιτεχνικό επίπεδο.

Το θαυματουργό εικονίσκο, γνωστό ως Svinska, ζωγραφίστηκε από τον μοναχό Αλυπίο στην Πετσέρσκα Λαύρα. Από αυτή την εικόνα, ο πρίγκιπας Ρωμανός Μπριανσκύ έλαβε τη χάρη της αποκατάστασης της όρασής του. Τώρα βρίσκεται στο Ροστόφ. Αυτό το εικονίσκο ονομάζεται επίσης Ιγόρ Οτελόβιτ, καθώς πριν από το θάνατό του (19/09/1146) προσευχήθηκε μπροστά του. Το χαρακτηριστικό αυτού του εικονίσκου είναι η θέση της Μητέρας και του Υιού σε μια πληθώρα τρυφερότητας. Γι’ αυτό ονομάζεται Umelenja (το Εναρμόνισμα). Η εικόνα της Παρθένου απεικονίζεται με τον Υιό στο δεξί της χέρι, με ένα σκεπτικό πρόσωπο. Ο Υιός απλώνει τα χέρια του γύρω από το λαιμό της μητέρας και ακουμπάει το πρόσωπό του στο δικό της.Το θαυματουργό εικονίσκο του Πολότσκ ονομάζεται επίσης Εφροσύνη. Μεταφέρθηκε από την Έφεσο (12ος αιώνας), μια αντίγραφο από τον Ευαγγελιστή Λουκά, σε γυναικείο μοναστήρι, που ιδρύθηκε από την Ευφροσύνη. Το 1260, ο πρίγκιπας της Γαλικίας, Δανιήλ, το μετέφερε στο Λβιβ, όπου παρέμεινε στο μοναστηρίο των Βασιλίων και αργότερα μεταφέρθηκε στο Μπελζ. Το 1382 βρέθηκε στο Τσέστοχοβα. Στο μοναστηρίο του Νυζχορντ, υπάρχει ένα θαυματουργό εικονίσκο που μεταφέρθηκε περίπου το 1092 από την Κερκινή, ζωγραφισμένο από τον μοναχό Σίμωνα. Ένα άλλο εικονίσκο που τιμάται από τον ουκρανικό λαό, γνωστό ως Ζαρβανίτσικα, χρονολογείται από τον 12ο αιώνα. Ο ναός όπου φυλασσόταν το εικονίσκο καταστράφηκε από πυρκαγιά, αλλά το εικονίσκο παρέμεινε ανέπαφο. Η λαϊκή παράδοση τιμά τα εικονίσκα Ζιδατσίβσκα (15ος αιώνας), Μλαχέρνα, Στραντέκκα (13ος αιώνας).Δεν λείπουν οι προσκυνησιακοί χώροι, όπου εμφανίζεται η Παρθένος Μαρία, όπως στο Κολομόγιεφ, όπου ο ναός καταστράφηκε από τους Τατάρους. Μια δεύτερη εμφάνιση αναφέρεται στο Ποκαϊβ, όπου η Παναγία εμφανίστηκε για πρώτη φορά στις 17 Απριλίου 1198 και μια δεύτερη φορά το 1260. Το Ποκαϊβ είναι το κέντρο μαριανών προσκυνημάτων που συνεχίζονται αδιάκοπα τόσο από τους Ορθόδοξους όσο και από τους Καθολικούς Ουκρανούς.Μαρία ως ηθική φιγούρα του λαούΓια να κατανοήσουμε την επιρροή που άσκησε η Μαρία πάνω στον ουκρανικό λαό, είναι απαραίτητο να συσχετίσουμε την θεολογική έννοια της μητρικής της φύσης με την Εκκλησία του Χριστού. Η Μαρία εκπληρώνει τον ρόλο της μητρικής συμμετοχής στην Εκκλησία, όπως έκανε με τον Υιό της ως παιδί. Οι άνθρωποι, μπροστά σε Θεό, αισθάνονται σαν παιδιά και, επομένως, χρειάζονται τη Μητέρα που προσεύχεται για αυτούς, τους ακούει και τους βοηθά. Γι’ αυτό οι άρχοντες, το κλήρο, οι μοναχοί και ο απλός λαός στράφηκαν σε αυτήν, επειδή σε αυτήν βρήκαν το μέρος της σοφίας, της αγιότητας, της αγνότητας και της αρετής του Θεού ενσαρκωμένες στην ανθρωπότητά της.Η Μαρία είναι, επομένως, η καρδιά της Εκκλησίας, η νίκη επί του κακού, η πιο αγνή, η πιο καθαρή, η προστάτιδα και η παρηγοριά. Ο έρωτας της Παρθένου Μαρίας όχι μόνο για τον Υιό της αλλά και για τον χριστιανικό λαό ήταν μια γενική πεποίθηση μεταξύ όλων. Γι’ αυτό, πιο συχνά, αντί να αποκαλείται Βασίλισσα Κυρία, ο λαός την αποκαλούσε Μητέρα. Σε αυτή τη μητρική λατρεία αναπτύχθηκε η ανθρώπινη μητρότητα, εμπλουτίζοντας θετικά την θεολογική έννοια, ως ένα καλό έργο, αγαπητό από τον Θεό. Ο ρόλος της μητέρας και πιστής συζύγου στον σύζυγό της, όπως η Εκκλησία είναι πιστή στον Χριστό, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αποστόλου Παύλου προς τους Εφέσιους, συμπληρώνει την έννοια της μητέρας των Χριστιανών, που μπορεί τα πάντα με τον Υιό της Ιησού Χριστό.Ο ρόλος της Μαρίας στη ζωή της παγκόσμιας Εκκλησίας, συμπεριλαμβανομένων των ανατολικών Εκκλησιών, εμβαθύνεται στην εγκύκλιο Redemptoris Mater του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β’, η οποία τονίζει τη διαχρονική και εκκλησιαστική διάσταση της μαριανής λατρείας.Εμβαθύνετε στις σπουδές σας: εξερευνήστε την Μαριολογία, Θεολογία της Μαρίας, Μαριανές Εμφανίσεις και το Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία.
Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία
Θέλετε να εμβαθύνετε στη μελέτη της Μαριολογίας; Γνωρίστε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαριολογίας του Locus Mariologicus, μια ακαδημαϊκή κατάρτιση που συνδυάζει αυστηρή θεολογική μελέτη, πνευματική ζωή και ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.
Εγγραφείτε ή μάθετε περισσότερα →
Θέλετε να μελετήσετε τη μαριολογία σοβαρά;
Αυτό το άρθρο προκύπτει από τα έργα της βιβλιοθήκης του Locus Mariologicus. Η Μεταπτυχιακή Σπουδή στη Μαριολογία σας οδηγεί στην ίδια πηγή, με ακαδημαϊκή καθοδήγηση: Γραφή, Πατέρες της Εκκλησίας και Μαγιστέριο, από το πρώτο δόγμα μέχρι τα σύγχρονα ζητήματα.
Μάθετε για τη Μεταπτυχιακή Σπουδή στη Μαριολογία
This text in other languagesPortuguês Español English Français Deutsch Polski Čeština Română Українська Nederlands 한국어 Tiếng Việt Bahasa Indonesia 日本語 हिन्दी