Η ιστορία του ροζαρίου: μεσαιωνικές ρίζες, τα μυστήρια και ο ρόλος του Πίου Ε’ στη μάχη της Λέπαντου

Στην ιστορία της Καθολικής Εκκλησίας, περιμένουμε μέχρι τον Πάπα Πίο Ε’ για να δούμε την επίσημη αναγνώριση αυτής της πρακτικής λατρείας, με τον καθορισμό κανόνων που διατηρούνται μέχρι σήμερα με την Βούλα «Consueverunt romani Pontifices». Η ιστορία του Ροζαρίου είναι πολύ παλαιότερη. Μπορούμε να ορίσουμε μια ημερομηνία μεγάλης διάδοσης: τον 12ο αιώνα. Σε αυτόν τον αιώνα, βρίσκουμε την ευσεβή πρακτική της απαγγελίας της προσευχής «Αβέ Μαρία», η οποία ήταν ήδη γνωστή πολύ πριν από αυτή την εποχή. Στο τέλος του 7ου αιώνα, η αντίφωνο της προσφοράς του 4ου Κυριακού του Αδέντος, μια γιορτή με σαφή μαριανή έμφαση, περιλαμβάνει ήδη την «Αβέ Μαρία». Ακολουθώντας, με έναν τρόπο, την μοναστική προσευχή της επανάληψης των 150 Δαβίδικών Ψαλμών, βρίσκουμε, για τους αγράμματους μοναχούς, την επανάληψη του ίδιου αριθμού προσευχών «Πατέρα ημών» ή «Αβέ Μαρία».

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της προσευχής που θα επαναλαμβάνεται στο Ροζάριο είναι το γεγονός ότι περιλαμβάνει μόνο το πρώτο μέρος, που αντιστοιχεί στην αγγειακή χαιρετισμό «Αβέ [Μαρία] πλήρης χάρης, ο Κύριος μαζί σου» και την ευλογία της Ελισάβετ: «Ευλογημένη είσαι μεταξύ των γυναικών και ευλογημένο το φρούτο της κοιλιάς σου». Αυτή είναι η αρχική προσευχή που επαναλαμβανόταν για αιώνες, και μόνο στο τέλος του 15ου αιώνα θα προστεθεί το δεύτερο μέρος «Σάντα Μαρία». Σημαντικό είναι επίσης να αναφερθεί ότι οι μοναχοί και οι λαϊκοί χωρίζαν την προσευχή «Πατέρα ημών» σε 3 μέρη (50+50+50) κατά τη διάρκεια της ημέρας, και ο Πάπας Πίος Ε’ θα ενσωματώσει αυτή τη μορφή με την έκδοση του Βραχιδιαρίου το 1586.

Επιστρέφοντας στον χρόνο στον 14ο αιώνα, εντοπίζουμε ένα σημαντικό ορόσημο στην ιστορία του Ροζαρίου, όταν ο καρμελίτης μοναχός Ενρίκε ντε Καλκάρ (1328-1408) υποδιαίρεσε το ψαλτήριο της Παρθένου σε ομάδες των δεκαπέντε δεκαδων, εισάγοντας μεταξύ κάθε ομάδας ένα «Πατέρα ημών». Την ίδια περίοδο, ο Αλάν ντε λα Ροχ, Δομινικανός (1428-1475), ξεκινά τη διάδοση της ιστορίας για τη διάδοση του Ροζαρίου από τον Άγιο Δομίνικο (1170-1221). Σχετικά με αυτό το ιστορικό γεγονός, γνωρίζουμε μόνο έμμεσα ότι το μαριανό ψαλτήριο μπορεί να τεκμηριωθεί πριν ακόμη από τη γέννηση του αγίου. Ένα άλλο εξίσου σημαντικό στοιχείο είναι η χρήση αυτής της δημοφιλούς μορφής προσευχής από τους μοναχούς του και πιθανώς επίσης από τον Άγιο Δομίνικο. Αρκεί να σκεφτούμε τις Μαριανές Συντεχνίες που ιδρύθηκε από τον Άγιο Πέτρο της Βερόνας (1205-1252), οι οποίες είχαν ως χάρισμα τη διάδοση της αφοσίωσης στην Παρθένο. Επομένως, αν δεν μπορεί να αναφερθεί κάποια πατρότητα του Ροζαρίου, τουλάχιστον υπάρχει μια ενθάρρυνση προς τη μαριανή αφοσίωση, όχι τόσο στα γραπτά όσο και στη pastorale δραστηριότητα του ιδρυτή του Τάγματος των Προσηλυτών.

Στη σημερινή του μορφή, επαναλαμβάνουμε την «Αβέ Μαρία» και το «Πατέρα ημών», εναλλάσσοντάς τα με τη διαλογισμό στα μυστήρια. Μόνο τον 15ο αιώνα, ο Δομίνικος της Πρωσίας (1382-1461) το εισήγαγε, μειώνοντας τον αριθμό των «Αβέ Μαρία» σε πενήντα, στο τέλος κάθε ομάδας προστίθετο μια αναφορά σε ένα ευαγγέλικο γεγονός (δεκατέσσερις από τη ζωή του Ιησού στη Ναζαρέτ, έξι για τη δημόσια ζωή, είκοσι τέσσερις για το πάθος και το θάνατο, και τελικά έξι για την ανάληψη του Χριστού και της Μητέρας του). Αυτή η μορφή προσευχής, αυτή η διαλογιστική υποδιαίρεση, θα οδηγήσει τελικά στο Ροζάριο όπως το γνωρίζουμε. Στην πραγματικότητα, αυτή η μορφή εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη και στον 15ο αιώνα υπήρχαν ήδη πάνω από τριακόσια ψαλτήρια αυτού του είδους.

Θα πρέπει να περιμένουμε την κηρύξη και την ίδρυση των συνορισμών του Αλάνου της Ροχ, που αναφέρθηκε προηγουμένως, για να βρούμε το «νέο» «Ρωσάριο της Ευλογημένης Παρθένου Μαρίας», το οποίο ονόμασε ο Δομινικανός, χωρισμένο σε τρία μέρη: την ενσάρκωση, το πάθος και το θάνατο, τη δόξα του Χριστού και της Μαρίας.Μέσα στην Τάξη των Προσηλυτών, θα δούμε το 1521 τον Αλμπέρτο του Κάστρου να μειώνει αυτά τα μυστήρια σε δεκαπέντε, προτείνοντας απλούς σχολιασμούς στο μυστήριο, απαγγέλλοντας το «Αβέ Μαρία». Αυτή η μεταρρύθμιση του «νέου» μαριανού ψαλτηρίου επιβάλλεται σταδιακά σε όλη την Ευρώπη, ιδιαίτερα στις συνορισμούς, μέχρι να φτάσει στην πρώτη φάση του 1569, όπως ήδη αναφέρθηκε, με τον Πάπα Πίο V στην βούλα του, η οποία του έδωσε τη μορφή που διατηρεί μέχρι σήμερα.Το «Ρωσάριο», σε αντίθεση με άλλες λαϊκές λατρείες, έχει την ιδιαιτερότητα να είναι μια παγκόσμια μορφή προσευχής, στο σημείο που συγχωνεύεται με την έννοια της μαριανής ευλάβειας, η οποία διαδίδεται και συγκεντρώνει από τις πιο απομακρυσμένες ενορίες και μοναστήρια μέχρι τους πιο μακρινούς χριστιανισμένους πληθυσμούς. Ακόμη και όταν η καταιγίδα των επικρίσεων, μη ευαγγελικών, προς τη λαϊκή λατρεία έθεσε υπό αμφισβήτηση αυτή την αγία άσκηση, το μάθημα των Αγίων Πατέρων, που θα αναφερθούμε στο επόμενο άρθρο, ήρθε στην υπεράσπισή του.Για να κατανοήσετε το πνευματικό νόημα του Ρωσαρίου και της λατρείας της Μαρίας, διαβάστε την Αποστολική Εξόρκιση «Marialis Cultus» του Πάπα Παύλου ΣΤ’, βασική αναφορά στη μαριανή ευλάβεια.Βαθύνετε τις σπουδές σας: εξερευνήστε την Μαριολογία, Θεολογία Mariana, Μαριανές Εμφανίσεις και το Μεταπτυχιακό στην Μαριολογία.

Μάθετε πώς να προσεύχεστε το Ροζάριο στον οδηγό μας: Πώς να Προσευχηθείτε το Ροζάριο, βήμα προς βήμα.