Οι επιδράσεις της χάρης: Μέρος τρίτο

Στο προηγούμενο άρθρο, εξετάσαμε τις περιπτώσεις όπου χρησιμοποιήθηκε η λέξη «χάρη» τόσο στην Παλαιά όσο και στην Καινή Διαθήκη. Τώρα, ας εξετάσουμε τις επιπτώσεις της χάρης. Περιγράφοντας τις επιπτώσεις της θείας ευνοίας, η Γραφή αναφέρεται αρχικά στα εξωτερικά και γενικά αποτελέσματα, αλλά καθώς περνά ο χρόνος, περιγράφει την διεισδυτική επέκταση της χάρης, με ειδικές επιδράσεις στην ψυχή. Η Παλαιά Διαθήκη παρουσιάζει αρχικά το ευεργέτημα του να είναι ο λαός ο εκλεκτός του Θεού, που ζει στη «χεσέντ» συνδεδεμένη με τον Γιαχβέ, από την Αλληλεγγύη: «Μοϊσής τότε πήρε το αίμα, και έριξε επ’ τον λαό, και είπεν: «Αυτό είναι το αίμα της αλληλεγγύης που ο Κύριος έκανε μαζί σας, όσον αφορά κάθε λέξη αυτής της διαθήκης»» (Εξ 24,8). Θυμόμαστε ότι το να ρίχνεις αίμα σημαίνει να ρίχνεις ζωή, καθώς το αίμα είναι ζωή: «Γιατί η ζωή του ζωντανού είναι στο αίμα του, και σας διέταξα να βάζετε το αίμα πάνω στο θυσιαστήριο για να κάνετε εξιλέωση για τις ζωές σας, γιατί το αίμα κάνει εξιλέωση για τη ζωή» (Λευ 17,11). Στην πραγματικότητα, ο Θεός συνδέεται με τον λαό του όπως οι συγγενείς συνδέονται μεταξύ τους μέσω του αίματος και επίσης ως ο «go’el» (λυτρωτής) που δεσμεύεται στην Αλληλεγγύη για να σώσει τον λαό από τις αδυναμίες του. Σε αυτό το πλαίσιο, βλέπουμε την Παλαιά Διαθήκη να παρατηρεί τα αποτελέσματα της θείας χάρης. Η πιο γενική λέξη είναι η «μπεράκα» (ευλογία), με την οποία ο άνθρωπος λαμβάνει χαρά, δύναμη, πληρότητα ζωής και μια ιδιαίτερη σχέση με τον Θεό. Κατά καιρούς, μπορούμε να βρούμε την έννοια της σοφίας που κάνει το άτομο πνευματικά τέλειο.

Στα Ευαγγέλια των Συνόπτων (Ματθαίος, Μάρκος, Λουκάς) η λέξη «κάρις» εμφανίζεται μόνο στον Λουκά, οκτώ φορές, αλλά πάντα με σημασία παρόμοια με εκείνη της Παλαιάς Διαθήκης. Η εικόνα της χάρης εμφανίζεται τότε στα Συνόπτα ως εξής:

1. Θεός ο οποίος καλεί τον άνθρωπο να ανήκει στο βασίλειό του: «Ο Ιησούς επανέλαβε να μιλά με παραβολές στους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους του λαού, λέγοντας: «Το Βασίλειο των Ουρανών είναι σαν έναν βασιλιά ο οποίος ετοίμασε το γλέντι του γιού του. Έστειλε τους υπηρέτες του να καλέσουν τους καλεσμένους στο γλέντι, αλλά αυτοί δεν ήθελαν να έρθουν. Τότε έστειλε άλλους υπηρέτες, δίνοντάς τους την εντολή: “Πείτε στους καλεσμένους: Το γεύμα έχει ετοιμαστεί, οι βόες και τα αρνιά έχουν σφαγεί και όλα είναι έτοιμα. Έλθετε στο γλέντι!” Αλλά οι καλεσμένοι δεν έδωσαν καμία προσοχή. Ένας πήγε στο χωράφι του, άλλος στις δουλειές του, άλλοι έπιασαν τους υπηρέτες, τους χτύπησαν και τους σκότωσαν. Ο βασιλιάς εξοργίστηκε και διέταξε τους στρατιώτες του να σκοτώσουν εκείνους τους δολοφόνους και να κάψουν την πόλη τους. Μετά είπε στους υπηρέτες: “Το γλέντι του γάμου είναι έτοιμο, αλλά οι καλεσμένοι δεν ήταν άξιοι γι’ αυτό. Επομένως, πηγαίνετε στα σταυροδρόμια των δρόμων και καλέστε στο γλέντι όλους όσους βρείτε”. Οι υπηρέτες βγήκαν στους δρόμους και συγκέντρωσαν όλους όσους βρήκαν, κακούς και καλούς. Και το δωμάτιο του γλεντιού γέμισε με καλεσμένους. Όταν ο βασιλιάς μπήκε για να δει τους καλεσμένους, παρατήρησε έναν άνθρωπο ο οποίος δεν φορούσε γιορτινό ρούχο και τον ρώτησε: “Φίλε μου, πώς μπήκες εδώ χωρίς γιορτινό ρούχο;” Αλλά ο άνθρωπος δεν απάντησε. Τότε ο βασιλιάς είπε σε όσους υπηρετούσαν: “Αγκαλιάστε τα πόδια και τα χέρια αυτού του ανθρώπου και βγάλτε τον έξω, στις σκοτεινές. Εκεί θα είναι ο λυγμός και το σφίξιμο των δοντιών”». Επειδή πολλοί καλούνται, αλλά λίγοι εκλεκτοί»» (Μτ 22,1-14).Το κάλεσμα στη Νέα Συμφωνία: «γιατί αυτό είναι το αίμα της νέας διαθήκης, που χύνεται για πολλούς για συγχώρεση αμαρτιών» (Μτ 26,28).Η σχέση με τον Θεό ως παιδιά: «Εσείς λοιπόν, προσευχηθείτε έτσι: Πατέρα μας που είσαι στους ουρανούς, αγιασθείς είναι το όνομά σου. Έρθει το βασίλειό σου. Γινεί η θέλησή σου, όπως στον ουρανό, έτσι και στη γη» (Μτ 6,9-10).Η ανάγκη να μιμηθούμε τον Θεό: «Επομένως, γίνεστε τέλειοι, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας είναι τέλειος» (Ματθαίος 5,48).Και η υπόσχεση για άφθονο καρπό: «Έτσι, κάθε καλή δέντρο παράγει καλούς καρπούς, και κάθε κακό δέντρο παράγει κακούς καρπούς» (Ματθαίος 7,17). «Ένας σπορέας βγήκε να σπείρει. Καθώς έσπειρε, ένα μέρος της σπόρης έπεσε στο πλάι του δρόμου και πατήθηκε. Και τα πουλιά του ουρανού το έφαγαν. Ένα άλλο μέρος έπεσε σε πέτρες. Αναδύθηκε, αλλά λόγω έλλειψης υγρασίας ξήρανε. Ένα άλλο μέρος έπεσε ανάμεσα στα αγκάθια και, καθώς μεγάλωνε ταυτόχρονα, τα αγκάθια το πνίγηκαν. Και ένα άλλο μέρος έπεσε σε καλή γη. Αναδύθηκε και έδωσε καρπό, μέχρι εκατό για ένα.» Μετά από αυτά, είπε: «Όποιος έχει αυτιά να ακούει, ας ακούσει!» Οι μαθητές του ρώτησαν για την έννοια της παραβολής. Ο Ιησούς, λοιπόν, τους είπε: «Σε σας έχει δοθεί να γνωρίζετε τα μυστήρια του Βασιλείου του Θεού. Σε άλλους, όμως, μόνο μέσω παραβολών, ώστε, βλέποντας, να μην βλέπουν και ακούγοντας, να μην καταλαβαίνουν. Η παραβολή σημαίνει το εξής: η σπόρος είναι το Λόγο του Θεού. Αυτοί που πέφτουν στο πλάι του δρόμου είναι αυτοί που ακούνε, αλλά αμέσως έρχεται ο Διάβολος και αφαιρεί τη λέξη από την καρδιά τους, ώστε να μην πιστέψουν και να μην σωθούν. Αυτοί που μένουν πάνω στις πέτρες είναι αυτοί που ακούν και δέχονται τη λέξη με χαρά, αλλά δεν έχουν ρίζες. Για μια στιγμή πιστεύουν, αλλά όταν έρθει η πειρασμός, αποτυγχάνουν. Αυτοί που πέφτουν ανάμεσα στα αγκάθια είναι αυτοί που ακούν, αλλά, ζώντας ανάμεσα στις ανησυχίες, τον πλούτο και τις απολαύσεις της ζωής, πνίγονται και δεν ωριμάζουν. Αυτοί που πέφτουν σε καλή γη είναι αυτοί που, ακούγοντας με καλή και γενναιόδωρη καρδιά, διατηρούν τη λέξη και δίνουν καρπό με επιμονή» (Λουκάς 8,4-15).

   Κατά την εξέταση των επιστολών μη Παύλου, επομένως του Ιακώβου, του Ιούδα και του Πέτρου, παρατηρούμε την κυριαρχία της προχριστιανικής προοπτικής που περιγράφει τις επιπτώσεις της εσωτερικής χάρης, λαμβάνοντας ως νόμο και ως σοφία. Ορισμένες έννοιες είναι παρούσες στις επιστολές του Πέτρου, οι οποίες αναφέρονται στις επιπτώσεις της χάρης ως:

   1. Σωτηρία: «Αυτή η σωτηρία έχει αποτελέσει αντικείμενο έρευνας και διαλογισμού από τους προφήτες. Προφητεύσαν κατά την χάρη που προοριζόταν για εσάς» (1 Πέτρου 1,10).
   2. Φως: «Αλλά εσείς είστε επιλεγμένο λαό, βασιλική ιεραρχία, αγία χώρα, λαός που έχει αποκτήσει ο Θεός για να διακηρύξει τα μεγαλεία εκείνου που σας κάλεσε από τις σκοτεινές σε θαυμαστό φως» (1 Πέτρου 2,9).
   3. Αγιασμός: «Εκλεγμένοι σύμφωνα με την προνοητική γνώση του Θεού Πατέρα και με την αγιοποίηση του Αγίου Πνεύματος, για να υπακούσετε στον Ιησού Χριστό και να χυθείτε με το αίμα του, σε εσάς χάρη και ειρήνη σε αφθονία» (1 Πέτρου 1,2).
   4. Μίμηση της αγιότητας αυτού που κάλεσε τους πιστούς: «Προηγουμένως, καθώς είναι άγιος αυτός που σας κάλεσε, γίνετε και εσείς αγίοι σε όλη σας την συμπεριφορά. Γιατί έχει γραφτεί: “Θα είστε άγιοι, γιατί εγώ είμαι άγιος”» (1 Πέτρου 1,15-16).
   5. Αναγέννηση: «Ευλογημένος ο Θεός, ο Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Με τη μεγάλη του συμπόνια, με την ανάσταση του Ιησού Χριστού από τους νεκρούς, μας έκανε να γεννηθούμε ξανά σε μια ζωντανή ελπίδα» (1 Πέτρου 1,3).
   Συμμετοχή στη θεϊκή φύση ήδη στη σημερινή ζωή: «Μέσω αυτών μας χορηγήθηκαν τα αγαθά που είχαν υποσχεθεί, τα μεγαλύτερα και πιο πολύτιμα, ώστε να γίνουμε συμμετέχοντες στη θεϊκή φύση, αποφεύγοντας τη φθορά που διαποτίζει ο πόθος στον κόσμο» (2 Πέτρου 1,4).

   Τα ιωάννια κείμενα μιλούν για τις επιπτώσεις της χάρης ως φως και αλήθεια, αλλά και ως:

   1. Μετάβαση από τον θάνατο στη ζωή: «Αληθινά, αληθινά σας λέω: όποιος ακούει τη λέξη μου και πιστεύει σε αυτόν που με έστειλε, έχει αιώνια ζωή και δεν θα υποστεί κρίση, αλλά έχει περάσει από τον θάνατο στη ζωή» (Ιωάννης 5,24). «Γνωρίζουμε ότι έχουμε περάσει από τον θάνατο στη ζωή, επειδή αγαπάμε τους αδελφούς. Όποιος δεν αγαπά παραμένει στον θάνατο» (1 Ιωάννης 3,14).
   2. Αφθονική κοινή χρήση της ζωής του Χριστού: «Ο κλέφτης έρχεται μόνο για να κλέψει, να σκοτώσει και να καταστρέψει. Εγώ ήρθα ώστε να έχουν ζωή, και να έχουν άφθονη ζωή» (Ιωάννης 10,10).
   3. Αναγέννηση από το Άγιο Πνεύμα: «Ο Ιησούς απάντησε: «Αληθινά, αληθινά σας λέω: αν κάποιος δεν γεννηθεί από τα πάνω, δεν μπορεί να δει το βασίλειο του Θεού»!» (Ιωάννης 3,3).
   4. Ο άνθρωπος που ζει τη θεϊκή ζωή δεν μπορεί να αμαρτήσει: «Όποιος παραμένει σε αυτόν δεν συνεχίζει να αμαρτά, και όποιος συνεχίζει να αμαρτά δείχνει ότι δεν τον έχει δει ούτε τον γνωρίζει. […] Όποιος γεννήθηκε από τον Θεό δεν αμαρτά, γιατί η σπόρος του Θεού παραμένει σε αυτόν. Είναι αδύνατο να αμαρτήσει, επειδή έχει γεννηθεί από τον Θεό» (1 Ιωάννης 3,6.9).
   5. Ο Πατέρας και ο Υιός κατοικούν σε αυτόν: «Ο Ιησούς απάντησε σε αυτόν: «Αν με αγαπάς, θα τηρήσεις τις λέξεις μου. Ο Πατέρας θα αγαπήσει αυτόν και θα έρθουμε και θα κάνουμε σε αυτόν την κατοικία μας»» (Ιωάννης 14,23).
   Ο Άγιος Πνεύμα κατοικεί επίσης: «Η απόδειξη ότι παραμένουμε σε Αυτό και Αυτό σε εμάς είναι ότι μας έδωσε το Πνεύμα Του» (1 Ιωάννη 4,13)

   Ο αληθινός μάρτυρας των αποτελεσμάτων της χάρης είναι ο Άγιος Παύλος στις Επιστολές του. Ο Απόστολος των Εθνών περιγράφει αυτά τα αποτελέσματα ως:

   1. Μια προοδευτική μεταμόρφωση: «Όλοι όμως, με ανοιχτό πρόσωπο, αντανακλούμε τη δόξα του Κυρίου, και με αυτή την εικόνα μεταμορφώνουμε, από δόξα σε δόξα, με το Πνεύμα του Κυρίου» (2 Κορινθίους 3,18)
   2. Ο άνθρωπος που αφιερώνεται στο μυστήριο του Χριστού μεταμορφώνεται σε νέα δημιουργία: «Δεν έχει σημασία αν είσαι περιττωματικά περιτομημένος ή όχι. Αυτό που έχει σημασία είναι να είσαι νέα δημιουργία» (Γαλάτας 6,15). «Επομένως, αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι νέα δημιουργία. Το παλιό έχει περάσει, όλα είναι νέα» (2 Κορινθίους 5,17)
   3. Ο Χριστιανός γίνεται ναός του Θεού: «Μήπως δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί σε σας; Αν κάποιος καταστρέψει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα τον καταστρέψει, γιατί ο ναός του Θεού είναι ιερός, και εσείς είστε αυτός ο ναός. Εσείς είστε του Χριστού, και ο Χριστός είναι του Θεού» (1 Κορινθίους 3,16-17).
   4. Ζώντας ως μέλος του Χριστού: «Μήπως αγνοείτε ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού; Θα μπορούσα να κάνω τα μέλη του Χριστού μέλη μιας πόρνης; Όχι με κανέναν τρόπο» (1 Κορινθίους 6,15)
   Ο πιστός είναι γιος του Πατρός: «Όσοι αφήνονται να οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού είναι παιδιά του Θεού. Πράγματι, δεν λάβατε πνεύμα δούλου, για να πέσετε σε φόβο, αλλά λάβατε το Πνεύμα που με υιοθεσία σας καθιστά παιδιά, και με το οποίο αναφωνούμε: «Πατήρ, Άββα»»! Το ίδιο το Πνεύμα ενώνεται με το πνεύμα μας, μαρτυρώντας ότι είμαστε παιδιά του Θεού. Και αν είμαστε παιδιά, είμαστε και κληρονόμοι: κληρονόμοι του Θεού και συν-κληρονόμοι του Χριστού, αν πράγματι παλεύουμε μαζί του, για να δοξαστούμε μαζί του». («Ρωμαιοί» 8,14-17). «Αλλ’ εσείς όλοι είστε παιδιά του Θεού με πίστη στον Χριστό Ιησού» («Γαλάτας» 3,26).Ο Χριστιανός δεν πιέζεται από τον εξωτερικό Νόμο του Μωυσή, αλλά κινείται εσωτερικά από το Πνεύμα του Θεού: «Επίσης και εσείς, αδελφοί μου, έχετε πεθάνει όσον αφορά τον Νόμο, μέσω του σώματος του Χριστού, για να ανήκετε σε κάποιον άλλο, σε αυτόν που αναστήθηκε από τους νεκρούς, ώστε να καρποφορείτε για τον Θεό. Όταν ζούσαμε σύμφωνα με την σάρκα, οι αμαρτωλές επιθυμίες, που ενεργοποιούνται από τον Νόμο, ενεργούσαν στα μέλη μας, για να καρποφορήσουμε για την αμαρτία. Τώρα όμως, αφού έχουμε πεθάνει για ό,τι μας κρατούσε σκλάβους, απελευθερωθήκαμε από τον Νόμο, για να υπηρετούμε στο νέο καθεστώς του Πνεύματος, και όχι στο παλιό καθεστώς της επιστολής» («Ρωμαιοί» 7,4-6). «Όσοι αφήνονται να οδηγούνται από το Πνεύμα του Θεού είναι παιδιά του Θεού… Έτσι, το Πνεύμα έρχεται σε βοήθεια της αδυναμίας μας. Δεν γνωρίζουμε τι να ζητήσουμε ούτε πώς να ζητήσουμε. Το ίδιο το Πνεύμα προσευχάται για εμάς με ανύψωση που δεν μπορεί να εκφραστεί με λόγια. Και αυτός που εξετάζει τις καρδιές γνωρίζει ποια είναι η πρόθεση του Πνεύματος, καθώς συνάδει με τον Θεό να προσευχάται για τους αγίους» («Ρωμαιοί» 8,14.26-27).
   1. Η χάρη επιτρέπει στον πιστό όχι μόνο εξωτερικά να πραγματοποιεί καλές πράξεις, αλλά και αυτές να αποτελούν ένα βαθύ εσωτερικό έργο της θέλησης όταν ο Θεός ενεργεί μέσα του: «Να, ο Θεός είναι αυτός που παράγει μέσα σας τόσο την επιθυμία όσο και την εκτέλεση, σύμφωνα με την πρόνοιά του» (Φιλ 2,13).
   2. Σε αυτόν ο Χριστιανοί εξαρτώνται σε κάθε σκέψη καλού: «Από μόνοι μας δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα που να αξίζει να αναφερθεί ως από εμάς. Η δύναμή μας προέρχεται από τον Θεό» (2 Κορ 3,5).
   3. Υπάρχει διάκριση μεταξύ των αποτελεσμάτων της χάρης που είναι προσβάσιμα σε όλους και εκείνων που είναι ανώτερα: «Ας επιδιώξουμε τα υψηλότερα χαρίσματα. Και θα σας δείξω ακόμη έναν δρόμο πολύ ανώτερο» (1 Κορ 12,31).

   Όπως παρατηρήσαμε κατά τη διάρκεια της πορείας μας σχετικά με τα αποτελέσματα της χάρης, υπάρχουν πολλές περιγραφές που αφορούν ουσιαστικά την καλή χριστιανική ζωή. Η ζωή αφθονίας που ο Θεός παρέχει στους πιστούς επιβεβαιώνεται από τις Γραφές. Ωστόσο, παραμένει το ερώτημα σχετικά με όσους λαμβάνουν τη χάρη και τις προϋποθέσεις για τη λήψη της. Θα αντιμετωπίσουμε αυτό το θέμα στο επόμενο άρθρο.

   Η Μαρία είναι το τέλειο πρότυπο των αποτελεσμάτων της χάρης στη γήινη ζωή. Βυθιστείτε στην εγκύκλιο Redemptoris Mater του Αγίου Ιωάννη Παύλου Β’ για το πώς η Μαρία δέχθηκε πλήρως τη χάρη του Θεού.

   Βαθύνετε τις σπουδές σας: εξερευνήστε τη Μαριολογία, Θεολογία Mariana, Μαριανές Εμφανίσεις και το Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία.

   Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία

   Θέλετε να εμβαθύνετε στη μελέτη της Μαριολογίας; Ανακαλύψτε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαριολογίας του Locus Mariologicus, μια ακαδημαϊκή κατάρτιση που συνδυάζει αυστηρή θεολογία, πνευματική ζωή και ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.

   Εγγραφείτε ή μάθετε περισσότερα →