De “mariane” dimensie van de liturgische gebed

Op het kruispunt van de gemeenschap tussen God en de mens vinden we Maria. Daarom stelt het vieren van de heilige mysteries in de liturgische tekenen, de volgende vraag: is Christus nog steeds aanwezig in sacramenten voor onze heiliging, als gevolg van zijn conceptie door de Maagd?

Door God in haar buik te dragen, heeft Maria Hem voortdurend in de loop van de geschiedenis gegeven, en heeft zij meegewerkt aan Zijn transformatie in de geschiedenis van de redding, zoals gevierd in de liturgie. Daarom is de Mariaanse dimensie van het cultus een integraal onderdeel van de viering van het mysterie van Christus.

Het vieren van Maria betekent het vieren van de mysteries van de Heer. Het gaat niet om twee verschillende liturgische richtingen (één voor God en één voor Maria), maar om één richting, want de Kerk viert in eerste plaats het werk van God in het pasenmysterie van Christus, en daarin vindt zij de Moeder nauw verbonden met Zoon.

De onbreekbare band die Maria met Christus verbindt, is daarom het eerste en fundamentele criterium voor de liturgische verering van de Moeder. In het licht van de in het geloof gezegde mysteries van Christus in het Credo (gevlees geworden door ons, voor onze redding gekruisigd en opgestaan), gelooft en viert de Kerk Maria.

Maria in de enige aanbidding van de Kerk betekent enerzijds de bewondering van het verlossingswerk van de Vader, door Zoon en in de Heilige Geest, en anderzijds het begrijpen van de menselijke geschiedenis van Maria als een paradigma voor gelovigen.

Een tweede onvermijdelijke vraag is haar relatie met de Kerk. Uit evangelisch perspectief is de band tussen Christus en Maria duidelijk, maar in het kerkelijk perspectief? Moeder en dochter van de Kerk, haar figuur en model, Maria is de eerste vrucht en het perfecte icoon van de gemeenschap der geredden. Deze typologische verbinding geldt zowel voor de Kerk als geheel als voor elke gelovige.

De categorieën die op feestelijk niveau de relatie tussen Maria en de Kerk illustreren, kunnen worden samengevat in gemeenschap en voorbeeldfunctie: in de gebeden van de Kerk wordt het gebed van Maria opnieuw tot leven gebracht.

Onmisbaar voor de ontmoeting tussen God en de mens, heeft Maria altijd deel uitgemaakt van het aankondigen van het mysterie van Christus en ook van zijn liturgische verwezenlijking. In feite doordringt de aanbidding van de Moeder van de Heer de duizendjarige traditie van de Kerk: in de loop der tijd hebben de verschillende kerken hun lof, smeekbeden en liefde voor Maria uitgedrukt met kenmerken die eigen zijn aan de diverse rituelen.

Zonder in details te gaan, laten we enkele illustratieve coördinaten herinneren over haar unieke plaats in de viering van de mysteries van Christus.

In de 4e en 5e eeuw krijgt het geheugen van de Maagd een prominente plaats in de kerstliturgie en in de tijd die ervoor aanvoelt en eraan vastkleeft, waardoor in verschillende kerken het feest van de Maagd Moeder zich ontwikkelt. Feesten als de Presentatie, Anunciatie, Opname en Geboorte zullen het plaatsje van Maria in de aanbidding markeren: ze bereiken Rome in de 7e eeuw en verspreiden zich over heel Europa met de verspreiding van de Romeinse liturgie.

Maar zelfs vóór de kerstcyclus en de feesten ter ere van de Maagd, moet men overwegen dat er een mariane dimensie is in de eigenlijke liturgische gebeden: met Maria en als Maria viert de Kerk de goddelijke mysteries (luistert naar het Woord, stemt in met het geloof, wordt één lichaam met Christus). Door oude en universele traditie behoort het gebed voor de Maagd tot de eigenlijke viering van de Eucharistie, de uitdrukking van de Kerk in gebed.

Het mag niet worden gedacht dat haar vermelding in het Eucharistisch Gebed van devotie is: het is het teken dat we Maria niet kunnen negeren bij het herdenken van het Paasgebeurtenis van Christus. Van haar ontvingen wij historisch gezien het lichaam en bloed van de Heer: daarom herinnert de Kerk zich haar, door haar gemeenschap en haar innerlijke houding na te bootsen.

In de aanbidding oefent de Kerk zich in Maria, de Maagd die luistert, de Maagd in gebed, de Moeder, de Maagd die aanbiedt.

# De substantie van de liturgische-mariane devotie kan samengevat worden door het herinneren (lof, aanroeping, nabootsing, gemeenschap) van Maria in het geheugen van de mysteriën van Christus, die gevierd wordt voor het leven van de Kerk. Door de levende aanwezigheid van Maria in de historische mysteriën van Christus, wordt zij erkend als eveneens aanwezig bij de liturgische uitvoering van dezelfde mysteriën, die haar als hoofdpersoon en metgezel voor eeuwig vieren door gelovigen die *in*, *met* en *voor* Christus leven. Door de herpresentatie van het verlossingswerk in de heilige tekens, roept de liturgie de Christus-Kerk op en voedt zij deze. Hierin schijnt de rol van Maria bijzonder uit. In feite loopt de mariane devotie in de liturgische sfeer geen risico op een onjuiste nadruk ten koste van de centraalheid van Christus, aangezien het geen mariologie losgekoppeld van het goddelijke mysterie voorstelt: de relatie tussen Kerk en Maria past binnen de liturgische relatie Drie-eenheid-Kerk.## Laten we verder vragen stellen**Wat voor soort aanwezigheid heeft Maria in de liturgie?****Hoe verschilt haar aanwezigheid van die van Christus en de heiligen?**Haar aanwezigheid tijdens de viering schuift tussen geheugen, moederlijke bemiddeling, voorbeeldigheid en gemeenschap. Ze verschilt van die van Christus doordat zij niet autonoom is maar relatief en afhankelijk van de aanwezigheid van het paasmysterie van Christus dat zich ontvouwt in het geheugen. In vergelijking met de heiligen onderscheidt ze zich door haar werkelijk *unieke* plaats in de geschiedenis van de verlossing.