De Mariologie in de schilderijen van Piero della Francesca (2e deel)

Leven en werk

Piero werd rond 1415-1420 geboren in Borgo San Sepolcro. In deze stad in het Hoge Val Tiberina kreeg Piero zijn eerste artistieke opleiding, samen met Antonio d’Anghiari. Zijn vroege werken tonen echter een diepe kennis van de Florentijnse kunst van het begin van de 15e eeuw, met name de heldere, lichte en perspectieve schilderstijl van Domenico Veneziano. Samen met deze kunstenaar werkte Piero in 1439 in Florence aan fresco’s met de Verhalen van de Maagd voor het koor van de kerk van Sant’Egidio.

De directe weerspiegeling van deze artistieke opvoeding vindt men in een van Pieros oudste bewaard gebleven werken, het Doop van Christus. In dit werk is Christus omgeven door een zonnige lichtbron tijdens de abstracte middag, wanneer schaduwen verdwijnen en er een gevoel van stilte en gebaar heerst.

Een paar jaar later schilderde Piero een Opstanding in Borgo Sansepolcro. In dit werk wordt Christus, met ruwe en essentiële trekken afgebeeld, centraal geplaatst in de compositie, symbolisch tussen de winter (naakte bomen aan de linkerkant) en de zomer (bloeierige bomen aan de rechterkant). De opgestane Christus staat boven de slapende soldaten die voor het graf staan. Het is de overgang van de dood naar het leven.

Vanaf halverwege de 15e eeuw ontwikkelde Piero’s carrière zich in een afwisselend verblijf bij de belangrijkste hoven van het centrum en noorden van Italië, in zijn geboorteplaats en in Ferrara, waar hij werkte voor markies Leonello d’Este, een van de meest verfijnde Renaissancepatrons. Het is waarschijnlijk dat hij in Romagna nauwe banden onderhield met Alberti, die hem moest aanmoedigen om door te gaan met zijn gepassioneerde onderzoek naar de wetten van perspectief en verhoudingen.In 1445 bestelden zijn mede-burgers hem het grote polyptiek van de Barmhartigheid, waarvoor hij in 1462 na veel aandringen afwerkte. De krachtige plastische structuur van de figuren, ondergedompeld in een gouden achtergrond, valt op door de abstracte strengheid van de compositie en de licht- en atmosferische waarde die zelfs aan de oude gouden achtergrond wordt gegeven.In het midden van het polyptiek beschermt Mater Misericordiae een groep gelovigen, waaronder Piero zelf, afgebeeld als een autoritret in het eerste figuur op de rechterkant van de Maagd. Maria, gekenmerkt door een leren riem met dubbele knoop, wordt beschreven als een solide geometrische vorm, verzacht door een rustige, nadenkende, inspirerende en tegelijkertijd verre, transcendente, bleke en zachte gelaatstrekken. Haar lange mantel vormt zowel een grens als een apsis die samenkomen in gebed. De concessies aan de oudheid van goud en de afmetingen van Maria lijken niet te weerstaan aan de moderniteit van de gezichten. Het goud wordt echter licht en achtergrondlicht dat de volumes benadrukt, het spel van afmetingen wordt monumentaliteit. De kleuren zijn levendig, de kleding strak, met slechts zeldzame details, behalve voor het diadem van de Maagd, in de stenen van haar kroon en op haar arm van een van de knielende vrouwen. Het is zuivere uitvinding van een spiritualiteit die de mens dichter bij het goddelijke brengt in de perfectie van de vorm.

Mariologie, engelologie en demonologie in het werk van Piero della Francesca

Boven Onze Lieve Vrouwe in het Polyptiek

Bovenaf het polyptiek bevindt zich een *Kruisiging* die een extreme dramatische spanning uitstraalt in het gebaar van de Moeder en de edele houding van Johannes.

Een andere *Kruisiging* in het Polyptiek van Sint-Augustinus

In het *Polyptiek van Sint-Augustinus* schildert Piero een andere *Kruisiging*. De scène is onderverdeeld in twee halfronden: de bovenste, met een gouden achtergrond, toont het hemelse rijk met slechts de kruis op de voorgrond. De onderste helft is aardse wereld, samengesteld uit vier groepen figuren. Onderaan zitten drie soldaten die het mantelstuk van Christus aanraken. Links bevindt zich de groep van de *Heilige Zorgdragers* met Johannes aan de rechterkant als tegenhanger. Aan weerszijden zijn er bijna symmetrische groepen Romeinse soldaten op paarden, waarvan de paarden lijken op die in de afbeeldingen van de *Legende van het Echte Kruis* uit Arezzo. De scène wordt gekenmerkt door een opmerkelijke levendigheid en een rijk kleurgebruik, met opvallende rode vlaggen, schilden en kledingstukken. De nadruk op dramatische bewegingen, die de intense pijn van de Moeder en Johannes weergeven, is uitzonderlijk in Pieros werk. In feite zouden we in de uitgestrekte armen van Maria en de leerling boodschappen kunnen lezen die meer formeel en liturgisch zijn, zonder enige onnatuurlijke vervorming van het lichaam.

Onze Lieve Vrouwe tijdens de Bevalling

*Onze Lieve Vrouwe tijdens de Bevalling* dateert uit het eind van de jaren 1450, met fresco’s in de kapel van het begraafplaatsskerkje van Monterchi (Arezzo), waar Maria is begraven. Omhuld in het kostbare mandarijnblauwe van haar eenvoudige tuniek, staat Sint-Maria in een lichte drie-kwartshouding, waardoor haar zwangerschap duidelijker wordt. Ze houdt haar linkerarm naar de zijkant in een houding die zowel ontspannen als bewust is van haar toestand. Met haar rechterhand raakt ze voorzichtig haar buik aan, in de vertrouwde aai van elke zwangere vrouw. Maria is de jonge boerendochter, zus van vrouwen die bevallen, maar tegelijkertijd de Geluksvierende van de Heer (*benedicta tu in mulieribus*), die de redding van de wereld draagt.

Het naturalisme en de waarheid in het werk van Piero della Francesca

De vaardigheid van Piero della Francesca om de waarheid te analyseren en tegelijkertijd het heilige te voorzien van een perfect arquetypisch naturalisme, is kenmerkend voor zijn schilderkunst.