Maria in de Oekraïense Kerk.

Maria na Igreja da Ucrânia

Door · Bijgewerkt op

Maria in de Oekraïense Kerk

«Alleen de naam van de Theotokos, de Moeder van God, bevat het gehele mysterie van de verlossingsgeschiedenis», zegt Sint-Johannes van Damascus.

Een korte geschiedenis

De verering van de Moeder van God vindt haar oorsprong in de Kievse Rus, het huidige Oekraïne, vanaf het moment dat de grote vorst Sint-Vladimir samen met zijn volk werd gedoopt, en de christelijke geloofsovertuiging ontving die uit Constantinopel was gekomen. De oudste kronieken uit die tijd beschrijven de filiale liefde en het vertrouwen in Onze-Lieve-Vrouw, die werd uitgedrukt door de vorsten, het priesterlijk ambt en het volk. Zo zijn er in Kiev, de hoofdstad, veel kerken gewijd aan de Moeder van God. Van deze kerken is 20% gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw!

De devotie bleef bestaan, zelfs in de meest trieste eeuwen van de geschiedenis. De traditionele liturgie is Byzantijns, en is grotendeels gericht op Maria. De gelovigen ervaren de Theotokos als aanwezig in de kerk, met aanroepingen zoals:

  • de Koningin van de wereld,
  • de Middelares,
  • de Hoop der hopelozen,
  • de Levende Ark van God,
  • de Glorie van het gehele universum,
  • de Onoverwinnelijke Leider,
  • het Toevluchtsoord der zondaars.

Naarmate de leer van Jezus Christus werd verkondigd, nam de Maagd Maria steeds meer bezit van de harten van de Oekraïners. De mariane devotie ontwikkelde zich aan de hoven van de vorsten, onder het priesterlijk ambt en onder het volk.

Wat is haar belang?

We kunnen dit belang afleiden uit de traditie die nog steeds levend is in de liturgie, in de wonderbaarlijke iconen, in de architectuur van de kerken en in de religieuze literatuur. De mariane pietà verspreidde zich steeds meer onder het volk, zelfs in de eeuwen die volgden op de Oekraïense geschiedenis, hoewel deze periodes tegenslagen kenden in haar ontwikkeling.

Kiev-Rus’ was een groot land, met grote Byzantijnse kerken, die werden gebouwd door de monarchen: Jaroslav, Danilo, Volodymyr.

In 1240 verwoestten de Tataren Oost-Europa. De stad Kiev werd veroverd en vernietigd, hoewel deze bleef het centrum van de mariane cultuur.

Maria in de litourgische traditie

Maria neemt in de Byzantijns-Slavische liturgie een centrale plaats in, naast haar Zoon Jezus Christus. Maria wordt aangeroepen en verhoogd in de liturgie, in de litourgische hymnen, in de mariane gebeden (Moleben), in de gebeden van de gelovigen en in het liturgisch jaar, dat verschillende feesten heeft die aan haar gewijd zijn. De verering van de Maagd Maria in het volk van de Rus’-Oekraïne werd al vroeg diepgaand ontvangen, met alle prerogatieven en kenmerken, zonder dat er een theologische controverse ontstond, zoals dat in andere landen gebeurde. Het volk zong al liederen tot de Maagd Maria, en noemde haar: «Het is rechtvaardig om U, o Moeder van God, te loven, volkomen heilig, volkomen puur, zonder smet. Wij vereren U, die zonder corruptie het Woord van God heeft verwekt, U, ware Moeder van God» (lied in de liturgie van de Mis, Dostojno jest…).

De Maagd Maria wordt geprezen als «volkomen heilig, volkomen rein, onbevlekt en zonder smet». Moeder van God en moeder der mensen. Zij wordt vereerd met de hyperdulia, dat wil zeggen, moeder des Heren, die boven de engelen en de heiligen staat.

_De acathisten_

De mariologische originaliteit van Oekraïne vindt men in de religieuze gezangen, de zogenaamde acatisten, die werden gepubliceerd in het klooster van de Grotten van Pecerska Lavra in 1606 en 1625. Het zijn verzamelingen van mariane gezangen die worden gezongen in kloosters en kerken in Oekraïne, vertaald uit het Grieks en aangepast aan de behoeften van de Oekraïense Kerk. De mariane devotie, reeds ontwikkeld in de Byzantijnse liturgie, vond volledig ingang in de Metropool van Kiev, zowel in de Polunoscnyci (Matutinen), Utrennia (Lauden), waar in de verzen van het Magnificat, Velycyt dusa moja Hospoda. Tijdens de Tijd van de Getijden worden de corresponderende tropários en Kondakì voor de Maagd Maria voorgelezen. Tijdens de Vecirnia (Vesperen) worden het Ave Maria en Pid tvoju mylost (sub Tuum praesidium) gezongen tijdens de Vasten. Evenzo wordt tijdens de Completen de Moeder van God aangeroepen voor het vergeving van zonden. Er is ook een speciaal canon dat wordt gezongen tot de Maagd Maria, de Odigytria (Zij die de weg wijst).

In deze Slavische liturgie is de volledige theologische en spirituele rijkdom begrepen, de manifestatie van de glorie van Maria, waardoor de monnik of de gelovige zijn religieuze geest verrijkt en zich verheft tot een groter vertrouwen en dankbaarheid aan de Moeder van God.

Naast de liturgie zijn er gebeden en religieuze gezangen ter ere van de Maagd Maria, ontwikkeld in de mariane devotie, samengesteld door mannen van de Kerk van verschillende rangen voor verschillende gelegenheden.

In tijden van nood werd de gehele bevolking toevertrouwd aan de bescherming van de Maagd Maria, als een veilige vesting tegen de vijanden. In dergelijke gevallen konden alleen God en Zijn Moeder hen redden van de vernietiging, zoals een historische bron stelt, die deze woorden toeschrijft aan de prins Mstyslav (1125-1139): «O broer, zou het niet beter zijn om de hulp van God te zoeken en te bidden tot de Heilige Maagd?

Een andere vorm van mariane expressie waren de religieuze hymnen, samengesteld door dichters en zangers aan de hoven van de monarchen, ter ere van de Maagd Maria. Er zijn verschillende bekende voorbeelden, waaronder kerstliederen (genaamd Koladky, van het Latijnse woord Calendae), die tijdens de kersttijd werden gezongen. Er zijn registraties van deze liederen in de Roes’-Oekraïne vanaf de 12e eeuw en ze kwamen waarschijnlijk uit de Romeinse kolonies van Chersonesos, nabij de Zwarte Zee. In deze kerstliederen wordt de mariane theologie van het goddelijke moederschap, haar plaats in de verlossing en de goddelijke economie, zoals vastgesteld door God, weergegeven. Een bijzonderheid is de presentatie van de moederlijke functie van de Maagd, die de functie van de heidense godinnen vervangt, gezongen door de volkeren die in de Roes’-Oekraïne leefden voordat ze het christendom aannamen. Daarom waren de kerstliederen (Koladky) een bron van meditatie voor de gelovigen. Voor de geleerde geestelijkheid en de Oekraïense adel waren ze een spiritueel ontwaken van vreugde en geluk vanwege het werk dat God heeft verricht door de Maagd Maria.

strong”De wonderbaarlijke iconen in Oekraïne

Het eerste wonderbaarlijke icoon dateert uit de 10e eeuw in de kerk van de Maria-Tenhemelopneming, genaamd Desiatynna.

Een tweede icoon van de Maagd Maria is het zogenaamde Orante, dat zich bevindt in de kerk van Sint-Sophia in Kiev, gelegen in de apsis van het Sancta Sanctorum, waardoor de muur de naam Nerusyma (onverwoestbaar) draagt (11e eeuw).

Een ander icoon van de Maagd Maria heette Odigytria, dat wil zeggen, degene die de weg wijst. In spirituele zin is Maria de gids van het christelijke volk naar God. De traditie zegt dat het is geschilderd door de evangelist Sint-Lucas. Het werd door keizerin Anna aan Sint-Vladimir geschonken. In 1111 werd het naar Smolensk gebracht. Dit icoon toont de Maagd met de Heilige Kind Jezus in haar armen, met een blik gericht op de toeschouwer. Het heeft een majestueus karakter en benadrukt met name de goddelijkheid van de Kind Jezus.

Het beroemde icoon van de Pyrotosca werd traditioneel toegeschreven aan de evangelist Sint-Lucas. In 1131 werd het vanuit Constantinopel naar Kiev gebracht door een koopman genaamd Pyrotosca. Prins Mstislav bouwde een kerk in Vyshhorod, de residentie van de prinsen, waar het zich bevond. In 1155, nadat prins Andrej Boholiubskyj de stad Kiev had veroverd, nam hij dit icoon mee en bracht het naar de stad Vladimir, waar het bleef tot 1395. In 1514 werd het naar Moskou gebracht, waar het zich momenteel bevindt in de Troitzka-galerie. Lord Robert Byron schreef, nadat hij het in 1933 had aanschouwd: Dit is een van de zeldzame schilderijen, waarin de religieuze formule is geworden het instrument van de manifestatie van menselijke gevoelens, wat alleen mogelijk is voor een groot kunstwerk: De moeder streelt haar kind, hun wangen raken elkaar, de vingertjes van de baby strelen haar nek… In die zwarte ogen en die droevige mond leven eeuwige verdriet en vreugde, het hele lot van de mens. Een dergelijk beeld kan alleen de ogen doen tranen en de ziel vrede brengen. Ik ken geen ander icoon dat van hetzelfde artistieke niveau is.

Het miraculeuze icoon, genaamd Svinska, werd geschilderd door de monnik Alypij in de Pecerska Lavra. Vanuit dit icoon ontving de prins Romano Bryanskyj de genade om zijn gezichtsvermogen terug te krijgen. Het bevindt zich nu in Rostov. Dit icoon werd ook Ihor Otelovyc genoemd, omdat hij er voor bad voordat hij stierf (19/09/1146). Een kenmerk van dit icoon is de positie van de Moeder en het Kind, vol genegenheid. Daarom wordt het Umelenja genoemd (de Vertedering). De afbeelding van de Maagd is weergegeven met het Kind in haar rechterarm, met een bedacht gezicht. Het Kind strekt zijn armen uit naar de nek van de moeder en leunt zijn gezicht tegen dat van de moeder.

Het miraculeuze icoon van Polock wordt ook Eufrosina genoemd. Het werd in de 12e eeuw vanuit Éfese, als een kopie van het evangelie van de heilige Lucas, naar het door Eufrosina gestichte klooster gebracht. In 1260 werd het door de prins Daniel van Galizië naar Lviv gebracht, waar het zich bevond in het basilikaanse klooster en later naar Belz werd verplaatst. In 1382 bevond het zich in Czestochowa. In het klooster van Nyzhhorod bevindt zich een miraculeuze icoon, die rond 1092 vanuit Chersonesos werd gebracht en geschilderd door de monnik Simeön. Een ander icoon, vereerd door het Oekraïense volk, genaamd Zarvanycica, dateert uit de 12e eeuw. De kerk waarin het icoon werd bewaard, werd door een brand vernietigd, maar het icoon bleef onbeschadigd. De volkstraditie vereert de iconen Zydacivska (15e eeuw), Blacherna, Stradecka (13e eeuw).

Er zijn talrijke bedevaartsoorden waar de Maagd Maria verschijnt, zoals in Kolomyj, waarvan de kerk door de Tataren werd vernietigd. Een tweede verschijning wordt gemeld in Pocaiv, waar Onze-Lieve-Vrouw voor het eerst verscheen op 17 april 1198 en een tweede keer in 1260. Pocaiv is het mariane centrum van voortdurende bedevaarten, zowel voor orthodoxen als voor Oekraïense katholieken.

strong”Maria als moreel ideaal van het volk/strong

Om de invloed te begrijpen die Maria op het Oekraïense volk heeft uitgeoefend, is het noodzakelijk om het theologische concept van haar moederschap in relatie te brengen tot de Kerk van Christus. Maria vervult een moederlijke rol in de Kerk, zoals ze dat deed met haar Zoon toen Hij kind was. Mensen voelen zich in hun relatie tot God als kinderen en hebben daarom een Moeder nodig die voor hen bidt, hen aanhoort en hen helpt. Daarom hebben prinsen, het priesterlijk gewaad, monniken en het eenvoudige volk haar om hulp gevraagd, omdat ze in haar de wijsheid, heiligheid, kuisheid en deugd van God vonden, verpersoonlijkt in haar menselijkheid.

Maria is dus het hart van de Kerk, de overwinning op het kwaad, de meest kuis, de meest reine, de beschermer en de troostster. De liefde van de Maagd Maria, niet alleen voor haar Zoon, maar ook voor het christelijke volk, was een algemene overtuiging. Daarom werd ze vaker door het volk Moeder genoemd, in plaats van Koningin of Heer. In deze moederlijke devotie werd de menselijke moederlijkheid verrijkt, wat een positieve invloed had op het theologische concept, als een goede daad, geliefd door God. De functie van moeder en de trouwe echtgenote van haar man, zoals de Kerk trouw is aan Christus, volgens de leer van de heilige Paulus aan de Efeziërs, vult het concept van moeder van de christenen aan, die met haar Zoon Jezus Christus alles kan.

De rol van Maria in het leven van de universele Kerk, inclusief de oosterse kerken, wordt verder uitgediept in de encycliek _Redemptoris Mater_ van Johannes Paulus II, waarin de oecumenische en ecclesiale dimensie van de devotie tot Maria wordt benadrukt.

Verdiep uw kennis: verken Mariologie, Mariane theologie, Mariadelingen en de Postdoctorale opleiding in Mariologie.

Postdoctorale opleiding in Mariologie

Wilt u uw opleiding in Mariologie verdiepen? Maak kennis met de Postdoctorale opleiding in Mariologie van Locus Mariologicus, een academische opleiding die theologische nauwkeurigheid, spiritueel leven en de levende traditie van de Kerk combineert.

Aanmelden voor de wachtlijst →

Wilt u de mariologie serieus bestuderen?

Dit artikel is gebaseerd op werken uit de bibliotheek van Locus Mariologicus. De postdoctorale opleiding in de Mariologie leidt u naar dezelfde bron, met academische begeleiding: Schrift, Vaderen van de Kerk en het Leergezag, van het eerste dogma tot de hedendaagse vraagstukken.

Ontdek de postdoctorale opleiding in de Mariologie

.lm-langs{max-width:820px;margin:34px auto 22px;padding:16px 4px 4px;border-top:1px solid rgba(201,168,76,.35);font-size:14px;line-height:1.8;text-align:center}.lm-langs b{display:block;margin-bottom:6px;font-weight:500;opacity:.75;letter-spacing:.03em}.lm-langs a,.lm-langs .lm-lang-actual{display:inline-block;margin:3px 5px;padding:3px 9px;border-radius:7px;text-decoration:none}.lm-langs .lm-lang-actual{background:rgba(201,168,76,.16);color:#c9a84c}.lm-langs a{opacity:.85}.lm-langs a:hover{opacity:1;text-decoration:underline}

Reacties