Rozdział 5: O sprzecznych mocach

Tekst z krytycznego wydania Sources Chrétiennes 252 (1978), opartym na greckim oryginale i łacińskim tłumaczeniu Rufina z Aquilei. Orygenes, częściowo potępiony przez II Sobór w Konstantynopolu (553) za apokatastazę, pozostawił po sobie znaczący wpływ w dziedzinie angioleologii.

Autor:

Orygenes z Aleksandrii (185-253)

Dzieło:

Peri Archon (De Principiis), Książka I, Rozdział 5

Wydanie krytyczne:

Sources Chrétiennes 252 (1978), ed. Crouzel-Simonetti

Język oryginalny:

Grecki (zaginiony) i łaciński (tłumaczenie Rufina z IV-V wieku n.e.)

Data powstania:

około 220-225 w Aleksandrii

Tekst łaciński – Peri Archon I, 5, 2 (Rufin)

„Należy więc wiedzieć, że wszystko to, co jest racjonalne i odbiega od granic i przepisów rozumu, bez wątpienia przez przekraczanie prawa i sprawiedliwości pada w grzech. Zatem każda istota racjonalna jest zdolna zarówno do chwały, jak i winy; do chwały, jeśli postępuje zgodnie z rozumem, jaki posiada w sobie, aby się doskonalić, a do winy, jeśli odbiega od właściwego kierunku i porzucenia dobra. Dlatego też podlega karom i karym.”

„Należy również rozważyć samego diabła i tych, którzy są z nim i nazywani jego aniołami.”

Tłumaczenie polskie – Peri Archon I, 5, 2

„Należy więc wiedzieć, że wszystko to, co jest racjonalne i odbiega od granic i przepisów rozumu, bez wątpienia przez przekraczanie prawa i sprawiedliwości pada w grzech. Zatem każda istota racjonalna jest zdolna zarówno do chwały, jak i winy: do chwały, jeśli postępuje zgodnie z rozumem, jaki posiada w sobie, aby się doskonalić, a do winy, jeśli odbiega od właściwego kierunku i porzucenia dobra. Dlatego też podlega karom i karym.”

„Należy również rozważyć samego diabła i tych, którzy są z nim i nazywani jego aniołami.”

I, 5, 3 – O charakter przypadkowy stworzeń racjonalnych

Rufino (w tłumaczeniu na łacinę): Ponieważ wymieniono tak wiele nazw porządków i urzędów (aniołów), bez wątpienia odnoszących się do istot substancjalnych, należy zbadać, czy Bóg, Stwórca i Autor wszystkich, stworzył niektóre w taki sposób święty i błogosławiony, że absolutnie nie mogą być postrzegane jako sprzeczne, a inne w taki, który nadaje im zdolność zarówno do cnót jak i zła.

Portugalski: Ponieważ wymieniono tak wiele nazw porządków i urzędów (aniołów), które bez wątpienia odnoszą się do istot substancjalnych, należy zadać pytanie, czy Bóg, Stwórca i Autor wszystkich, stworzył niektóre w taki sposób święte i błogosławione, że absolutnie nie mogą być postrzegane jako sprzeczne, a inne nadaje im zdolność zarówno do cnót jak i zła.

I, 5, 3-4 – Wniosek o wolną wolę pierwotną

«… jest absurdalne myśleć, że mocne strony złe i przeciwne są wrodzone, a równie absurdalnie przypisywać Stwórcy jako przyczynę ich zła bez kwestionowania ich swobody wyboru. Nie jesteśmy więc zmuszeni do uznania tego samego dla cnót dobrych i świętych, czyli że dobro nie jest w nich czymś substancjalnym, przywilejem wyłącznym Chrystusa, Ducha Świętego i Ojca… Zatem w każdej stworzonej istocie to jej działania i ruchy są przyczyną umieszczenia tych cnót, które wydają się sprawować nad innymi swoją władzę lub dominację, na ich urzędach przez ich zasługi, a nie z powodu przywileju wynikającego z ich stworzenia.»

Pięć centralnych tez Orygenesa w Peri Archon I, 5

1. Wszystkie stworzenia racjonalne są wolne i zdolne do chwały lub winy.
2. Różnica między aniołami dobrymi a złymi nie jest substancjalna, ale wynika z ich swobodnego wyboru.
3. Diabeł i jego anioły podążają za tą samą prawą wolności co inne istoty racjonalne.
4. „Księżycowie tego świata” (1 Kor 2,6) to potężne istoty anielskie walczące z Chrystusem.
5. Ostateczne odkupienie (restytucja) jest kontrowersyjną tezą, która zostanie odrzucona na II Soborze w Konstantynopolu (553).

Co zostało potępione na II Soborze w Konstantynopolu (553)

Na II Soborze w Konstantynopolu (553) potępiono 15 anátemów anty-orygenistycznych:

• Anatema 1: Istnienie dusz przed stworzeniem
• Anatema 2: Anioły jako istoty duszne istniejące przed stworzeniem
• Anatema 9: Apokatastaza, tymczasowe ukaranie demonów

Te konkretne punkty z Peri Archon zostały odrzucone, ale ogólna nauka o wolności aniołów i pierwotnej dobroci stworzenia została przyjęta i rozwinięta przez:

• św. Atanazego
• św. Jana Chryzostoma
• św. Augustyna, De Civitate Dei XI-XII
• Pseudo-Dionizego Areopagity
• św. Tomasza z Akwinu, Suma Teologiczna I, qq. 50-64

Wpływ późniejszy

Mimo częściowych potępień, Orygenes pozostał kluczową postacią w angioologii. Jego główna teza, że anioły są wolne i ich stan (dobry lub zły) wynika z ich wyborów, została uznana za dogmat na Soborze Laterańskim IV (1215) i ponownie potwierdzona w Katechizmie Kościoła katolickiego (1992).

Dodatkowa literatura

• Konstantynopol II – Anatemy antyorygenistyczne
• Angeologia patrystyczna
• Latrański IV – Firmiter
• Tomasz z Akwinu – Traktat o aniołach, Suma Teologiczna, tom 50-64