De maagd en het kind in de apsismozaïeken

Virgem Mãe com o Menino, entronizada entre dois anjos, S. Maria in Trastevere, séc. VI-VII.

Maagd Moeder met het Kind, verheven tussen vier engelen, Sint-Apolinaire, Ravena, 6e eeuw.

Opmerkingen

De oudste iconografische weergave van de Maagd Moeder met het Kind, afzonderlijk, is afgeleid van de scène van de Aanbidding door de Drie Koningen, die van een zijscène naar een voorstelling in het rond is veranderd. Het loslaten van de bijfiguren, de koningen die twee of vier zijn geworden omwille van de symmetrie, of hun vervanging door andere figuren (engelen, heiligen, donoren en opdrachtgevers), gebeurt op een directe manier.

Dit is het meest voorkomende type. Deze voorkeur is verbonden aan de symbolische boodschap die inherent is aan de eigen structuur, dat wil zeggen de plaatsing van de twee hoofdfiguren ten opzichte van elkaar en beide ten opzichte van de omringende ruimte. Naast de symbolische uitdrukkingsmiddelen die al sinds de late oudheid worden gebruikt om het goddelijke weer te geven (voorwaartse oriëntatie, stilstand, onbeweeglijkheid, ernst, een uniforme achtergrond, vaak goudkleurig), wordt dit iconografische type gekenmerkt door de versterkte gestalte van het Kind in vergelijking met de Moeder en de verticale oriëntatie van de gehele compositie, sterk gecentreerd.

Ook hier, zoals reeds opgemerkt bij de iconografie van Maria in de eerste periode, wordt de afwezigheid van een uitwisseling van gevoelens tussen Moeder en Zoon benadrukt. Beide kijken voor zich uit. In de variant waarin Maria staand wordt afgebeeld, verandert de wederzijdse relatie tussen Zoon en Moeder niet. Het lijkt dan ook duidelijk dat de aanwezigheid van de troon niet essentieel is. Het kernpunt van deze afbeelding wordt gevormd door de as van de twee figuren, allebei naar boven gericht met de denkbeeldige verticaliteit die van de Verlossing naar de Opheffing van de Maagd Moeder leidt. Of die weg van afdaling en opstijging die de uitdrukking is van het verlossingsbeweging: de verzwakking van de mensheid, gevolgd door de opstijging door de goddelijke verheerlijking.

Dit is de grote symboolruimte, die ook de mariologische locatie van de Maagd Maria vormt. De Moeder voert geen actie uit, behalve de impliciete presentatie van Jezus, de Zoon van God, aan de wereld. De verticaliteit van haar figuur maakt haar getuige en voorbode van die levende as van bemiddeling tussen aarde en hemel die de Verloren Woord is.

Ontdek het oudste Mariabeeld in de Catacumba van Priscila.