Η Ανακοίνωση στη Μαρία σύμφωνα με τον Άγιο Άγγελο (Δεύτερο Μέρος)

Στην Ανακοίνωση της Θείας Ενότητας, ο χώρος απλοποιείται.

Από την αίθουσα ορατό μόνο το μονοπάτι εισόδου, στην ακραία δεξιά. Το γεγονός πραγματοποιείται ακόμα στην ανυψωμένη βεράντα του περιφραγμένου γρασιδιού, αλλά το δάσος πέρα από το όριο του τοίχου που οραματίζεται στην αριστερή πλευρά έχει εξαφανιστεί, και το γρασίδι είναι μόνο μια ένδειξη από αυτή την πλευρά του τοίχου. Ένα τμήμα του πύργου έχει εξαφανιστεί. Η αίθουσα ανοίγει προς την ανατολή, από όπου προέρχεται το φως που σηματοδοτεί τις σκιές στο κέντρο του δαπέδου και στον τοίχο δεξιά. Είναι όλα, όχι ένα μέρος όπως στο διάδρομο, που έχει γίνει μια περιττή σκηνή: είναι στην προσεκτική σκέψη των Δομινικανών μοναχών που απευθύνεται ο αφρός, όπως φαίνεται να επιβεβαιώνει η παρουσία στον πίνακα του Αγίου Πέτρου του Βερόνε, του Δομινικανού μάρτυρα.

Η εντύπωση είναι μια φορά ακόμη ισχυρή και άμεση, μια άμεση αντηχία του Καντάτου των Καντάτων:

«Είσαι κλειστός κήπος, αδελφή μου, νύμφη μου, κλειστός κήπος και σφραγισμένη πηγή» (4,12).

Το δωμάτιο ανοίγει ξανά στην ανατολή, και εμείς, με την όψη προς το φως του ηλιοβασιλέματος, βλέπουμε το γεγονός που λαμβάνει χώρα μεταξύ ουρανού και γης, σε μια μορφή επέκτασης της οικειότητας του κλειστού δωματίου από τις δύο πλευρές του τοίχου. Ο χώρος είναι περίπλοκος, πολύ κομψός. Πέρα από αυτό δεν υπάρχει Παράδεισος. Ο δασωμένος κήπος της Ανακοίνωσης του διαδρόμου έχει μετατραπεί σε έναν πολύ περιποιημένο κήπο με φοίνικες και δοχεία από τερακότα. Οι κυπαρίσσοι, εκεί ευθυγραμμισμένοι πίσω από την περίφραξη, εδώ είναι τοποθετημένοι σε μια θεαματική λεωφόρο με έναν συνοριακό τοίχο, επίσης διακοσμημένο, μαζί με την κορυφή του κλιβάνου, με δοχεία από τερακότα στραμμένα προς την κεντρική πηγή. Είναι ο κήπος του Ψαλμού που προσωποποιεί ο αγαπημένος:

«πηγή κήπου, πηγή ζωντανού νερού» (Κτ 4,13α.15α)

Πριν από το κεντρικό παράθυρο που εισάγει το φως της Ανατολής στον τοιχογραφία του διαδρόμου, δεν υπάρχει ούτε το έμβλημα της κολίμπρι που επιμένει η τελετουργική εορτή του πίνακα για το ασημένιο συρτάρι.

ούτε η λατρευτική σιωπή που αιωρείται στη μυστηριώδη σκέψη του κελιού του μοναστηριού. Προσβάσιμη σε αυτή την κεντρική θέση, που είναι πολύτιμη στις αναμνήσεις του Καντάτου, το κελί του κρασιού, και της Κατερίνας της Σένα, το κελί του αίματος και το κελί της αυτογνωσίας, ο Φρέι Γιόχαν Άγγελος τοποθετεί τη Μαρία απλώς καθισμένη σε ένα πάγκο του τραπεζαρίου, όχι σε θρόνο όπου την είχε τοποθετήσει στο Κορτόνα ή το Μοντέκαρλο, σχεδόν με πλήρη ανύψωση, καθώς είναι στραμμένη προς τον Γαβριήλ και είναι πέρα από αυτόν, ντυμένη με μια χλαμύδα φωτός και μια ασπίδα σκιάς, μάτια ονειροπόλα όπως πάντα, χείλη κινούμενα, πολύ ελαφρώς αγγίζοντας τον Άγγελο, ανάμεσα στο δωμάτιο και εμάς.

<εικόνα κλάσης="wp-block-image μέγεθος-πλήρες">

Στην κλίνη του μοναστηριού, η Μαρία είναι γονατιστή σε ένα μικρό παγκάκι. Όλο το σώμα της απορροφάται από τα ροζ ενδύματα, που φωτίζονται από το φως που έρχεται από την Ανατολή.

Εδώ έχουμε το μέγιστο της αφαίρεσης και της οικειότητας. Οι γραμμές του αψιδωτού πύργου μειώνονται στο ελάχιστο και μας φέρνουν στη σκηνή. Χώρος και αναλογία εμπιστεύονται σε μια πολύ ευαίσθητη απόχρωση, σχεδόν ένα πρόσωπο. Ο αρχάγγελος φαίνεται να αναδύεται από τη γη, απλός και επιβλητικός, με μια συσσωρευμένη χειρονομία και μια στάση σεβασμού. Η Μαρία είναι στα γόνατα, χωρίς μανδύα, εκπληρωμένη στην προσευχή, με ένα ανοιχτό βιβλίο στο χέρι, το οποίο μπορεί να σημαίνει τη μνήμη των προφητειών: γραμμένο σε απαλό ροζ που την κάνει να φαίνεται διαφανής, είναι προσεκτική, περισσότερο από στις λέξεις του αγγέλου, στο παρόντα Πνεύμα και στην εκπλήρωση του μυστηρίου. Είναι πράγματι η στιγμή της ενσάρκωσης του Λόγου: «Να γίνει». Η απαλή καμπύλη των αψίδων συνδέει τα πρόσωπα πάνω και εκφράζει τον διάλογό τους: μήνυμα και ακρόαση, πρόταση και αποδοχή.

Η θαυμαστότητα αυτής της ζωγραφικής πηγάζει από την απόλυτη λιτότητα του συνόλου, η οποία αντιστοιχεί στην αποχή από οποιαδήποτε περιγραφή στην ευαγγελική αφήγηση: η ελαφρότητα του χρώματος των δύο προσώπων συνοδεύεται από την αυγή του δαπέδου και του σοβά, πάνω στον οποίο οι θολές από την φως της αυγής αψίδες σχεδιάζονται ως σκιές από το φως της πρωινής αυγής που έρχεται από έξω.

Ο Σχόλια περί της αγγελικής χαιρετισμού του Θωμά Ακινάτη (1.1.2) περιγράφει την σκηνή ως εξής: «Η Μαρία είναι πλήρης χάρης επίσης στο μέτρο που η χάρη της ψυχής της υπερχειλίζει στο σώμα της […] και έτσι το σώμα της σύναψε τον Υιό του Θεού. Σύμφωνα με τον Ούγο του Αγίου Βικτόρ, ο άναυδος έρωτας του Αγίου Πνεύματος φλόγιζε τόσο στην καρδιά της που πραγματοποιούσε θαύματα στο σώμα της, μέχρι που γεννήθηκε ο Θεάνθρωπος».Η χρήση της λατρείας προς την Ενσάρκωση του Κυρίου προτείνεται από τις *Meditationes Vitae Christi* φραγκισκανικής προέλευσης του Ψευδο-Βονιφάτιου, και ο Αγιος Άγγελος θα την διατηρήσει τόσο στην εικόνα της Αναγγελίας όσο και στην εικόνα της Γέννησης.

Στο ασημένιο συρτάρι που κατασκευάστηκε για την Αγγελική Ανακοίνωση των Υπηρετών της Μαρίας, στη Φλωρεντία, συνεχίζεται η έμφαση στο κεφάλαιο 4 του Ψαλμού των Ψαλμών:

«Πόσο όμορφη είσαι, φίλη μου, πόσο όμορφη!

Τα μάτια σου είναι περιστέρια ανάμεσα στα μαλλιά σου…

Το χείλος σου είναι κλωστή μωβ, το στόμα σου είναι πλημμυρισμένο με χάρη…

Είσαι πανέμορφη, φίλη μου, δεν υπάρχει κηλίδα σε σένα

… καρδιά, αδελφή μου, νύφη,

με αιχμαλώτισες με ένα μόνο βλέμμα» (Κτ 4,1.3.7.9)

Βάζοντας την στα γόνατα στο έδαφος, όχι σε κάθισμα, που δείχνει αμέλεια, ο Φράτερ Ιωάννης επισημαίνει το γεγονός που συνέβη μεταξύ γης και ουρανού, μεταξύ Μαρίας και του Πνεύματος που, στην κεντρική πηγή, έρχεται προς αυτήν. Φοράει τελετουργική ενδυμασία, γιορτάζοντας τους ιερούς γάμους, κόκκινη τούνικα και μπλε μανδύα που, παρόμοια με το χιτώνα του Ενσαρκωμένου Λόγου, θα αλλάξει μόνο στα πανό που ακολουθούν την Ανάσταση και όπου ενώνεται με τη δόξα του Κυρίου της, αναλόγως με ό,τι συμβαίνει στον Ιησού στην Μεταμόρφωση, στο πλύσιμο των ποδιών και στο Σταυρό, στην Ανάσταση ή όταν η Μαρία μοιράζεται τη δόξα της.

Εναλλακτική εξωτερική εκδοχή: Η αρχιτεκτονική ανοίγει στους κήπους ενός κήπου, ο λεγόμενος Hortus conclusus, για να συμβολίσει την παρθενία της Μαρίας κατά την σύλληψη και τη γέννηση. Εδώ επίσης παρευρίσκεται ο Άγιος Πνεύμα σε μορφή περιστεράς ανάμεσα στις κορυφές των κυπαρισσιών. Ο Άγγελος δείχνει προς τον ουρανό με το χέρι του, και τα κείμενα στις ανώτερες και κατώτερες περιθωριακές γραμμές αναφέρουν αντίστοιχα την προφητεία του Ισαΐα και την ανακοίνωση του Αγγέλου. Στη σκηνή της Ανακοίνωσης, με υφή κεντρικής προοπτικής, η Μαρία συγκεντρώνεται σε προσευχή σε ένα φωτεινό ατρίο που παραπέμπει στον Hortus conclusus, μια αντιολογία μαριανών συμβόλων. Τα κυπαρίσσια που μπορούν να παρατηρηθούν πίσω από τη Μαρία υπενθυμίζουν αυτά του βουνού Σιών:

Ανέβηκα τόσο ψηλά όσο οι κέδροι των βουνών του Ερμών (Σιρ 24,13-17).

Η ανοιχτή μπαλustrάδα που ανοίγει στον ορίζοντα πίσω από το τοπίο παραπέμπει στη Μαρία ως στην «πύλη του ουρανού». Η Μαρία, με προσεκτική και στοχαστική στάση, αγκαλιάζει τη λέξη του αγγέλου, ο οποίος δείχνει με το δάχτυλό του προς τον ουρανό. Το σκηνικό, γεμάτο αρχιτεκτονικές αναφορές που υπαινίσσονται τον νέο ναό στον οποίο ο Θεός θα κατοικήσει με τους ανθρώπους, βρίσκεται σε ένα ανοιχτό σοφάκι που βλέπει στον ουρανό και τον ορίζοντα, στο φως της αυγής που προμηνύει τη δόξα της μεσημέρας. Το παραδοσιακό βιβλίο της θήκης έχει αντικατασταθεί από φύλλα που καταγράφουν σε λατινική γλώσσα την προφητεία του Ισαία και τα λόγια του αγγέλου: «Εις την κοιλίαν σου συλλάβεις και γεννήσεις υιόν, τον οποίον ονομασθήσεις Ιησούς» (Λκ 1,26-38).

Στο διάδρομο όπου ο Γαβριήλ εισήλθε μέσω του τόξου που τον έκανε να κάμψει, ο αρχιτεκτονικός χώρος του Ανθρώπου δεν θα μπορούσε να χωρέσει ούτε τον Άγγελο ούτε τη Μαρία, οι οποίοι, στις τρεις απεικονίσεις, έχουν μεγαλύτερες αναλογίες από το φυσικό, και τώρα εκτείνονται έντονα προς τη Παρθένο σε μια παύση μιας αδύνατης στατικής, κρατώντας τα φτερά ιριδίζοντες σε σχήμα σέλας στο περίτεχνο χιτώνα με φερμουάρ στις μάνικες και στο στήθος, με το πρόσωπο σε καθαρό προφίλ, πιο προς εμάς από προς εκείνη.

Στο πανέλι, επίσης, τοποθετείται σε προσκύνηση με τα γόνατα στο έδαφος. Η πρόταση προέρχεται επίσης από την φράντσισκανή ευλάβεια προς κάθε δημιουργία, λόγω του Λόγου που έγινε σάρκα στην Μαρία.