Άγιος Ιωσήφ, σοφός και πιστός δούλος: ο προστάτης της Μαρίας και του Ιησού

São José servo sábio e fiel, guardião de Maria e Jesus, Locus Mariologicus

Η αντίφωνο εισόδου της Λειτουργίας, στην εορτή που γιορτάζεται στις 19 Μαρτίου προς τιμήν του Αγίου Ιωσήφ, αναφέρει αυτές τις λέξεις: Εδώ είναι ο σοφός και πιστός δούλος, τον οποίο ο Κύριος έθεσε επικεφαλής της οικογένειας.

Άλλα κείμενα είναι μακρύτερα και πιο πυκνά, γεμάτα με εξηγητικές ιδέες και απεριόριστες προοπτικές. Εδώ έχουμε ακριβώς το αντίθετο: μόνο δύο σύντομες προτάσεις, αλλά πολύ σαφείς και πολύ εφαρμόσιμες. Όχι για να θεωρηθούν αφηρημένα, αλλά για να επαναφερθούν στην πραγματικότητα της ζωής.

Ένας σοφός και πιστός δούλος. Ποιος είναι ο σοφός και πιστός δούλος; Ο δούλος είναι κάποιος που προσφέρει μια υπηρεσία. Αλλά η λέξη υπονοεί κάτι περισσότερο: ένας δούλος που, με κάποιον τρόπο και σε οποιαδήποτε ικανότητα, ανήκει στον Κύριο στον οποίο υπηρετεί. Σε αυτή την ακριβή έννοια, ο Ιωσήφ ήταν δούλος: ένας άνθρωπος που αφιέρωνε την υπηρεσία του στον Θεό, αλλά δεν ήταν σκλάβος, επειδή υπάρχει ένα κάπως ανάνθρωπο στοιχείο στη σκλαβιά: λείπει η ελευθερία. Σε αυτή την τελευταία, ο Ιωσήφ παρέμεινε πάντα πλήρης κύριος. Την άσκησε, όμως, υπηρετώντας εθελοντικά τον Θεό σε όλα όσα γνώριζε ως θέλησή Του. Αφιέρωσε τη ζωή του στον Θεό χωρίς να την χάσει, όπως κάνουν οι μάρτυρες, αλλά αφιερώνοντάς την στην αποστολή για την οποία είχε κληθεί από τον Θεό μέσω του αγγέλου.

Ήταν πιστός επειδή διατήρησε ανέπαφη την πίστη που όφειλε στον Θεό και Κύριο του. Μπορεί να εφαρμοστεί πλήρως η έννοια της πίστης που αναπτύχθηκε στο υψηλότερο βαθμό κατά τη διάρκεια της Μεσαιωνικής περιόδου: μια προσωπική σχέση προσκόλλησης και αφοσίωσης στον Κύριο, μια ακλόνητη σταθερότητα στη δεδομένη λέξη, στην υποσχεθείσα υπόσχεση, με κάθε κόστος και παρά οποιαδήποτε δυσκολία, εμπόδιο ή πρόβλημα που μπορεί να προκύψει. Κατανοημένη έτσι, η πίστη έχει μια έννοια, ή καλύτερα, μια ιδιότητα, που εμπνέει εμπιστοσύνη και την παρέχει. Ένας πιστός άνθρωπος είναι ένας άνθρωπος σταθερός στην πίστη του και, επομένως, μπορείς να βασιστείς σε αυτόν.

Ήταν επίσης σοφός, επειδή εργαζόταν με σύνεση.

Η άσκηση της σύνεσης είναι η κατοχή κρίσης, η ικανότητα να διακρίνει κανείς το καλό από το κακό. Αλλά η σοφία δεν περιορίζεται σε αυτό. Ένας σοφός άνθρωπος, πάνω από όλα, είναι αυτός που μπορεί να γνωρίσει την πραγματικότητα και να προσκολληθεί σε αυτήν, και επομένως διαθέτει μια σταθερή βάση για να λαμβάνει τις αποφάσεις του. Στην πραγματικότητα, ο Ιωσήφ δεν φαίνεται να ανήκει σε αυτούς που σπαταλούν τις δυνάμεις τους ή μεγάλο μέρος αυτών αναπτύσσοντας σχέδια που ποτέ δεν θα ολοκληρωθούν, καθώς είναι δύσκολο για αυτούς να τα υλοποιήσουν. Πρόκειται για ανθρώπους που ονειρεύονται μεγάλα πράγματα και στη συνέχεια τα αφήνουν, οδηγούμενοι από τόσες φαντασιώσεις, την συγκεκριμένη υποχρέωση που απαιτείται από τη στιγμή, αυτή που είναι πιο πραγματική από όλους τους θαυμαστούς αλλά φανταστικούς λαβύρινθους που τους ελκυσούν. Ο Ιωσήφ, ως σοφός άνθρωπος, δεν έχτισε κάστρα στον αέρα, αλλά έλαβε τις αποφάσεις του με βάση τα ακριβή δεδομένα που του παρείχε η πραγματικότητα των πραγμάτων.Αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος, ένας άνθρωπος ξεκάθαρα συνειδητοποιημένος για την κατάσταση του ως δούλου απέναντι στον Θεό και τον Κύριό του, γνωρίζει ότι υπάρχει για να τον υπηρετήσει και επιθυμεί να το κάνει με πλήρη και αποφασιστική ελευθερία. Επειδή αποδέχθηκε εθελοντικά και ελεύθερα την κατάστασή του, παραμένει πιστός στην απόφαση μέχρι το σημείο να διατηρεί αυτή την ακεραιότητα παρά κάθε εμπόδιο, αντίθεση ή κίνδυνο. Επιπλέον, ένας σοφός και πιστός στην πραγματικότητα άνθρωπος γνωρίζει να επιλέγει σωστά σε κάθε περίπτωση και περίσταση, χωρίς να πέφτει σε αβάσιμο αισιοδοξία, τυφλή φιλοδοξία ή ανόητη υπερηφάνεια, είναι άνθρωπος αξιόπιστος.Ο Ιωσήφ ήταν φτιαγμένος από τέτοια ύλη, γι’ αυτό και ο Κύριος τον τοποθέτησε επικεφαλής της οικογένειάς του. Ο Θεός του εμπιστεύτηκε την προστασία του ενσαρκωμένου Υιού Του και της Αγίας Του Μητέρας: τους πιο εξαιρετικούς θησαυρούς που έχουν εμπιστευτεί σε ένα πλάσμα. Η εμπιστοσύνη σημαίνει να περιμένεις σε κάποιον με σταθερότητα και ασφάλεια, να τοποθετείς κάτι πολύτιμο στα χέρια του με την μοναδική εγγύηση που συνίσταται στην βεβαιότητα αυτής της πίστης. Ο Θεός γνώριζε ότι ο Ιωσήφ ήταν σοφός και πιστός, και γι’ αυτό τον έκανε τον άνθρωπό Του, έναν σε αυτόν που μπορείς να εμπιστευτείς με κάθε ηρεμία, σίγουρος ότι δεν θα λείψει σε δύσκολες περιστάσεις, ότι θα παραμείνει πιστός σε κάθε δυσκολία, ότι θα εκπληρώσει με τον καλύτερο τρόπο τα καθήκοντα που του έχουν εμπιστευτεί.Κανένα απολύτως εμπόδιο, απειλή ή κίνδυνος δεν μπόρεσε να κλονίσει ή να υπονομεύσει την πίστη του Ιωσήφ. Έμεινε σταθερός στη θέση του και υποτάσσει κάθε νόμιμη φιλοδοξία στο καθήκον που του είχε ανατεθεί. Επομένως, η Εκκλησία είχε κάθε λόγο να επιλέξει και να εφαρμόσει στον Ιωσήφ, για την αντίφωνο της κοινοφής της Λειτουργίας της 19ης Μαρτίου, τα λόγια της παραβολής των ταλέντων που αναφέρει ο Άγιος Ματθαίος: «Αγαθός και πιστός δούλε» […] «συμμετέχων στην χαρά του Κυρίου σου» (Μτ 25,21).

Ένας σοφός και πιστός υπηρέτης είναι κατ’ ουσίαν ο καλός υπηρέτης, δηλαδή αυτός που κάνει το καλό, όχι περιστασιακά ή τυχαία, αλλά γενικά, ως διαρκές αποτέλεσμα μιας αιτίας. Η αιτία, σε αυτή την περίπτωση, είναι η καλοσύνη. Ένας άνθρωπος είναι καλός επειδή έχει μια τέτοια ποιότητα που το καλό προκύπτει από αυτόν, όπως τα καλά φρούτα προέρχονται από ένα καλό δέντρο.
Τι άλλο ήταν η ζωή του παρά μια αδιάκοπη αφοσίωση στο έργο για το οποίο είχε κληθεί; Ως σύζυγος της Παρθένου Μαρίας και νόμιμος πατέρας του Ιησού, ωστόσο, η εξειδικευμένη περιγραφή του ουσιαστικού είναι απαραίτητη για να αποφευχθούν παρεξηγήσεις. Από την άλλη πλευρά, το Ευαγγέλιο δεν χρησιμοποιεί τέτοια επίθετα, και αυτό παρέχει επίσης έναν εξαιρετικό λόγο για σκέψη. Αφιέρωσε τη ζωή του στην προστασία τους, αφιερώθηκε στην υπηρεσία του αποστολικού του έργου. Και καθώς αυτοί που αφιέρωσαν τον εαυτό τους δεν ανήκουν πλέον στον εαυτό τους, σταμάτησε να νοιάζεται για τον εαυτό του από τη στιγμή που, φωτισμένος από τον άγγελο σε ένα όραμα, αποδέχτηκε πλήρως τα σχέδια που είχε ορίσει ο Θεός για αυτόν, δέχτηκε τη Μαρία ως σύζυγό του και άρχισε να ζει για εκείνους που είχαν τεθεί υπό την προστασία του.
Έτσι, σε έναν απλό άνθρωπο, εργατικό, υπομονετικό, έμπειρο, εξυπηρετικό, σιωπηλό, ταπεινό, υπακούο και αγνοούμενο, απευθύνθηκε ο έπαινος ενός δίκαιου, πιστού, σοφού και καλού ανθρώπου. Ενός αποτελεσματικού ανθρώπου, ο οποίος κατάφερε να ξεπεράσει τις δύσκολες περιστάσεις για την οικογένεια που είχε εμπιστευτεί ο Θεός, προστατεύοντάς την από κινδύνους ή οδηγώντας την έξω από αυτούς. Και το έκανε όλα αυτά χωρίς την παραμικρή υπερηφάνεια ή αλαζονεία, λόγω της εμπιστοσύνης που είχε λάβει.

Χωρίς να παραπονεθεί ή να διαμαρτυρηθεί, χωρίς να δείξει σημάδια ανυπομονησίας στις δύσκολες και απρόσιτες από ανθρώπινη άποψη στιγμές που ο Θεός τον έβαλε να περάσει, ούτε οι ευνοϊκές ούτε οι δυσμενείς περιστάσεις άλλαξαν την πίστη του στον Θεό και την αφοσίωσή του στην υπηρεσία του Ιησού και της Μαρίας: η σταθερότητά του έφτασε στο σημείο που αν υπήρξε ποτέ στον κόσμο ένας άνθρωπος που μπορεί να ονομαστεί πιστός σε όλα, αυτός ο άνθρωπος είναι ο Ιωσήφ από τη Ναζαρέτ.Αν η Εκκλησία αποκαλεί τον Ιωσήφ «υπηρέτη», αν ονομάζει τους άνδρες που πέθαναν για την αγιότητα ως «υπηρέτες του Θεού», αυτό σημαίνει ότι η υπηρεσία, η αφοσίωση στην υπηρεσία των άλλων, δεν πρέπει να θεωρείται ως μια τόσο χαμηλή κατάσταση: τουλάχιστον όχι τόσο χαμηλή όσο φαίνεται από τον ήχο που έχει αυτή η έκφραση στα αυτιά των υπερ-πολιτισμένων συγχρόνων μας. Υπάρχει κάτι αρνητικό στη σημερινή αντίληψη του ανθρώπου που υπηρετεί, αν αυτή η υπηρεσία δεν σχετίζεται με το κράτος, μια επιχείρηση, μια αόριστη και απρόσωπη οντότητα. Όπως η υπηρεσία σε έναν άλλο άνθρωπο, σε μια οικογένεια, πιο γενικά σε άλλους ανθρώπους, δεν σημαίνει ότι κάποιος υποτιμάται, δεν σηματοδοτείται με ένα σημάδι κατώτερης κατάστασης που τοποθετεί τον υπηρέτη κάτω από την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Αλλά ο Ιησούς είπε ότι ήρθε να υπηρετήσει και όχι να εξυπηρετηθεί

(Ματθαίος 20,28).

Έσκυψε και έπλυνε τα πόδια των μαθητών του, εξυπηρετώντας τους, Αυτός που ήταν ο Κύριος! Σας έδωσα το παράδειγμα
(Ιωάννης 13,15),

Δηλώσας προς αυτούς, διατάσσοντάς τους να εξυπηρετούν ο ένας τον άλλον. Επομένως, η υπηρεσία δεν είναι κακή, περιφρονητέα ή ταπεινωτική στάση απέναντι στη φύση του ανθρώπου. Και η κατάσταση του υπηρέτη δεν είναι καθόλου ντροπιαστική. Και η υπηρεσία δεν είναι ντροπή. Και ο Ιωσήφ της Ναζαρέτ δεν έκανε τίποτα άλλο από το να εξυπηρετεί τους αγαπημένους του με το πρόσωπο του, και τους γείτονές του με την εργασία του: όλα αυτά, παρόλο που δεν είναι μεταξύ των δραστηριοτήτων που συνήθως θεωρούνται αξιέπαινες, αποτελούν ακριβώς αυτό που θα έπρεπε να είναι η ουσία της ζωής κάθε ανθρώπου, όπως ήταν και η ζωή του Ιωσήφ.Δεν είναι εύκολο για έναν πατέρα οικογένειας να ζήσει σύμφωνα με το ύψος της αποστολής του, αν δεν είναι πρόθυμος να εξυπηρετεί τους αγαπημένους του με ανιδιοτέλεια, να αναζητά το καλό τους πάνω από όλα, ακόμη και με κόστος τον εαυτό του. Αν δεν μάθει να μην νιώθει ταπεινωμένος από το γεγονός ότι αυτή η υπηρεσία απαιτεί να αφιερώνει τον απαραίτητο χρόνο στην οικογένειά του, αφαιρώντας μέρος του από τους φίλους, την αναψυχή, τις κοινωνικές ή επαγγελματικές σχέσεις.Ακόμη και εμείς που αποκαλούμε τον εαυτό μας Χριστιανούς, δηλαδή μαθητές του Χριστού, σήμερα δεν φαίνεται να είμαστε πολύ προσηλωμένοι στην αρετή της ταπεινότητας. Και ποιος ξέρει αν αυτός είναι ο λόγος της παρακμής τόσων επαγγελμάτων και επαγγελματιών που εκτελούν τις εργασίες τους χωρίς αγάπη, χωρίς πνεύμα υπηρεσίας, χωρίς αφοσίωση σε ένα καλά ολοκληρωμένη εργασία. Ο Χριστιανός πρέπει να γνωρίζει ότι δεν είναι τίποτα περισσότερο από τον Δάσκαλο. Και αν ο Ιησούς είπε ότι δεν ήρθε για να εξυπηρετηθεί, αλλά για να εξυπηρετεί, η υπηρεσία προς τους άλλους πρέπει να αποτελεί μια φιλοδοξία, που γίνεται ακόμη υποχρέωση όταν αφορά εκείνους που ο Θεός έχει εμπιστευτεί στα χέρια μας.Με αυτό το φως, εύκολα εντοπίζεται ο λόγος που οδήγησε τον Άγιο Ιωάννη Παύλο Β’, στην αρχική του Μיסה ως Πάπα, να εκφωνήσει:«Χριστέ! Δώσε μου να γίνω και να είμαι υπηρέτης! […] Άφησε με να γίνω υπηρέτης!»

Ποιος άλλος από τον Ιωσήφ θα μπορούσε να εμπιστευθεί ο Θεός την Αγία Οικογένεια; Όταν ο Άγιος Φραγκίσκος της Ασίζης είπε ότι δεν πρέπει ποτέ να θεωρούμε τον εαυτό μας ανώτερο από τους άλλους, αλλά να υπηρετούμε κάθε ανθρώπινη ύπαρξη για τον Θεό, θα μπορούσε να έχει κατά νου τον Ιωσήφ. Και ο εξαιρετικός λόγος που δίνει ο Άγιος Θωμάς για να υποστηρίξει την ορθότητα του γάμου της Παρθένου προέρχεται από τον Άγιο Ιερώνυμο: Για να υπηρετήσει τον Ιωσήφ, λέει.
Η Αγία Τερέζα αποκάλεσε τον Άγιο Ιωσήφ δοξασμένο άγιο με σύντομες αλλά πυκνές λέξεις:
«Δάσκαλος της εσωτερικής ζωής, αφοσιωμένος εργάτης της καθημερινής υποχρέωσης, πιστός υπηρέτης του Θεού σε διαρκή σχέση με τον Ιησού: αυτός είναι ο Ιωσήφ. Από τον Ιωσήφ ο Χριστιανός μαθαίνει τι σημαίνει να ανήκεις στον Θεό και να είσαι πλήρως ενσωματωμένος ανάμεσα στους ανθρώπους, αγιάζοντας τον κόσμο. Προσευχήσου στον Ιωσήφ και θα βρεις τον Ιησού, προσευχήσου στον Ιωσήφ και θα γνωρίσεις τη Μαρία, η οποία πάντα γέμιζε με ειρήνη το εργαστήριο της Ναζαρέτ».
Για να εμβαθύνετε στον ρόλο του Αγίου Ιωσήφ ως φύλακα της Μαρίας και του Ιησού στην ιστορία της σωτηρίας, συμβουλευτείτε την εγκύκλιο Redemptoris Mater του Αγίου Ιωάννη Παύλου Β΄.
Εμβαθύνετε τις σπουδές σας: εξερευνήστε την Μαριολογία, την Θεολογία της Μαρίας, τις Μαριανές εμφανίσεις και το Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία.

Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία

Θέλετε να εμβαθύνετε στη μελέτη της Μαριολογίας; Ανακαλύψτε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαριολογίας του Locus Mariologicus, μια ακαδημαϊκή κατάρτιση που συνδυάζει αυστηρή θεολογία, πνευματική ζωή και ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.

Εγγραφείτε ή μάθετε περισσότερα →

Δείτε επίσης:

Θέλετε να εμβαθύνετε στην Ιωσεφολογία;

Το Locus Mariologicus προετοιμάζει μια ομάδα Ιωσεφολογίας – η επιστημονική μελέτη του Αγίου Ιωσήφ στην Γραφή, στην Παράδοση και στην διδασκαλία της Εκκλησίας. Εγγραφείτε στη λίστα αναμονής και ενημερωθείτε όταν ανοίξουν οι εγγραφές.

Εγγραφή στη λίστα αναμονής της Ιωσεφολογίας