De Heer is: Maria, de geliefde leerling en de erkenning aan zee.

Dominus est!

Jo 21,7, Evangelie van de Vrijdag na de Pasen Octav

Mariologische meditatie gebaseerd op de lezingen van Vrijdag na de Pasen Octav (Jo 21,1-14)

In de meditatie over deze lezing van Vrijdag na de Pasen Octav (Jo 21,1-14), wordt er een diepgaande mariologische betekenis onthuld door de prioriteit die wordt gegeven aan de erkenning van de Heer. Deze erkenning komt van de geliefde leerling, die als eerste de opgestane Christus ziet en identificeert.

De liturgische tekst van deze vrijdag nodigt ons uit om een essentiële mariologische relatie te onderzoeken, niet omdat Maria er direct in voorkomt, maar vanwege de nauwe band tussen de geliefde leerling en Maria. Deze leerling, die dicht bij Maria stond tijdens haar leven, leert herkennen wie de Heer is.

I. De geliefde leerling: Zoon van Maria

Op het moment van de kruisiging, wordt de opgestane Christus aan de geliefde leerling toegesproken met de woorden die de spirituele moederschap van Maria onthullen: “Vrouw, zie, hier is je zoon…” en “Zie, hier is je moeder” (Jo 19,26-27). Vanaf dat moment wordt de geliefde leerling de beschermeling van Maria. Hij neemt haar op in zijn leven, zoals hij eerder deed met Jezus.

Ignatius van Loyola, in zijn werk Maria in het mysterie van de Verbond (1988), benadrukt dat deze ‘opnemen’ niet alleen fysiek is, maar vooral spiritueel. De geliefde leerling wordt Maria’s leerling in geloof, contemplatie en het mysterie van het verbond. Door haar te omarmen, leert hij zien met haar ogen, die de ogen van geloof zijn die de opgestane Heer herkennen.

Daarom is het de geliefde leerling die als eerste “Dominus est!” roept bij de ochtendvisserij in Tiberias. Dit is niet alleen een narratief detail, maar heeft diepere theologische implicaties. De opvoeding van Maria heeft hem gevoelig gemaakt voor de pascalie, waardoor hij de opgestane Heer kan herkennen waar anderen slechts een vreemdeling aan de oever zien.

II. Het vuur van kolen en het herinneren aan de ontkenning

Een subtiel detail in de tekst is het gebruik van anthrakia, wat ‘kolen’ of ‘vuur van kolen’ betekent (Jo 21,9). Dit woord wordt alleen anders gebruikt in het Evangelie van Johannes, bij de nachtelijke arrestatie van Petrus, wanneer hij drie keer ontkent bij een vuur van kolen (Jo 18,18). Johannes verbindt deze twee momenten met dezelfde term om aan te geven dat de ontkenning en vergeving hand in hand gaan.

Waar is Maria nu? De kerkelijke traditie, zoals vastgelegd in het Directorium over de Volksdevotie (n. 157), beschrijft Maria als de Moeder van Barmhartigheid die tijdens de paastijd bemiddelt voor discipelen die gefaald hebben. Het vuur van de braamstok in Joh 21 is het tastbare teken dat haar bemiddeling gehoord werd: de Opgestane oordeelt niet, Hij bereidt een maaltijd voor!

Het mariaanse beginsel van de kerk is het beginsel van barmhartigheid dat liefde toont voordat het oordeelt. Petrus, die ontkende, is de eerste die in het water springt en naar de Heer toe gaat (Joh 21,7). Maria heeft deze moed aangewakkerd: niet door wat hij deed, maar door de liefde die ze verwachtte.

III. «Weet ge wie dit is?»: de erkende identiteit

«Geen van de discipelen durfde hem te vragen wie hij was; want zij wisten dat het de Heer was» (Joh 21,12). Een paradox uit het Johannes-evangelie: ze weten het en hoeven niet te vragen omdat de bewijzen van zijn aanwezigheid boven de noodzaak van een vraag uitstijgen. Erkenning komt niet door logische demonstratie, maar door een ervaring van gemeenschap: het gebroken brood, de gegrilde vis, het vuur dat voor hen aangestoken was.

De pascalia mariologie identificeert hier het patroon van de eucharistische erkenning die Maria haar hele leven lang heeft meegemaakt. Zo schrijft paus Johannes Paulus II in Ecclesia de Eucharistia (2003, n. 55): «Maria is een eucharistisch vrouw in haar hele leven». De houding van de discipelen in Tiberias, «We weten dat het de Heer is», zonder te vragen, weerspiegelt die van wie gevormd is door Maria’s eucharistische pedagogie.

De vroegste mariaanse antifon Sub tuum praesidium (3e eeuw) roept Maria op als Theotokos precies in deze context: zij die de Heer heeft voortgebracht, is de garantie van de identiteit van de Opgestane. In tijden van twijfel is het terugvallen naar Maria een bron van zekerheid over wie Christus werkelijk is.

IV. «Weid mijn schapen»: missie voortkomend uit erkenning

Het verhaal in Joh 21 bereikt zijn hoogtepunt in het herstelgesprek van Petrus: «Simone, zoon van Johannes, hou je van mij?» […] Weid mijn schapen » (Joh 21,15-17). De pastorale missie ontleent zijn oorsprong aan de erkenning van de Opgestane en de liefde die deze bevestigt. Alleen wie Dominus est heeft erkend, kan weiden.

In Redemptoris Mater (Paus Johannes Paulus II, 1987, n. 45) wordt gesteld dat «de mariaanse dimensie van het leven van de discipelen van Christus zich vooral uit in hun trouw aan het apostolisch ambt». Maria, die aanwezig was in het bovenkamer met de elf (Handelingen 1,14), is de moeder van aposteltrouw. Petrus ontvangt de opdracht om te weiden en doet dit in een context van barmhartigheid waarvan Maria het model is.

We nodigen jullie uit om vandaag aan de kust van Tiberias te contempleren met de ogen van de Geliefde Discipel, die bij Maria leerde de Heer te herkennen waar anderen alleen een vreemdeling zagen. Laat ons leven een visie worden, geleid door zijn ‘fiat’, bij het ontwaken van elke dag!

Dieper ingaan op je studie: verkent Mariologie, Theologische Maria-studie, Maria-optredens en het Postgraduaat in Mariologie.

Om de joanische theologische Maria-studie en het herkennen van de opgestane Christus dieper te verkennen, raadpleeg dan de encycliek Redemptoris Mater van Paus Johannes Paulus II.

Prof. Daniel Afonso

Rome, 10 april 2026