Ziekte en gezondheid: een dogmatisch-liturgisch onderzoek

Gezondheid van de Ziekten: Dogmatische en Liturgische Analyse

Het begrip ‘gezondheid’ in het christelijke perspectief komt overeen met dat van ‘redding’, aangezien de gezondheid die we van God vragen om te bewaren of te herstellen, tegelijkertijd fysieke, mentale en geestelijke gezondheid omvat.

Het woord ‘redding’ wordt in het Nieuwe Testament minimaal 150 keer gebruikt om te verwijzen naar geluk, vrede, gemeenschap met God, gezondheid, bevrijding en genade. Twee specifieke aspecten zullen ons leiden in onze reflectie: ziekte en slavernij.

Dus wanneer we spreken over redding, spreken we over het tegenovergestelde van de menselijke toestand als slaaf en zondaar. De redding in het Nieuwe Testament verschilt van die in het Oude Testament in die zin dat deze verder gaat dan alleen bevrijding van vijanden om in dienstbaarheid aan God in heiligheid en rechtvaardigheid te leven (Lc 1,69.71). De neotestamentelijke redding omvat de vergeving van zonden (Lc 1,77), de geboorte uit water en de Geest (Jo 3,5) waardoor we kinderen van God worden (Gal 3,26) en nieuwe schepselen (2Kor 5,17).

In het concept van ‘gezondheid-redding’ stellen we vast dat de dienaar van YHWH onze ziekten op zich nam (Is 53,4) en onze pijnen droeg (Ps 22,1). Jezus, in zijn oneindige mededogen, geneerde veel zieken, vaak ook van de zonde die de oorzaak was van hun lijden (Mt 9,2-8; Jo 5,1-14). De gezondheid in Christus is definitief omdat deze plaatsvindt door verzoening van wat de bron is van lijden, een verzoening die zich omzet in eeuwige zegen.

Daarom, met een gelukkige uitdrukking, verklaart paus Johannes Paulus II dat de zorg voor de zieke een integraal onderdeel is van de missie van de Kerk (Dolentium hominum 1). De Maria-devie ‘gezondheid voor de zieke’ past in deze lijn waarin Jezus zich plaatste, wiens rol de traditie de ‘arts van de ziel en het lichaam’ noemt.

In deze goddelijke bedoeling, getuige in Christus’ redding en gezondheid, is het niet moeilijk om Maria hierin te plaatsen. Ten eerste omdat Maria de wortel is van de universele gezondheidswerk. Dat wil zeggen, Maria in het mysterie van de redding is de Nieuwe Eva en de Moeder van de Verlosser. Hieraan getuigt Irineüs van Lyon (gest. 130) door te zeggen dat Maria oorzaak van de gezondheid en Moeder van de Gezondheid is. We herinneren ons dat in het Aramees ‘atî’ betekent ‘levensgeven en genezen’, en dat dit werkwoord is vertaald als ‘redding en gezondheid’ (salus)!

In deze zin betekent het zeggen: “Je geloof heeft je gered.”

De uitspraken in Mc 5,34. 10,52. Lc 7,50. 17,19 betekenen tegelijk dat jouw geloof je genezen heeft, omdat God de gehele mens geneest. Eenzelfde observatie vinden we bij de Vaders van de Kerk, die de redding in haar geheel begrijpen, inclusief gezondheid. Daarom moeten we het begrip causa salutis interpreteren in de zin dat Maria effectief meewerk aan het werk van de redding als een volledige bevrijding die het leven herstelt en de mens naar de paradijssituatie leidt.

De aanroeping Maria, gezondheid van de zieken (Salus infirmorum) behoort tot de oudste en meest verspreide in de Kerk. De duizenden Maria-santuaria over de hele wereld zijn een indrukwekkend en eeuwenoude getuigenis van het geloof van de christenen in de bemiddeling en intercessie van Maria door haar Zoon. Sommige spirituele schrijvers uit de middeleeuwse traditie, zoals Sint Bernardus, noemden de intercessie van Maria poëtisch de onverminderde macht van een smeekbede, om de buitengewone effectiviteit van haar gebed uit te drukken, zonder dat het Leergezag dit begrip als theologische definitie heeft aangenomen. In die zin zei paus Paulus VI in zijn beroemde toespraak in het Maria-santuarium van Bonaria in 1971 dat je niet christen kunt zijn zonder Mariaan te zijn.

De genezing die men van God vraagt door de bemiddeling van Maria omvat zowel fysieke, psychische als spirituele genezing. Een bekende auteur, die schreef over de menigte die het Maria-santuarium van Lourdes bezoekt, merkte op dat in de grot van Massabielle het grootste wonder is dat de zieken, zelfs als ze geen genezing krijgen, een ongekende rust behouden. Maria is gezondheid voor de zieken omdat zij moeder en zuster is van de lijdenden, die lijden verzoenen en herstellen omwille van hun eigen pijn.

De mariologische interpretatie van deze relatie tussen gezondheid en redding moet verder gaan dan een positie die door de geschiedenis van de Latijnse kerkelijke traditie is doordrongen, namelijk de begrippen van redding in een strikt spirituele zin. Vergeving van zonden en gemeenschap met God zouden losstaan van gezondheid, vreemd aan redding, aangezien deze laatste zich zou verbinden met de pijnen van Christus aan het kruis en dus in tegenspraak met gezondheid. Er bestaat een Evangelie van lijden, maar ook een Evangelie van het leven, want het is niet de overvloed aan lijden in het leven die ons waardiger maakt, maar de liefde in deze levensomstandigheden die ons naar redding leidt.

Om dieper na te denken over de Maria-titel «Gezondheid van de Zieken» en haar spiritualiteit, raadpleeg dan de Apostolische Exhortatie Marialis Cultus van paus Paulus VI, die richtlijnen geeft voor een authentieke Maria-devotie, inclusief de intercessie van Maria voor de zieken.

Diepgaand onderzoek: bestudeer Mariologie, Mariane theologie, Maria-optredens en volg een Postacademische specialisatie in mariologie.