Modlitwa do św. Józefa: historia i nowe formy zwracania się do niego

**Modlitwa do Świętego Józefa**Modlitwa litancka Świętego Józefa jest oficjalną modlitwą Kościoła, oddaną na cześć męża Maryi. Zatwierdzona przez Stolicę Apostolską w 1909 roku, za pontyfikatu św. Piusa X (porównaj *Acta Apostolicae Sedis* 1 [1909] 290-292), i wzbogacona 1 maja 2021 roku, podczas Roku Świętego Józefa, o siedem nowych invokacji zatwierdzonych przez papieża Franciszka: „*Custos Redemptoris*” (Ostrzeżnik Zbawiciela), „*Serve Christi*” (Sługa Chrystusa), „*Minister salutis*” (Minister zbawienia), „*Fulcimen in difficultatibus*” (Opor w trudnościach), „*Patrone exsulum*” (Opiekun wygnanych), „*Patrone afflictorum*” (Opiekun cierpiących) i „*Patrone pauperum*” (Opiekun biednych). W tym artykule wyjaśniamy pochodzenie modlitwy, jej strukturę, źródło doktrynalne każdej nowej invokacji oraz sposób jej odmawiania.**Pochodzenie i zatwierdzenie: od Piusa IX do św. Piusa X**Modlitwa nie pojawiła się znikąd. Jest owocem długiego rozwoju josefologii w nauczaniu Kościoła w XIX wieku. Kluczowym momentem było postanowienie *Quemadmodum Deus* z 8 grudnia 1870 roku, w którym błogosławiony Pius IX ogłosił św. Józefa patronem Kościoła katolickiego. Tekst łaciński jest solenny: „Papież ‘*solenniter declaravit Patronum Catholicae Ecclesiae*’” (Święta Kongregacja Rytuałów, postanowienie *Quemadmodum Deus*, w *Acta Sanctae Sedis* 6, s. 193-194). Św. Jan Paweł II wspomina o tym gestu w *Redemptoris custos*:> W trudnych czasach dla Kościoła, Pius IX, pragnąc powierzyć Go szczególnej opiece Świętego Patriarchy Józefa, ogłosił go „*Patronem Kościoła katolickiego*” (Jan Paweł II, *Exhortacja apostolska Redemptoris custos*, nr 28).Nawet dziewiętnaście lat później, Leon XIII umocnił doktrynalnie to patronat w encyklikach *Quamquam pluries* (15 sierpnia 1889), do której dołączona została słynna modlitwa do św. Józefa. W encyklikach Papież naucza, że powody patronatu josefina „*wyłaniają się przede wszystkim z faktu, że on jest mężem Maryi i prawnym ojcem Jezusa*” (Leon XIII, *Quamquam pluries*, nr 3). To właśnie z tego duchowego i doktrynalnego gruntu, w 1909 roku, Stolicą Apostolską zatwierdzono modlitwę, zarejestrowaną w pierwszym tomie *Acta Apostolicae Sedis* (1 [1909] 290-292), pod rządami św. Piusa X. Od tego czasu modlitwa stała się częścią zatwierdzonego majątku liturgiczno-modlitwowego Kościoła, obok takich modlitw jak Litania Święta, Modlitwy do Najświętszego Imienia Jezusa, do Serca Jezusowego, do Najcenniejszej Krwi, do Najświętszej Maryi Panny (lauretanej) i do świętych.**Struktura modlitwy**Podobnie jak każda zatwierdzona modlitwa, Modlitwa Świętego Józefa podąża za trójczęściową architekturą. Rozpoczyna się od prośby trinitarnej (*Kyrie eleison*) oraz invokacji do Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego, przechodzi do invocacji Świętej Maryi – znak, że postać Józefa jest teologicznie nierozłączna z żoną – a następnie rozwija serię własnych invokacji, na które lud odpowiada „*Roga za nas*”. Kończy się Agnus Dei, wersetem i modlitwą końcową.

Modlitwy do ciała głównego można podzielić na trzy rodziny. Po pierwsze, tytuły biblijne i teologiczne, które skondensowały tożsamość Józefa: potomek Dawida, światło patriarchów (Lumen Patriarcharum), mąż Matki Bożej, ojciec przysposobiony Syna Bożego. Po drugie, cnoty: sprawiedliwy z Mt 1,19, cnotliwy, roztropny, posłuszny, wierny. Ewangelia nazywa go „sprawiedliwym”, a Jan Paweł II w swojej ocenie tego osądu widzi klucz do jego milczenia: „to milczenie Józefa ma wyjątkową elokwencję: dzięki takiemu zachowaniu można doskonale uchwycić prawdę zawartą w osądzie, jaki o nim daje Ewangelia: „sprawiedliwy” (Mt 1, 19)” (Redemptoris custos, nr 17). Po trzecie, patrocynia: wzór dla robotników, chwała życia rodzinnego, strach dla demonów (Terror daemonum), opiekun umierających (Patrone morientium), ochrona Świętej Kościoła (Protector sanctae Ecclesiae). Katechizm przypomina o tym ostatnim patronacie, zachęcając wiernych „do powierzania się św. Józefowi, patronowi dobrej śmierci” (CIC 1014).

Siedem nowych invokacji w 2021 roku

W dniu 8 grudnia 2020 r., w setną rocznicę ogłoszenia dekretu przez Piusa IX, Papież Franciszek opublikował list apostolski Patris corde i ogłosił Rok Świętego Józefa, trwający do 8 grudnia 2021 r. W tym kontekście Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, w liście do prezydentów Konferencji Episkopatów z 1 maja 2021 r. (dostępnym pod linkiem), poinformowała o aktualizacji litanii: „Wydawało się wskazane zaktualizować litanie w czci św. Józefa, zatwierdzone w 1909 r. przez Stolicę Apostolską […], dodając siedem invokacji pochodzących z wypowiedzi Papieży, którzy rozważali różne aspekty postaci Patrona Kościoła uniwersalnego” (List z 1.5.2021, § 2). Nowe invokacje zostały przedstawione Papieżowi Franciszkowi, „który zatwierdził ich włączenie do litanii św. Józefa” (tamże, § 3). Oto każda z nich wraz z źródłem magisterium.

1. Custos Redemptoris – Opiekun Odkupiciela

Wyciągnięta z własnej eksortacji papieża Jana Pawła II Redemptoris custos (1989). Ta invokacja podsumowuje całe zadanie Józefa: „Posłany do ochrony Odkupiciela, Józef „zrobił tak, jak nakazał mu anioł Pana” (Mt 1,24) i przyjął swoją żonę” (Redemptoris custos, nr 1). Józef jest opiekunem tajemnicy, w której „uczestniczył jako żadna inna osoba ludzka, z wyjątkiem Maryi” (tamże).

2. Serve Christi – Sługa Chrystusa

Pochodząca z homilii papieża Pawła VI z 19 marca 1966 r., cytowanej zarówno w Redemptoris custos (nr 8), jak i w Patris corde (nr 1). Służba Józefa nie jest ogólna: „Józef został wezwany przez Boga do służby bezpośrednio Osobie i misji Jezusa, poprzez sprawowanie ojcowskiej opieki” (Redemptoris custos, nr 8).

3. Minister salutis – Minister Zbawienia

Wyrażenie św. Jana Chryzostoma, zebrane w “Redemptoris custos”: Józef «”współdziała w wielkim tajemnicy Odkupienia, gdy nadejście pełni czasów”, i jest prawdziwym ‘ministrantem zbawienia'”» (nr 8). Ojciec Kościoła z IV wieku, dzięki mediacji papieża XX wieku, wkracza tym samym do modlitwy ludu trzeciego tysiąclecia.

4. Fulcimen in difficultatibus – Wsparcie w trudnościach

Z wstępu “Patris corde”: «Każdy może znaleźć w św. Józefie – człowieku niezauważalnym, człowieku dyskretnej i skrytej codziennej obecności – pośrednika, wsparcie i przewodnictwo w chwilach trudności» (Franciszek, “Patris corde”, wstęp).

5-7. Patrone exsulum, afflictorum, pauperum – Patron wygnanych, cierpiących i biednych

Trzy ostatnie invokacje tworzą trójkę zaczerpniętą z “Patris corde”, nr 5, gdzie Franciszek medytuje nad ucieczką do Egiptu: «Uważam, że św. Józef jest prawdziwym patronem dla wszystkich, którzy muszą opuścić swoją ziemię z powodu wojen, nienawiści, prześladowań i nędzy». Stolarz, który razem z Dzieckiem i Jego Matką przeszedł na wygnanie, staje się w modlitwie Kościoła pośrednikiem dla migrantów, cierpiących i biednych – zgodnie z nauczaniem Leona XIII, który już przedstawiał Józefa jako tego, «który spędził swoje życie pracą i dzięki wysiłkowi rzemieślniczemu zapewnił niezbędny utrzymanie swojej rodzinie» (“Quamquam pluries”, nr 4).

Ważnym kryterium teologicznym wyboru jest fakt, że żadna z invokacji nie została wymyślona. Wszystkie zostały zebrane z nauczania papieskiego, od św. Jana Chryzostoma do Franciszka, poprzez Pawła VI i Jana Pawła II. Aktualizowana ladainia stanowi zatem mały modlitewny kompendium josefologii Papieży.

Jak i kiedy modlić się do św. Józefa?

Ladainię można modlić się indywidualnie lub w grupie, śpiewając lub recytując. Przewodnik (lub sam modlący się) ogłasza każdą invokację, a odpowiedź brzmi: «modlitwą za nas». Tradycyjnie preferowane są następujące momenty: marzec, miesiąc poświęcony św. Józefowi, środy – dzień tygodnia poświęcony jemu, 19 marca jako święto św. Józefa oraz 1 maja, dzień pracy i pamiątkę nowego patronatu.

Zwyczajem jest również modlenie się do niego na koniec różańca, w nowenach, 19-go każdego miesiąca oraz jako przygotowanie do poświęcenia i innych modlitw do św. Józefa.

Modlitwa Ładainy Świętego Józefa nie polega na gromadzeniu tytułów czciwych; jest to podróż, poprzez każdą modlitwę, przez pełne teologiczne ujęcie świętego, które naukowo bada jozefologia. Kto modli się z uwagą, odkrywa, że wielkość Józefa „składa się w tym, że był mężem Maryi i ojcem Jezusa” (Patris corde, nr 1) i na końcu prosi o to, co Franciszek nazywa „gracją łask: naszą konwersję” (Patris corde, zakończenie). Niech Święty Józef, strażnik Zbawiciela, sługa Chrystusa i minister zbawienia, będzie dla każdego modlącego się „wyjątkowym nauczycielem w służbie misji zbawczej Chrystusa” (Redemptoris custos, nr 32).

Często zadawane pytania