Leonardo da Vinci als schilder van de symbolische Mariologie

In het werk “Onze Lieve Vrouw van de Granaatappel“, zoekt Leonardo naar een nieuwe visie op verlichting, voortkomend uit een zorgvuldige studie.

Ook toegeschreven aan Lorenzo di Credi, versterkt het de idee dat het gebruikelijk was in een werkplaats om dezelfde studies te gebruiken voor het maken van schilderijen, die als testoppervlakken dienden voor de mogelijkheden van leerlingen.

De twee afbeeldingen, hoewel ze beide grote zachtheid en liefdevolle intenties uitstralen, lijken nog steeds niet goed met elkaar te overeenkomen.

De Maagd lijkt naar de granaatappel te kijken, en het Kind geeft aan Moeder een deel van het fruit dat het net heeft geplukt. De kleurharmonische afstemming is aangenaam: een variatie op rood die goed samengaat met een zachte blauwe tint.

Het gezicht van de Maagd komt uit een donker achtergrond, waarschijnlijk een muur, tussen twee rechthoekige ramen die een typisch Leonardeske landschap openen.

In het werk “Onze Lieve Vrouw van de Klapstok“, geschilderd in de jaren dat Leonardo actief samenwerkte met Verrocchio, valt er licht door beide gesmeed raampartijen aan de achtergrond, waardoor de Maagd en het Kind in een warm chromatisch omhelzing worden gehuld.

De architectonische ruimte is zorgvuldig ontworpen, en de elegante, getalenteerde ramen laten een landschap zien met bergen op drie dieptevlakken, gecreëerd door het meesterlijke gebruik van kleur en “luchtperspectief”.

De Moeder biedt een roos aan het Kind Jezus. Dit schilderij werd gemaakt voor paus Florentijn Clemens VII, neef van Lorenzo de Magnifieke.

Leonardo creëerde een vaas met water en bloemen erin. Naast de levendigheid van het schilderij, imiteerde hij ook de dauw boven het water, waardoor het leek alsof het water nog levendiger was dan de levendigheid zelf.

De twee figuren van de Moeder en het Kind in de *Madonna Benois*, gebouwd op schuin tegenovergestelde lijnen, zijn met elkaar verbonden door een klein bloemetje als gebaar.

De levendigheid van het Kind dat zijn been optilt, geeft een gevoel van onrust, terwijl de prachtige afwerking van hun handen, het tevreden glimlachende gezicht van de Maagd, elementen van waarheid zijn die de scène intiem en vertrouwd maken. Het gebruik van kleur, in moduleringstinten, en de warme lichtval creëren een subtiele, zachte omlijsting rond de figuren, waardoor ze levendig en beweeglijk lijken in de atmosferische ruimte waarin ze zich bevinden.

Het is het Kind dat de uitdrukking van verbijsterde stilte op zijn gezicht draagt. Zijn aandachtige blik richt zich niet zozeer op de roos die de Moeder hem aanbiedt (een kruisbloem, symbool van de Passie), maar eerder op dezelfde stengel met de fonkelende bessen die tussen zijn kleine vingers zitten en die ook weer in het broche-ovale van de Moeder worden weerspiegeld, met een heraldisch tintje van het wapen van de Medici.

Het is waarschijnlijk dat Leonardo tegelijkertijd het werk “Onze Lieve Vrouw van de Kat” schilderde, gezien de sterke compositieregelmatigheid met “Onze Lieve Vrouw van de Klapperstok”. Beide werken zijn gesitueerd in een gewelfd interieur met een kleine boogvenster in de achtergrond. Deze studies, die beheerst worden door een melodieuze compositie en uitgevoerd met snelle bewegingen, vinden hun meest gelukkige uiting in het charmante tekening van een meisje dat in profiel staat, met een kind in haar armen.

Een kleine “Anunciatie”, nu in het Louvre, is vaak toegeschreven aan Lorenzo di Credi, een zachte leerling van Verrocchio, die altijd in een stilte gehuld was, in de zuivere en monotone zuiverheid van zijn schilderijen, ver weg van de bezorgdheid en nieuwsgierigheid van Leonardo’s geest.

De hand van de kunstenaar is echter zichtbaar in de nevelige achtergrond van het landschap en in de gedetailleerde beschrijving van de kleine bloemen, waarvan hij de stamen en pistels onderzoekt.

Het dorp met zijn bedekte gebouwen past bij het gebedvolle gebaar van Maria, die zich buigt in gebed, wat een commentaar en echo vormt van de scène in de veranderlijkheid van de schaduwen, in de nevels van de ochtend die de contouren wegnemen.