Middeleeuws pausdom: Leo IX tot Innocentius III – scholastieke mariologie (Doctrina pontifícia IV, nn. 100-121)

De middeleeuwse pausen die gedocumenteerd zijn in de *Doctrina Pontificia IV* van paus Sint Leo IX (1049) tot paus Innocentius III (1198-1216), illustreren de transitie van de mariologie van de patristische-conciliaire periode naar de grote middeleeuwse scholastiek. Het Lateraans Concilie IV (1215) en de talrijke toespraken van Innocentius III over Maria-feesten vormen het hoogtepunt van deze periode.

Collectie	Doctrina Pontificia IV: Mariaanse Documenten, nn. 100-121
Pausen	Leo IX | Gregorius VII | Urbanus II | Innocentius III
Concilie	Lateraans Concilie IV (1215)
Periode	1049-1216

Sint Leo IX (1049-1054), n. 100: Geloofsbekentenis

Sint Leo IX, de hervormer van de Kerk en paus tijdens de Grote Schisma van 1054, omvatte in zijn geloofsbekentenis de bewering van de goddelijke moederschap en de eeuwige maagdelijkheid van Maria. In een tijd van ernstige kerkelijke breuk was het geloof in Maria als *Theotokos* een punt van gemeenschappelijkheid tussen Rome en Constantinopel, zelfs in het jaar van het Schisma.

Sint Gregorius VII (1073-1085), n. 101: Geloofsbekentenis

De grote gregoriaanse hervormer omvatte in zijn geloofsbekentenis een prachtige Maria-bewering: Maria is Moeder van God, altijd maagd, model van kerkelijke heiligheid. De gregoriaanse hervorming werd deels geïnspireerd door de devotie aan Maria als model van zuiverheid en dienst, kenmerken die Gregorius VII wilde herstellen bij het priesterschap.

Urbanus II (1088-1099), n. 102: Voorwoord van de Maagd

Urbanus II, de paus van de Eerste Kruistocht, is de eerste gedocumenteerde paus die het Voorwoord van de Maagd in de Mis van de Maagd Maria verrijkt heeft met een speciale formule. Het Voorwoord is het meest solemne moment van de Mis vóór de Consacratie. Zijn associatie met Maria wijst op het liturgische belang van Maria in de middeleeuwse theologie.

«Et te in veneratione beatae Mariae semper Virginis semper laudare… quae et Unigenitum tuum Sancti Spiritus obumbratione concepit, et virginitatis gloria permanente, lumen aeternum mundo effudit, Iesum Christum Dominum nostrum»

En jou altijd loven in de aanbidding van de altijd maagdelijke Maria… die je eeniggeboren Zoon door de schaduw van de Heilige Geest heeft concept, en de glorie van de maagdelijkheid behoudt, heeft aan de wereld het eeuwige licht, Jezus Christus, onze Heer, geschonken.

Innocentius III (1198-1216), nn. 105-121: Mariaanse toespraken

Innocentius III is de middeleeuwse paus die het meest uitgebreid heeft geschreven over Maria in de *Doctrina Pontificia IV*: zeventien teksten (nn. 105-121). Dit omvat:

• n. 105: Geloofsbekentenis (Lateraans Concilie IV, 1215)
• n. 106: Geloofsbekentenis van het Concilie (dogmatische definitie)

nn. 107-121: Preken over Mariafeesten: Advent, Kerstmis, Reiniging, Hemelvaart, Ontvangenis van Maria, en een lofzang op de Maagd en een tekst over het smeeken tot Maria.De beroemdste preek van Innocentius III is die over de Hemelvaart van Maria (nn. 112-116), waarin hij de theologie van Maria’s glorieuze hemelbestemming ontvouwt, wat vooruitliep op de definitie van Pius XII in 1950:> “Beata Virgo Maria exaltata est super choros angelorum ad caelestia regna, ubi cum Filio regnat in aeternum, et intercedit pro nobis apud Deum, quia Filius audit Matrem, et Pater audit Filium.”De gelukzalige Virgem Maria is verheven boven de koren van de engelen naar de hemelse koninkrijken, waar zij met de Zoon voor altijd regeert en voor ons bidt bij God, omdat de Zoon de Moeder hoort, en de Vader de Zoon hoort.Aanvullende leeswijze:Verken Mariologie, het *Lumen Gentium* hoofdstuk VIII, *Munificentissimus Deus* (Hemelvaart) en *Post-graduaat Mariologie*.