Η μαριολογία του Ευστάθιου της Αντιόχειας

Ευστάθιος Αντιοχείας (θάνατος 343)

Φυσικός της Σίδας (Πανφιλία), ήταν πρώτος επίσκοπος της Βερέας (Αλεπός) και έπειτα της Αντιοχείας (324). Αντίθετος των Αρειανών, έπαιξε ηγετικό ρόλο στη Σύνοδο της Νίκαιας (325). Αργότερα, είχε διαφωνίες με τον Ευσέβιο της Καισαρείας. Στο πλαίσιο της αντι-νικαϊκής αντίδρασης που ξεκίνησε αμέσως μετά τη σύνοδο, κατηγορήθηκε από μια αρειανή σύνοδο στην Αντιόχεια το 327, υπό την προεδρία του Ευσεβίου, καταδικάστηκε και αποβλήθηκε για λόγους όχι θεολογικούς, αλλά ενδεχομένως πειθαρχικούς (αμόλυντη συμπεριφορά, υπερβολική εξουσία;).

Εξορισμένος στην Τραϊανοπόλη (Θράκη), δεν υπάρχουν περαιτέρω πληροφορίες γι’ αυτόν, επομένως πιστεύεται ότι εξαφανίστηκε κατά τη διάρκεια του εξορισμού του πριν από το θάνατο του Κωνσταντίνου (337).

Μόνο μερικά αποσπάσματα έχουν διασωθεί από διάφορα αντι-αρειανά έργα του Ιερώνυμου: Κατά των Αρειανών, Περί της Ψυχής.

Με βασιλική διάθεση, αλλά μετριοπαθή, διακρίνει στη θεϊκή φύση της Ενός τις προσώπες του Πατρός και του Υιού, αλλά θεωρεί την προσώπο ως μόνο έναν τρόπο παρουσίασης της θεότητας και επιμένει έντονα στην τέλεια ενότητα του Πατρός και του Υιού, Λόγος και σοφία του Πατρός. Ήταν ο μοναδικός, σε αυτό το πρώιμο στάδιο της αρειανικής διαμάχης, που αντιμετώπισε τη logos-arkh των αντιπάλων, με αλεξανδρινή προέλευση, εξ ονόματος μιας έννοιας logos-άνθρωπος, που διατήρησε την πληρότητα της ανθρωπότητας που ανέλαβε ο θεϊκός Λόγος.

Logos-άνθρωπος: αποκαλείται έτσι μια χριστολογία από τα κάτω, χαρακτηριστική της σχολής της Αντιοχείας, που ενδιαφερόταν να υπερασπιστεί την πλήρη ανθρωπότητα του Ιησού Χριστού.Εφόσον οι Αντιοχείοι αποχώρησαν από τη δυαδικότητα των φύσεων (η πλήρης ανθρώπινη φύση του Χριστού και η θεία φύση του), αντιμετώπισαν το ζήτημα: πώς η θεότητα και η ανθρωπιά του Χριστού ενώνονται στον μοναδικό ενεργό υποκείμενο; Η χριστολογία τους θα μπορούσε να αποκλίνει, εγκαταλείποντας την πραγματική ενότητα του Χριστού και καταλήγοντας να αναγνωρίζει δύο υποκείμενα: το Λόγο που αναλαμβάνει και ο άνθρωπος Ιησούς που αναλαμβάνεται.

Logos-arx: Μια χριστολογία «από τα ύψη» χαρακτηριστική του Ωριγένη (θ. 254), που επικεντρώνεται στον Λόγο, ο οποίος, προαιώνιος από κάθε αιωνιότητα, κατέβηκε στον κόσμο. Η σχολή της Αλεξάνδρειας κατάφερε γενικά να διατηρήσει την αυθεντική θεία φύση και την πραγματική ενότητα του Χριστού ως του μοναδικού ενεργού υποκειμένου. Για ορισμένους Αλεξανδρινούς, το πιο σοβαρό ζήτημα ήταν να αποδείξουν την πραγματική ανθρωπιά του και να αντιμετωπίσουν το ερώτημα: πώς η αιώνια Λόγος του Θεού θα μπορούσε να αναλάβει μια γνήσια και πλήρως ανθρώπινη συμπεριφορά;

Στην έμφαση που δίνεται στον Λόγο-άνθρωπο, ο Ευστάθιος παρουσιάζει το σκηνικό της Ασίας και, πράγματι, η χριστολογία του παρουσιάζει αξιοσημείωτες ομοιότητες με εκείνη του Παύλου της Σαμοσατέας, αν και δεν συμμερίζεται τα υπερβολικά του υιοθετισμού που οδήγησαν στην καταδίκη του.

Υιοθετισμός: αίρεση σύμφωνα με την οποία ο Χριστός, ως Θεός, ήταν αληθινός Υιός του Θεού κατά φύση, αλλά ως άνθρωπος, ήταν απλώς υιοθετημένος γιος του Θεού.

Το μοναδικό επιζών κείμενο του Ευστάθιου είναι Περί της Πυθίας της Ένδορ (1 Σαμ 28), το οποίο είναι έντονα αμφιλεγόμενο σε σχέση με τον Ωριγένη, τον οποίο ο Ευστάθιος ισχυρίζεται ότι αλλοιοποίησε όλη την Αγία Γραφή. Από ό,τι γνωρίζουμε για αυτόν, φαίνεται να είναι ένας από τους τελευταίους εκπροσώπους της ασιατικής παράδοσης, των τάσεων των οποίων θα συνεχίζονταν από την σχολή της Αντιόχειας: σε αυτό το πλαίσιο, η αντίθεσή του στον Αριανισμό ταιριάζει στο ευρύτερο πλαίσιο του πολιτισμού της Ασίας, ως αντίδραση στη διάδοση του πολιτισμού της Αλεξάνδρειας στην περιοχή της Συρίας.

Στο πλαίσιο της μαριανής συζήτησης, ήταν μεταξύ εκείνων που προτιμούσαν τον τίτλο της Θεοτόκου (Μητέρα του Θεού).

Η Θεοτόκος, ως Μητέρα του Θεού, φέρει τον τίτλο της «Μητέρας του Θεού».

Εάν, επομένως, ο Λόγος έλαβε την αρχή της γεννήσεως, από την οποία αντλεί τα αντίστοιχα σωματικά χαρακτηριστικά περνώντας από τη μήτρα της μητέρας, είναι σαφές ότι έγινε από γυναίκα. Τώρα, εάν ο Λόγος και ο Θεός ήταν αρχικά με τον Πατέρα, και λέμε ότι όλα δημιουργήθηκαν μέσω αυτού, τότε αυτός που υπάρχει ήδη και είναι η αρχή της ύπαρξης όλων των πλασμάτων, δεν θα μπορούσε να γίνει άνθρωπος από γυναίκα. Επομένως, τώρα είναι ο Θεός αυτόνομος, άπειρος και ακατανόητος σύμφωνα με τη φύση. Αντίθετα, έγινε άνθρωπος από γυναίκα, αυτός που τοποθετήθηκε στη παρθένο μήτρα με έργο του Αγίου Πνεύματος.

Ο Χριστός απελευθερώνει από τη δουλεία του νόμου

Όμως, όπως λέγεται ότι ο άνθρωπος που γεννήθηκε από τη Παρθένο έγινε από γυναίκα, έτσι και γράφεται ότι έγινε υπό τον νόμο και ακολούθησε τις διατάξεις του νόμου. Αναφέρεται ιδιαίτερα στη στιγμή που οι γονείς βιάστηκαν με τρυφερή ανησυχία να περιποιηθούν την περιτομή του παιδιού οκτώ ημερών, όπως αναφέρει ο ευαγγελιστής Λουκάς. Εκπληρώνοντας την προσφορά της καθαρότητάς του, τότε τον οδήγησαν στον ναό για να παρουσιάσουν τον Κύριο στον Κύριο και να προσφέρουν ως θυσία, όπως λέει ο νόμος του Κυρίου, ένα ζεύγος περιστεριών ή δύο πέρδικα (βλ. Λκ 2,21-24).Καθώς έφερε την ανθρώπινη φύση από την Παρθένο, και καθώς έγινε υπό τον Νόμο και καθαρίστηκε σύμφωνα με τον πρώτο-γεννημένο, υποτάχθηκε σε αυτή τη θεραπεία της λατρείας, όχι επειδή προσωπικά χρειαζόταν αυτή τη θεραπεία, αλλά για να απελευθερώσει από τη δουλεία εκείνους που πωλήθηκαν υπό την καταδίκη της κατάρας. (Φράγμα 23)Η είσοδός του στο στήθος της Παρθένου δεν μείωσε τη δύναμή του, καθώς το Πνεύμα δεν μολύνθηκε, παρόλο που το σώμα του κρεμάστηκε στο ξύλο του σταυρού. (Φράγμα 30)Χριστός και ΜελχισεδέκΟ Μελχισεδέκ παρουσιάζεται σε εμάς ως ορφανός: παρόλο που στην πραγματικότητα θεωρήθηκε όμοιος με τον Θεό και με τον Λόγο και, με μια λέξη, παρόλο που έμοιαζε να έχει την εικόνα του και να διατηρεί το σημάδι του. Ωστόσο, δεν είναι χωρίς μητέρα, δεν είναι χωρίς πατέρα: ο Χριστός, στην πραγματικότητα, έχει τόσο τη μητέρα, Μαρία, όσο και τη βασιλική καταγωγή του Δαβίδ στην καταγωγή του. (Φράγμα 66)Η Μαρία στις Γάμους της ΚανάΗ μητέρα σύμφωνα με το σώμα, αφού τελείωσε ο οίνος για όσους έπιναν μαζί του, την ενημέρωσε, λέγοντάς του αμέσως: Δεν έχει οίνος (Ιωάννης 2,3). Και αυτός σε απάντηση είπε: Τι έχεις μαζί μου, γυναίκα, προσθέτοντας: Η ώρα μου δεν έχει ακόμη έρθει (Ιωάννης 2,4). Τότε, μέσω της μορφής της αποδοχής στην οποία προσπάθησε, έδειξε, ως Θεός, ότι γνωρίζει τα πάντα και ότι είναι μέσα στην θεία προνοία, χωρίς με κανέναν τρόπο να χρειάζεται να μάθει από τους άλλους τι συμβαίνει, ιδιαίτερα επειδή η φύση του τον παρηγορεί να μην είναι αδιάφορος.Για να εμβαθύνετε στη μελέτη της Πατριστικής Μαριολογίας, συμβουλευτείτε την εγκύκλιο “Redemptoris Mater” του Ιωάννη Παύλου Β’, η οποία φωτίζει το ρόλο της Μαρίας στην ιστορία της σωτηρίας και στην παράδοση των Πατέρων της Εκκλησίας.Βαθύνετε τις σπουδές σας: εξερευνήστε τη ΜαριολογίαΘεολογία της Μαρίαςμαριανές εμφανίσεις και το Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία.

Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία

Θέλετε να εμβαθύνετε στη μελέτη της Μαριολογίας; Γνωρίστε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαριολογίας του Locus Mariologicus – μια ακαδημαϊκή κατάρτιση που συνδυάζει αυστηρή θεολογία, πνευματική ζωή και ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.

Εγγραφείτε ή μάθετε περισσότερα →

Θέλετε να μελετήσετε τη μαριολογία σοβαρά;

Αυτό το άρθρο προκύπτει από τα έργα της βιβλιοθήκης του Locus Mariologicus. Η Μεταπτυχιακή Σπουδή στη Μαριολογία σας οδηγεί στην ίδια πηγή, με ακαδημαϊκή καθοδήγηση: Γραφή, Πατέρες της Εκκλησίας και Μαγιστέριο, από το πρώτο δόγμα μέχρι τα σύγχρονα ζητήματα.

Μάθετε για τη Μεταπτυχιακή Σπουδή στη Μαριολογία