# Sobtrzy konklawe w Latranie (1179), jedenastą sobór ekumeniczny, przewodniczyły papież Aleksander III, był pierwszym soborem ekumencalnym, który zajął się konkretnie herezją katarską, promującą radykalny dualizm demoniczny. Jego kanon 27 (Jak powiedział błogosławiony Leon) potępia katarów i ustanawia podstawy kanoniczne dla tłumienia dualistycznej herezji. Źródło: *Mansi Sacrorum Conciliorum*, tom 22, kolumna 209-235.

## Kto byli Katarzy?

Katarzy (z greckiego “czysty”) byli sektą heretycką średniowieczną, wywodzącą się z maniqueizmu bałkańskiego (bogomili z Bułgarii), która rozprzestrzeniła się na południu Francji (Languedoc), północne Włochy i Hiszpanię w latach XI-XIII. Ich główne doktryny obejmowały:

– **Absolutny dualizm:** dwa wieczne zasady, Bóg dobry (duch) i Bóg zły (Diabeł, twórca materii).
– **Zły demiurg:** Diabeł jest twórcą świata materialnego i ludzkiego ciała.
– **Nieprawdziwy Chrystus:** Jezus był jedynie “wypowiedzianym” człowiekiem (doketyzm).
– **Odrzucenie sakramentów katolickich:** chrzest, eucharystia, małżeństwo uważane za materialne i zatem demoniczne.
– **Ritualny samobójstwo** (endura) w celu uwolnienia się od ciała materialnego.
– **Absolutny wegetarianizm:** zakaz jedzenia zwierząt (tworów diabła).

Katarzy sprzeciwiali się radykalnie doktrynie katolickiej o pierwotnej dobroci stworzenia i ograniczonej działalności demonicznej. Uważali, że świat materialny był całkowicie demoniczny.

## Tekst łaciński, kanon 27 (Mansi vol. 22, kolumny 231-232)

> “Jak powiedział błogosławiony Leon, chociaż dyscyplina Kościoła, zgodna z osądami kapłanów, unika krwawych zemst, jednak pomaga w działaniach prawowitych głowom katolickim, gdy często ludzie szukają zbawczego lekarstwa, obawiając się kar cielesnych. Dlatego, ponieważ w Gasconii, Albigensi i częściach Tolosanu oraz innych miejscach taka herezja katarska, jak ją nazywają niektórzy Patarini, inni Publicani, a jeszcze inni innymi nazwami, została potępiona i zepsuta, że już nie mogą ukrywać swojej złośliwości, ale publicznie manifestują swój błąd i przyciągają prostych i słabych do siebie: potępiamy ich oraz ich obrońców i zwolenników.”

# Cytat z Bł. Leona Wielkiego

> «Jak mówi błogosławiony Leon, choć dyscyplina kościelna, ograniczając się do osądu kapłańskiego, unika krwawych zemst, to jednak jest wspierana przez konstytucje władców katolickich, aby ludzie często szukali zbawczego lekarstwa, obawiając się, że na nich spadnie karne ukaranie. Dlatego, skoro w Gasconii, w Albi, w regionach Toulouse i w innych miejscach tak bardzo upowszechniła się potępiona herezja zwana przez jednych Katarami, przez innych Patarenami, przez innych Publicanami, a nawet pod innymi nazwami, że już nie w tajemnicy, jak w innych miejscach, uprawiają swoją złość, ale jawnie manifestują swoją błędną naukę i przyciągają na swoją stronę prostych i słabych: nakazujemy, aby ci wraz ze swoimi obrońcami i odbiorcami podlegali anatemie.»

# Co jest konkretnie potępiane?

Kanon 27 z Laterańskiego III potępia:

– **Dualistyczną doktrynę katarską:** istnienie dwóch wiecznych zasad (dobra i zła).
– **Przypisywanie stworzenia diabłu.**
– **Odrzucenie sakramentów.**
– **Zaprzeczenie prawdziwej wcieleniu Chrystusa.**
– **Praktykę “endury”** (samookaleczenia jako uzasadnionego duchowo samobójstwa).

# Kontekst historyczny i teologiczny

– **449:** List 15 Świętego Leona Wielkiego przeciwko prysylianizmowi.
– **561:** Konsyl Bracarensis I, 13 anatem dla dualizmu.
– **1139:** Laterański II, kanon 23 (poprzednik).
– **1179:** Laterański III, kanon 27 (cytowany w tekście).
– **1215:** Laterański IV, “Firmiter credimus” przeciwko katarom.
– **1229:** Konsyl Tuluzki, ustanowienie Inkwizycji przeciwko katarom.

# Wpływ na demonologię katolicką

Laterański III ustanowił podstawy dla całej późniejszej demonologii katolickiej:

– Diabeł nie jest wiecznym przeciwnikiem Boga.
– Nie jest twórcą niczego, tylko Bóg tworzy.
– Jego moc jest ograniczona przez boską suwerenność.
– Materia jest dobra, stworzona przez Boga.
– Ciało nie jest więzieniem dla duszy, ale świątynią Ducha Świętego.
– Sakramenty materialne są zbawcze, nie demoniczne.
– Skrajny ascetyzm (endura) jest zakazany; samobójstwo nie oczyszcza.

# Krucjata albigenska (1209-1229)

W odpowiedzi na trwającą działalność katarów po Laterańskim III, papież Innocenty III wezwał w 1209 roku do krucjaty albigenskiej, operacji wojskowej przeciwko katarom na południu Francji. Ta strona historii Kościoła jest mroczna, z masowymi zniszczeniami (np. Béziers, Carcassonne). Laterański IV (1215) został zwołany częściowo, aby zająć się konsekwencjami.

# Dziedzictwo doktrynalne

Tekst ten stanowi ważny element dziedzictwa teologicznego Kościoła katolickiego, odnoszący się do kwestii heretyckich i demonologicznych.

# Potępienie dualizmu demonicznego katarów w Lateranie III

## Potwierdzenie i pogłębienie

– **Lateran IV (1215), *Firmiter credimus*:** pozytywne określenie, «*Bóg jest jedynym Stwórcą wszystkiego*»
– **Florencja, *Cantate Domino* (1442):** powrót do doktryny Lateranu IV
– **Katechizm Rzymski (1566):** synteza po trydenckim
– **Komisja Teologiczna Papieska (CDF), *Fide et Demonologia* (1975):** współczesne odrzucenie wszelkiego dualizmu

## Katarzy i ruch new age

Choć wygasli w XIV wieku, katarzy nadal wpływają na współczesne prądy:

– **Ruch new age:** nauczający o kosmicznym dualizmie
– **Nowoczesna gnoza** (Helena Blavatsky, Annie Besant)
– **Psychologiczny manikeizm** (Carl Jung o «*cieniu*»)
– **Neokatarzyzm romantyczny** w niektórych środowiskach esotycznych na południu Francji

Potępienie Lateranu III pozostaje aktualne wobec tych współczesnych odrodzeń dualizmu demonicznego.

## Dodatkowa lektura

– IV Konklikt Laterański (1215) | Konklikt Bragański I (561) | CDF, *Wiara i Demonologia* | Konklikt Florencki, *Cantate Domino*