Concilio Vaticano I – Constitutio Dei Filius (1870): definición dogmática sobre la creación de los ángeles (Mansi, volúmenes 49-53).

## Concilio Ecuménico Vaticano I (1869-1870)**Concilio:** Vaticano I (XX Concilio Ecuménico)**Presidente:** Beato Pio IX**Documento:** Constitución Dogmática *Dei Filius*, 24 de abril de 1870**Fuentes:** Mansi *Sacrorum Conciliorum* vols. 50-52 (Conc. Vat. I, Pars 2); Denzinger-Schoenmetzer 3000-3045.## Contexto y errores combatidosEl Concilio Vaticano I se convocó para enfrentar los errores del siglo XIX:* **Materialismo:** Niega la existencia de espíritus (ángeles). * **Panteísmo:** Identifica a Dios con la naturaleza, negando una criatura distinta del Creador. * **Naturalismo:** Niega lo sobrenatural, incluyendo la acción de los ángeles. * **Racionalismo:** Reduce la fe a la razón natural, rechazando lo invisible. * **Modernismo:** Aún en formación, sería condenado por Pío X en 1907.## Texto latino *Dei Filius*, cap. 1 (De Deo creatore omnium rerum)> «*Sancta catholica apostolica Romana Ecclesia credit et confitetur, unum esse Deum verum et vivum, Creatorem ac Dominum caeli et terrae, omnipotentem, aeternum, immensum, incomprehensibilem, intellectu ac voluntate omnique perfectione infinitum…*> *…Hic solus verus Deus bonitate sua et omnipotenti virtute non ad augendam suam beatitudinem, nec ad acquirendam, sed ad manifestandam perfectionem suam per bona, quae creaturis impertitur, liberrimo consilio simul ab initio temporis utramque de nihilo condidit creaturam, spiritualem et corporalem, angelicam videlicet et mundanam: ac deinde humanam, quasi communem ex spiritu et corpore constitutam.*»## Traducción portuguesa *Dei Filius*, cap. 1> «*A Santa Igreja Católica Apostólica Romana crê e confessa que há um só Deus verdadeiro e vivo, Criador e Senhor do céu e da terra, omnipotente, eterno, imenso, incompreensível, infinito em intelecto, vontade e em toda perfeição…*> *…Este único verdadeiro Deus, pela sua bondade e poder omnipotente , não para aumentar a sua felicidade nem para adquiri-la, mas para manifestar a sua perfeição por meio dos bens que comunica às criaturas , com livre conselho criou simultaneamente do nada, no princípio do tempo, ambas as criaturas, a espiritual e a corporal , ou seja, a angélica e a mundana , e depois a humana, como criatura comum constituída de espírito e corpo.*»## Los cuatro cánones anatémicos del cap. 1El capítulo 1 de *Dei Filius* está seguido de cinco anátemas (cánones doctrinales). Los relevantes para la angeología son:**Cánon 1:** Contra el ateísmo> **Latino:** «*Si quis unum verum Deum, visibilium et invisibilium creatorem et Dominum negaverit: anathema sit.*»> **Portugués:** «Se alguém negar o único Deus verdadeiro, Criador y Señor de las cosas visibles e invisibles, sea anátema.»

Cánon 2, contra el materialismo

Latino: «Si quis praeter materiam nihil esse affirmare non erubuerit: anathema sit.»

Español: «Si alguien no se avergüenza de afirmar que nada existe más allá de la materia, sea excomulgado.»

Este cánon implica la existencia de los ángeles como seres espirituales inmateriales.

Cánon 5, contra el panteísmo

Latino: «Si quis non confiteatur, mundum et omnes res in eo continetas, quae sunt spirituales et materiales, secundum totam suam substantiam a Deo ex nihilo esse productas…: anathema sit.»

Español: «Si alguien no confiesa que el mundo y todas las cosas en él contenidas, tanto espirituales como materiales, fueron producidas por Dios del nada según toda su sustancia, sea excomulgado.»

Las tres afirmaciones dogmáticas sobre los ángeles

El Vaticano I reafirma y confirma solemnemente:

  1. Los ángeles existen como criaturas espirituales (contra el materialismo)
  2. Los ángeles fueron creados por Dios del nada (contra el panteísmo + emanacionismo)
  3. Los ángeles fueron creados al principio del tiempo (cf. Latrán IV, simul ab initio temporis)

Continuidad con el IV Concilio de Latrán (1215)

El texto de Dei Filius cap. 1 es casi idéntico al Firmiter credimus del Latrán IV (1215). Esta repetición deliberada es significativa:

Latrán IV (DS 800)Vaticano I (DS 3002)
«Unum universorum principium: creator omnium visibilium et invisibilium»«Unum esse Deum verum… Creatorem ac Dominum caeli et terrae»
«simul ab initio temporis utramque de nihilo condidit creaturam»«liberrimo consilio simul ab initio temporis utramque de nihilo condidit creaturam»
«spiritualem et corporalem, angelicam videlicet et mundanam»«spiritualem et corporalem, angelicam videlicet et mundanam»

El Vaticano I retoma casi palabra por palabra el Latrán IV, añadiendo solo «liberrimo consilio» (con libre consejo) para subrayar la libertad absoluta de la creación, contra cualquier determinismo o emanacionismo neoplatónico.

Lo que faltó al Vaticano I

El Vaticano I fue interrumpido por la ocupación de Roma por el Risorgimento italiano (20 de septiembre de 1870). Se aprobaron:

  • Constitutio Dei Filius (sobre la fe católica)
  • Constitutio Pastor Aeternus (sobre el Primado y la infalibilidad papal)

Pero se prepararon pero no fueron votados:

  • Esquema de Ecclesia (sobre la Iglesia completa)
  • Esquema sobre los ángeles y demonios más detallado
  • Esquema sobre los fines últimos

El Vaticano II (1962-1965) retomó parte de este material, especialmente en Lumen Gentium, pero la angeología/demonología sistemática no fue nuevamente tratada en un Concilio Ecuménico después del Latrán IV.

Herencia doctrinal

El Dei Filius cap. 1 sigue siendo la definición dogmática más reciente sobre la creación de los ángeles. Es citada literalmente:

Lectura complementaria

IV Concilio de Latrán (1215) | Denzinger – Índice | CCC – Ángeles y Demónios | Pablo VI Credo

Pós-Grado en Mariología

¿Deseas profundizar tu formación en Mariología? Conoce la Pós-Grado en Mariología de Locus Mariologicus – una formación académica que une rigor teológico, vida espiritual y tradición viva de la Iglesia.

Inscríbete o infórmate más →

Consulta nuestra guía completa de Angelología Católica.

Related Articles

Responses