Η μαριολογία του Αγίου Αντωνίου της Λισαβόνας

ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΛΙΣΑΒΩΝΙΟΣ

(θ. 1231)

Οι πληροφορίες για τη ζωή του αντλούνται από τις λεγόμενες λέξεις που πολλαπλασιάστηκαν ακόμη και πριν από το θάνατό του, λόγω της φήμης αγιότητας που τον περιέβαλλε και των θαυμαστών γεγονότων στα οποία έγινε πρωταγωνιστής.

Ο Αντώνιος γεννήθηκε στη Λισαβόνα γύρω στο 1195. Εισήλθε πολύ νέος στην Τάξη των Κανονικών Αγίων του Αγίου Αυγουστίνου και σπούδασε στην Κοίμβα. Μετά την ιεροσύνη, εντάχθηκε στην Τάξη των Μικρών Αδελφών και γνώρισε προσωπικά τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης στο 1ο Συνέδριο της Τάξης. Συνδύαζε την άσκηση των καθηκόντων της Τάξης του με το κήρυγμα στον λαό, στο οποίο πέτυχε τεράστια επιτυχία χάρη στο παράδειγμα της αγιότητάς του και στον γοητευτικό προσωπικό του χαρακτήρα. Ονομάστηκε δίκαια Διδάσκαλος του Ευαγγελίου. Πέθανε ξαφνικά σε νεαρή ηλικία το 1231 κοντά στην Πάντοβα, σε ηλικία 36 ετών, και αγιοποιήθηκε το επόμενο έτος. Το 1946 ο Πάπας Πίος Δ’ τον κήρυξε Διδάσκαλο της Εκκλησίας.

Η μαριολογική σκέψη του Αγίου Αντωνίου της Πάδουας δεν διατυπώθηκε με τεχνικό και συστηματικό τρόπο σε θεολογία. Ωστόσο, δεν στερείται βάθους και είναι ιδιαίτερα αιχμηρή, χάρη στον ρητορικό τρόπο έκφρασης με τον οποίο αναδύονται τα πιο πρωτότυπα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του, τα οποία είναι:

Έτσι, η διδασκαλία του για τη Παρθένο μπορεί να οριστεί ως μια μαριολογία κηρυκτική, καθώς επιδιώκει να είναι περισσότερο μια ανακοίνωση παρά μια διδασκαλία. Κατανοούμε, επομένως, τον λόγο για τον οποίο αφιέρωσε τον εαυτό του στην κηρύξη, και προφανώς, κυρίως στους Λόγους για τις εορτές της Μαρίας που γιορτάζονταν εκείνη την εποχή:

Πρέπει να προσθέσουμε επίσης τον Λόγο για την Τρίτη Κυριακή της Τετραμηνιάς, όπου σχολιάζει το Λκ 11,27: Μακάριοι οι κοιλιές που σας έγεννησαν.

Εφαρμόζει πολλά κείμενα της Παλαιάς και Νέας Διαθήκης στη Μαρία και συχνά αναφέρεται στην παράδοση των Πατέρων και θεολόγων που τον προηγήθηκαν. Η μαριολογική του διδασκαλία καλύπτει όλα τα μυστήρια της ζωής της Μαρίας, με έντονη έμφαση στην θεμελιώδη αλήθεια της θείας μητρότητας, στην οποία ο Αντώνιος βλέπει την επιλογή του Θεού για τη Μαρία.

Αμφιβολία προκύπτει για την στάση του απέναντι στο μυστήριο της Ακακίας. Στα κηρύγματά του, η παθιασμένη προτροπή να θαυμάζουμε, να υμνούμε, να αγαπάμε και να επικαλούμαστε την Αειπάρθενο, την Βασίλισσα μας, καταφύγιο των αμαρτωλών, Αστέρα που οδηγεί στη σωτηρία, επαναλαμβάνεται συχνά.

Εκείνη την εποχή, μια γυναίκα, σηκώνοντας τη φωνή της ανάμεσα στο πλήθος, είπε: Μακάριοι οι κοιλιές που σας έγεννησαν και τα στήθη που σας θηλάσανε (Λκ 11,27). Έτσι ο σύζυγος μιλάει στη νύφη στο Ψαλμό: «Η φωνή σου γλυκιά στα αυτιά μου. Αληθινά γλυκιά είναι η φωνή σου (Ψαλμ 2,14). Η γλυκιά φωνή είναι ο ύμνος της δόξασης της αγίας Παρθένου, που κάνει μια πολύ γλυκιά ήχο στα αυτιά του Νύμφου, δηλαδή του Χριστού, του Υιού της ίδιας Παρθένου. Επομένως, ας ανεβάσουμε όλοι, και ο καθένας, τη φωνή μας για να δοξάσουμε τη Μακάρια Μαρία και να πούμε στον Υιό της: Μακάριοι οι κοιλιές που σας έγεννησαν και τα στήθη που σας θηλάσανε».

Μακάριος σημαίνει ευτυχισμένος. Μακάριος αυτός που έχει όλα όσα επιθυμεί και δεν θέλει τίποτα κακό. Μακάριος αυτός για τον οποίο πραγματοποιούνται όλες οι επιθυμίες του.Ευλογημένος ο μήνας ο οποίος ενόσμιζε την δόξα της αγίας Παρθένου, επειδή αυτή άξια εγεννήθη και εν εννέα μήνας εκράτησε όλη την αγαθότητα, την υπέρτατη αγαθότητα, την ευλογία των αγγέλων, την συμφιλίωση των αμαρτωλών. Γι’ αυτό ο Αυγουστίνος γράφει: «Σύμφωνα με την σάρκα, συμφιλιώνονται μαζί μας μόνο μέσω του Υιού. Αλλά σύμφωνα με την θεία φύση, δεν είμαστε απλώς μαζί με τον Υιό. Πράγματι, η Τριάδα μας συμφιλίωσε μαζί της, επειδή η Τριάδα έκανε τον Λόγο να γίνει σάρκα». Επομένως, ευλογημένος ο μήνας ο οποίος ενόσμιζε την δόξα της αγίας Παρθένου, από την οποία ο Άγιος Αυγουστίνος λέει στο βιβλίο «Περί της φύσεως και της χάριτος»: «Ας αποκλείσουμε, λοιπόν, την αγία Μαρία, την οποία, προς δόξαν του Κυρίου, δεν επιθυμώ να θέσω υπό αμφισβήτηση όσον αφορά την αμαρτία. Πράγματι, όπως γνωρίζουμε, πόση χάρη δόθηκε σε εκείνη που άξια έγεννε και έδεσε στον κόσμο εκείνον που, όπως είναι γνωστό, δεν είχε αμαρτία; Επομένως, εκτός από αυτήν την Παρθένο, αν συγκεντρώνονταν όλοι οι άγιοι και ρωτούνταν αν έχουν αμαρτία, τι θα απαντούσαν παρά μόνο αυτό που είπε ο Ιωάννης: «Αν λέγαμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, θα εξαπατούσαμε τον εαυτό μας και η αλήθεια δεν θα ήταν μέσα μας» (1 Ιωάννη 1,8)». Εκείνη η αγία Παρθένος, από την άλλη, εμποδίστηκε και πλημμύρισε από μια μοναδική χάρη, για να φέρει στον κόσμο ως καρπό του στομάχου της αυτόν που είχε ως Κύριο του σύμπαντος από την αρχή.Ο μήτρας σου είναι σαν λόφος σιταριού περιτριγυρισμένος από λουλούδια λιλεών (Ψαλμ. 7,2). Ο μήτρας της αγίας Παρθένου ήταν σαν λόφος σιταριού. Συγκροτημένος, επειδή συγκεντρωνόταν σε αυτόν κάθε προνόμιο αξίας και ανταμοιβής. Σπορά, επειδή σε αυτόν, με τη μεσολάβηση του αληθινού Ιωσήφ, τοποθετήθηκε το σιτάρι σαν σε αποθήκη, ώστε να μην καταστραφεί όλη η Αίγυπτος από την πείνα (βλ. Γεν. 41,36). Λέγεται σιτάρι επειδή, αφού καθαριστεί, φυλάσσεται σε αποθήκες, ή επίσης επειδή τα κόκκαλά του αλέθονται και θρυμματίζονται. Λευκό από μέσα και κόκκινο από έξω, συμβολίζει τον Ιησού Χριστό που, στη φυλακή του ευλογημένου μήτρας της αγίας Παρθένου, παρέμεινε κρυμμένος για εννέα μήνες και έπειτα αλέθτηκε για εμάς στο μύλο του Σταυρού. Λευκό για την αθωότητα της ζωής και κόκκινο για το χύσιμο του αίματος. Αυτός ο ευλογημένος μήτρας περιτριγυριζόταν από λουλούδια λιλεών. Το λουλούδι, που ονομάζεται έτσι επειδή μοιάζει να προέρχεται από γάλα, συμβολίζει την παρθενία της ευλογημένης Παρθένου Μαρίας, λόγω της λευκής της φύσης. Ο μήτρας της ενισχύθηκε από το φαράγγι της ταπεινότητας. Όσον αφορά τα λουλούδια, αυτά αντιπροσωπεύουν την διπλή παρθενία, την εξωτερική και την εσωτερική. Γι’ αυτό ο Αυγουστίνος λέει: «Ο μονογενής Θεός, όταν ενσαρκώθηκε, πήρε από την Παρθένο την πραγματικότητα του ανθρώπινου σώματος. Και όταν γεννήθηκε, διατήρησε την αγνή ακεραιότητα στη μητέρα του». Ευλογημένος ο μήτρας που σε έφερε στον κόσμο.Αληθώς ευλογημένος, ο οποίος σε έφερε, Θεέ και Υιός του Θεού, Κύριε των αγγέλων, Δημιουργέ του ουρανού και της γης, Λυτρωτά του κόσμου. Η κόρη έφερε τον Πατέρα. Η φτωχή παρθένος έφερε τον Υιό.Ω, κεραύνες, σεράφιμ, άγγελοι και αγγελιοφόροι, με τα πρόσωπα σκυφτά και τα κεφάλια σκυφτά, προσκυνήστε με σεβασμό τον ναό του Υιού του Θεού, το ιερό του Αγίου Πνεύματος, το ευλογημένο κοιλιά περιτριγυρισμένο με λουλούδια, λέγοντας: «Ευλογημένη η κοιλιά που σε έφερε». Ω, παιδιά της γης του Αδάμ, στους οποίους δόθηκε αυτή η χάρη, αυτή η ειδική προνόμια, με πιστή πίστη και με συγκίνηση της ψυχής, πέστε στο έδαφος, προσκυνήστε την υψηλή και ανυψωμένη καρέκλα του αληθινού Σολομώντα, λέγοντας: «Ευλογημένη η κοιλιά που σε έφερε».Ακολουθούν τα λόγια: «Και τα στήθη που σε θηλάσανε». Ο Σολομώντας τα αναφέρει στο βιβλίο των Παραβολών: «Όπως η ελάφι που αγαπά και η ομορφιά που είναι ευχάριστη, τα στήθη σου θα σε χορτάσουν πάντα. Και με το έρωτά σου θα ελκυσθείς για πάντα» (Παροιμίες 5,19). Παρατηρήστε πως η ελάφι, σύμφωνα με όσα λέγεται στην επιστήμη της φύσης, γεννά σε πολυσύχναστο δρόμο, γνωρίζοντας ότι ο λύκος αποφεύγει τις πολυσύχναστες οδούς από φόβο ανθρώπων. Αυτή η αγαπημένη ελάφι είναι η ευλογημένη Μαρία που γέννησε, από χάρη, στην κατάλληλη στιγμή και σε πολυσύχναστο δρόμο, δηλαδή σε καταφύγιο, την ευχάριστη ελάφι, δηλαδή τον Υιό-Μενίνο. Για αυτό ο Λουκάς γράφει: «Αυτή γέννησε τον πρωτότοκο Υιό της, τον τύλιξε σε πανιά και τον έβαλε σε μια κούνια, επειδή δεν υπήρχε χώρος για εκείνη στο πανδοχείο» (Λουκάς 2,7). Για να λάβουμε το πέπλο της αθανασίας. Σε αυτό το κείμενο η Γλώσσα αναφέρει: «Χρειάζεται χώρο στο πανδοχείο, ώστε να έχουμε περισσότερες κατοικίες στον ουρανό» (Γλώσσα μεταξύ γραμμών).Ας σε μεθύσουν πάντα τα στήθη αυτής της ελάφιας που αγαπιέται από όλους, εσύ ο Χριστιανός, ώστε, ξεχνώντας όλα τα προσωρινά, να στρέφεσαι, σαν μεθυσμένος, προς εκείνους που σε προηγούνται (πρβλ. Φιλιππησίους 3,13). Αλλά θα πρέπει να εκπλαγείς πολύ όταν λέει: «Σένα με μεθύσω». Ο λόγος είναι ότι δεν υπάρχει μεθυστικό κρασί στα στήθη, αλλά πολύ ευχάριστο γάλα. Ακούστε γιατί. Ο Νύμφιος και ο Υιός του, επαινώντας την στο Τραγούδι, λένε: «Πόσο όμορφη είσαι, πόσο ευχάριστη στα μάτια, αγαπημένη μου! Το ύψος σου είναι σαν φοίνικα, και τα στήθη σου σαν σταφύλια» (Τραγούδι 7,6-7). Πώς είσαι όμορφη στην ψυχή. Πώς είσαι ευχάριστη στο σώμα, ω μητέρα μου, νύμφη μου, αγαπημένη ελάφι, στο μέσο των απολαύσεων, δηλαδή των ανταμοιβών της αιώνιας ζωής.