Môn Thánh Mẫu học của thánh Antôn Lisboa

ANTÔN LISBOA

(qua đời năm 1231)

Những thông tin về cuộc đời ngài được rút ra từ những cái gọi là legendae vốn đã tăng lên rất nhiều ngay cả trước khi ngài qua đời, do danh tiếng thánh thiện bao quanh ngài và do những biến cố lạ lùng mà ngài đã trở thành nhân vật chính.

Antôn sinh tại Lisboa vào khoảng năm 1195. Ngài gia nhập Dòng Kinh sĩ Luật thánh Augustinô khi còn rất trẻ và theo học tại Coimbra. Sau khi chịu chức linh mục, ngài chuyển sang Dòng Anh Em Hèn Mọn và đã đích thân gặp thánh Phanxicô Assisi tại Tổng Tu nghị thứ 1 của Dòng. Ngài xen kẽ việc đảm nhận các chức vụ trong Dòng với thừa tác vụ giảng thuyết cho dân chúng, trong thừa tác vụ này ngài đã đạt được thành công lớn lao nhờ gương thánh thiện và nhờ sức thu hút của đặc sủng cá nhân. Ngài đã được gọi cách chính đáng là Tiến sĩ Tin Mừng. Ngài đột ngột qua đời khi còn trẻ vào năm 1231 gần Pađôva, chỉ mới 36 tuổi, và được phong thánh vào năm sau đó. Năm 1946, ngài được Đức Giáo hoàng Piô XII tuyên bố là Tiến sĩ Hội Thánh.

Tư tưởng Thánh Mẫu học của thánh Antôn Pađôva đã không được trình bày cách kỹ thuật và hệ thống bên trong một nền thần học. Tuy nhiên, tư tưởng ấy không thiếu chiều sâu và rất sắc bén, nhờ thể loại diễn thuyết mà trong đó nó được diễn tả và qua đó xuất hiện những phẩm chất độc đáo nhất trong nhân cách của ngài, đó là:

Vì thế, đạo lý của ngài về Đức Trinh Nữ có thể được định nghĩa là một môn Thánh Mẫu học mang tính kerygma, bởi vì nó muốn là một lời loan báo hơn là một giáo huấn. Như vậy chúng ta hiểu được lý do tại sao ngài đã dấn thân vào việc giảng thuyết và, hiển nhiên, nhất là vào các Bài giảng cho các lễ kính Đức Mẹ được cử hành thời đó:

Chúng ta cũng phải thêm Bài giảng Chúa Nhật thứ ba Mùa Chay, trong đó ngài chú giải Lc 11,27: Phúc thay cung lòng đã cưu mang Thầy.

Ngài áp dụng nhiều bản văn Cựu Ước và Tân Ước cho Đức Maria và thường quy chiếu về truyền thống các Giáo phụ và các nhà thần học đi trước ngài. Đạo lý Thánh Mẫu học của ngài bao gồm mọi mầu nhiệm trong cuộc đời Đức Maria, với sự nhấn mạnh mạnh mẽ trên chân lý nền tảng là chức làm mẹ Thiên Chúa, nơi chân lý ấy Antôn chiêm ngắm việc Thiên Chúa tuyển chọn Đức Maria. Có đôi chút không chắc chắn về thái độ của ngài đối với mầu nhiệm Vô Nhiễm Nguyên Tội. Trong các Bài giảng của ngài, lời khích lệ nồng nhiệt hãy thán phục, ngợi khen, yêu mến và kêu cầu Đức Trinh Nữ Rất Thánh, Nữ Vương của chúng ta, nơi nương ẩn của các tội nhân, Ngôi Sao dẫn đến ơn cứu độ, trở đi trở lại thường xuyên.

(Chúa Nhật III Mùa Chay)

Mối phúc của Đức Maria

Khi ấy một người phụ nữ trong đám đông cất tiếng nói với Người: Phúc thay cung lòng đã cưu mang Thầy và vú đã cho Thầy bú (Lc 11,27). Chàng Rể cũng nói với cô dâu như thế trong sách Diễm Ca: “tiếng em vang lên trong tai anh. Quả thật, tiếng em ngọt ngào” (Dc 2,14). Tiếng ngọt ngào là lời ngợi khen Đức Trinh Nữ vinh hiển, tiếng ấy tạo nên một âm thanh rất ngọt ngào bên tai Chàng Rể, tức là Đức Kitô, Con của chính Đức Trinh Nữ. Vậy tất cả mọi người, và mỗi người, hãy cất tiếng ngợi khen Đức Maria diễm phúc và thưa với Con của Mẹ: Phúc thay cung lòng đã cưu mang Thầy và vú đã cho Thầy bú.

Diễm phúc có nghĩa là được lớn lên tốt đẹp. Diễm phúc là người có tất cả những gì mình ước ao và không muốn điều gì xấu. Diễm phúc là người mà mọi ước nguyện đều được thực hiện. Vậy diễm phúc thay cung lòng của Đức Trinh Nữ vinh hiển, vì Mẹ đã đáng cưu mang suốt chín tháng tất cả sự thiện, sự thiện tối cao, mối phúc của các thiên thần, sự hòa giải của các tội nhân. Vì thế, thánh Augustinô viết: “theo xác thịt, chúng ta chỉ được hòa giải nhờ Chúa Con. Nhưng theo thần tính, chúng ta không chỉ ở với Chúa Con. Thật vậy, chính Ba Ngôi đã hòa giải chúng ta với chính mình, bởi việc Ba Ngôi đã làm cho chỉ một mình Ngôi Lời trở thành xác phàm”. Vì thế, cung lòng của Đức Trinh Nữ vinh hiển thật đáng chúc phúc, về cung lòng ấy thánh Augustinô nói trong sách Về bản tính và ân sủng: “vậy chúng ta hãy loại trừ Đức Trinh Nữ Maria chí thánh, về Mẹ, để tôn kính Chúa, tôi không muốn nêu lên bất cứ vấn đề nào về tội lỗi. Thật vậy, làm sao chúng ta biết được bao nhiêu ân sủng, để chiến thắng tội lỗi về mọi phương diện, đã được ban cho Đấng đã đáng thụ thai và sinh hạ Đấng mà, như đã biết, không hề có tội? Vậy ngoại trừ Đức Trinh Nữ này, nếu tất cả các thánh có thể tụ họp lại và được hỏi rằng họ có tội nào không, thì họ sẽ trả lời gì nếu không phải là điều thánh Gioan đã nói: “Nếu chúng ta nói là chúng ta không có tội, chúng ta tự lừa dối mình, và sự thật không ở trong chúng ta (1 Ga 1,8)”. Còn Đức Trinh Nữ vinh hiển ấy thì đã được gìn giữ và được đầy một ân sủng độc nhất, để có được như hoa trái của cung lòng mình Đấng mà ngay từ nguyên thủy Mẹ đã có như Chúa của vũ trụ.

Vậy diễm phúc thay cung lòng mà, để ngợi khen Mẹ mình, Người Con nói trong sách Diễm Ca: “cung lòng em như đống lúa mì, có hoa huệ bao quanh” (Dc 7,2). Cung lòng của Đức Trinh Nữ vinh hiển như một đống lúa mì. Được chất thành đống, vì nơi Mẹ quy tụ mọi đặc ân về công trạng và phần thưởng. Bằng lúa mì, vì nơi đó, nhờ sự can thiệp của ông Giuse đích thực, hạt lúa đã được đặt vào như trong một kho lẫm, để toàn cõi Ai Cập khỏi chết đói (x. St 41,36). Nó được gọi là triticum vì, sau khi được làm sạch, nó được giữ trong các vựa lúa, hoặc cũng vì các hạt của nó được xay và giã nhỏ. Trắng bên trong và đỏ bên ngoài, nó có nghĩa là Đức Giêsu Kitô, Đấng, trong căn phòng của cung lòng được chúc phúc của Đức Trinh Nữ vinh hiển, đã ẩn mình suốt chín tháng và rồi đã bị nghiền nát cho chúng ta trên cối xay Thập Giá. Trắng vì sự vô tội của đời sống và đỏ vì máu đã đổ ra. Cung lòng hạnh phúc này đã được hoa huệ bao quanh. Hoa huệ, được gọi như thế vì như thể phát xuất từ sữa, có nghĩa là sự đồng trinh của Đức Trinh Nữ Maria diễm phúc, do màu trắng của nó. Cung lòng của Mẹ đã được bao quanh, nghĩa là được củng cố bằng thung lũng khiêm nhường. Còn về các hoa huệ, chúng tượng trưng cho sự đồng trinh kép, tức là bên ngoài và bên trong. Vì thế thánh Augustinô khẳng định: “Thiên Chúa Con Một, khi được thụ thai, đã nhận từ Đức Trinh Nữ thực tại của xác thịt. Và khi sinh ra, Người đã gìn giữ sự vẹn toàn đồng trinh nơi Mẹ mình”. Diễm phúc thay cung lòng đã cưu mang Thầy.

Thật diễm phúc, vì cung lòng ấy đã cưu mang Thầy, là Thiên Chúa và là Con Thiên Chúa, Chúa các thiên thần, Đấng Tạo Hóa trời đất, Đấng Cứu Chuộc thế giới. Người Con Gái đã cưu mang Người Cha. Đức Trinh Nữ nghèo hèn đã cưu mang Người Con.

Hỡi các Kêrubim, các Sêraphim, các thiên thần và các tổng lãnh thiên thần, với khuôn mặt cúi xuống và đầu nghiêng mình, hãy cung kính thờ lạy đền thờ của Con Thiên Chúa, cung thánh của Chúa Thánh Thần, cung lòng được chúc phúc có hoa huệ bao quanh, mà thưa rằng: Phúc thay cung lòng đã cưu mang Thầy. Hỡi các con cái trần thế của Ađam, những người đã được ban cho ân sủng này, đặc ân đặc biệt này, với đức tin sốt sắng và tâm hồn thống hối, phủ phục sát đất, hãy thờ lạy ngai ngà cao vọi và được nâng cao của vua Salomon đích thực, mà thưa rằng: Phúc thay cung lòng đã cưu mang Thầy!

Tiếp theo là những lời: Và vú đã cho Thầy bú. Về đôi vú ấy, vua Salomon nói trong sách các Châm ngôn: “Như nai cái đáng yêu, như sơn dương duyên dáng, ước gì đôi vú nàng làm con thỏa thuê mọi lúc. Và ước gì con mãi mãi say mê tình yêu của nàng” (Cn 5,19). Bạn hãy xem con nai cái, theo điều được nói trong khảo luận khoa học tự nhiên, sinh con trên một con đường đông người qua lại, vì biết rằng chó sói tránh những lối mòn có người qua lại do sợ loài người. Con nai cái được yêu mến ấy là Đức Maria diễm phúc, Đấng đã sinh hạ, từ ân sủng, đúng thời đúng lúc và trên một lối đi có người qua lại, tức là trong một nơi trú ẩn, con nai duyên dáng, tức là Hài Nhi Con của Mẹ. Vì thế thánh Luca viết: “Bà đã sinh con trai đầu lòng, lấy tã bọc con, rồi đặt nằm trong máng cỏ, vì hai ông bà không tìm được chỗ trong nhà trọ” (Lc 2,7). Để chúng ta có thể lãnh nhận áo choàng bất tử. Về bản văn này, sách Chú giải nói: “Người cần một chỗ trong quán trọ, để chúng ta có thể có nhiều chỗ ở hơn trên trời” (Glossa interlineare).

Ước gì đôi vú của con nai cái này, được cả thế giới yêu mến, luôn làm con say, hỡi Kitô hữu, để rồi, khi quên đi mọi sự chóng qua, con hướng về, như người say, những gì ở phía trước con (x. Pl 3,13). Nhưng phải hết sức ngạc nhiên khi ngài nói: “Ta làm con say”. Và lý do là vì nơi đôi vú không có rượu gây say, nhưng có sữa rất dịu ngọt. Bạn hãy nghe tại sao. Chàng Rể và là Con của Mẹ, khi ngợi khen Mẹ trong sách Diễm Ca, nói: “Em đẹp biết bao, em duyên dáng biết bao giữa những khoái lạc, hỡi người yêu dấu! Dáng em như cây chà là, và đôi vú em như những chùm nho” (Dc 7,6-7). Em đẹp biết bao trong tâm hồn. Em duyên dáng biết bao nơi thân xác, hỡi Mẹ của Ta, Bạn Trăm Năm của Ta, con nai yêu dấu, giữa những khoái lạc, tức là giữa những phần thưởng của sự sống đời đời.