Παρουσίαση του Κυρίου ή γιορτή της Συνάντησης (Ιπαπάντη)

Στο τέλος του 4ου αιώνα, στη Ιερουσαλήμ, όπου ο Λουκάς αφηγείται στο Ευαγγέλιο (Λουκά 2,22-38) την παρουσίαση του παιδιού Ιησού στον Ναό, γιορτάζονταν στις 14 Φεβρουαρίου, καθώς η γέννηση του Ιησού, που τότε εορταζόταν στις 6 Ιανουαρίου, την ημέρα της Επιφανείας, είχε ήδη καθιερωθεί ως μεγάλη γιορτή με την ονομασία «Ιπαπάντη».

Το παλαιότερο έγγραφο που αναφέρεται σε αυτή τη γιορτή είναι το ταξίδι της αγίας Εγέριας, μιας προσκυνήτριας του 4ου αιώνα, η οποία ταξίδεψε στους Αγίους Τόπους και κατέγραψε το ταξίδι της σε ένα είδος ημερολογίου, το οποίο έχει διασωθεί. Η αγία Εγέρια γράφει:

«Σαράντα ημέρες μετά την Επιφάνεια, γιορτάζεται εδώ με μεγάλη τιμή η Ιπαπάντη. Εκείνη την ημέρα, συμμετέχουμε σε μια πομπή προς την Αναστασία (την εκκλησία πάνω από τον ιερό τάφο) και εκεί πραγματοποιούνται όλα τα τελετουργικά σύμφωνα με τον καθιερωμένο τρόπο, με μεγάλη χαρά, όπως γίνεται για το Πάσχα. Όλοι οι ιερείς κηρύττουν και στη συνέχεια ο επίσκοπος σχολιάζει το απόσπασμα από το Ευαγγέλιο όπου αναφέρεται ότι σαράντα ημέρες μετά, ο Ιωσήφ και η Μαρία έφεραν τον Κύριο στον Ναό και είδαν τον Σίμωνα και την προφήτρια Άννα, κόρη του Φανουήλ, και τις λέξεις που είπαν για τον Κύριο, καθώς και την προσφορά που έκαναν οι γονείς. Μετά από όλα αυτά τα βήματα, όπως είναι συνηθισμένο, γιορτάζεται η Θεία Ευχαριστία».

Itinerarium Egeriae, σ. 26

Από τους διάφορους ρυθμούς που αναφέρει η Εγέρια στο έργο της, ένας ήταν ο «λουκεράριος», δηλαδή η άναψη κεριών, πάνω στη φλόγα που έκαιγε στο ιερό τάφο, το μέρος όπου ανατέθηκε το «Φως του Κόσμου», το οποίο, σύμφωνα με την παράδοση, έπρεπε να γιορτάζεται με την ίδια μεγαλοπρέπεια όπως η Πάσχα.

Έτσι, περιγράφεται το πυρήνα αυτού που χαρακτηρίζει την παράδοση της γιορτής, η οποία περιλαμβάνει μια τελετουργική πομπή και τη θυσία της Ευχαριστίας, ολοκληρώνοντας τον κύκλο των Χριστουγέννων και προαναγγέλλοντας τον κύκλο της Πάσχας.

Στον 5ο αιώνα, αυτή η γιορτή θα ονομαστεί «Φεστιβάλ της Συνάντησης», αποτελούμενη από μια πομπή με κεριά, και θα εορτάζεται στις 2 Φεβρουαρίου, καθώς τα Χριστούγεννα γιορτάζονταν στις 25 Δεκεμβρίου, δηλαδή 40 ημέρες μετά. Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός, το 534, την έκανε υποχρεωτική για ολόκληρο το αυτοκρατορικό κράτος, καθιστώντας την γιορτή αυτή μια γιορτή της Καθολικής Εκκλησίας.

Στη θεολογία της γιορτής της «Συνάντησης» (Hypapante) συχνά αναφέρεται η μορφή της Μαρίας. Γιατί; Ας ακούσουμε τι δηλώνει ο Αβραάμ ο Εφέσιος, τον 6ο αιώνα, σε μια από τις ομοιλίες του, ακολουθώντας την παράδοση του Ωριγένη, ερμηνεύοντας το προφητικό λόγο του Σίμωνα:

«Οι λέξεις «και μια σπάθη θα διαπεράσει την ψυχή σου» προαναγγέλλουν σαφώς τα γεγονότα που συνέβησαν στη Μαρία στο σταυρό. Στην πραγματικότητα, τότε η ψυχή της χωρίστηκε σαν να την διέσχιζε μια σπάθη, ενώ σκεφτόταν τους λόγους που είπε ο άγγελος στην Ανακοίνωση (Ανάληψη). Ενώ σκεφτόταν τη σύλληψη… και τον τοκετό που συνέβη χωρίς να χάσει την παρθενία της. Ενώ σκεφτόταν τα θαύματα που έκανε και για τα οποία, ως μητέρα, ήταν υπερήφανη»

Αβραάμ ο Εφέσιος

«Αξίζει, λοιπόν, αδελφοί μου, να τιμήσουμε την Παρθένο. Ποιος μπορεί να την επαινεθεί; Έγινε Μητέρα του Θεού, διατηρώντας ταυτόχρονα την παρθενία της. Θάλαμος του μεγάλου βασιλιά, θησαυρός ευλογίας, χαρά του κόσμου, αμπέλι που έβγαλε το βλαστό της ζωής, παρθένα σύζυγος, πεδίο πλούσιο που παράγει το ώριμο στάχυ χωρίς καλλιέργεια, και θρέφει ολόκληρο τον κόσμο με το ψωμί της ζωής, που προέρχεται από τον καρπό της. Πηγή που αναβλύζει αιώνιο κύμα. Κλάδος που γεννήθηκε από τις ρίζες του Ιεσάη, από τον οποίο άνθισε το άνθος που διαπερνά όλη τη δημιουργία με το ευχάριστο άρωμά του. Άρμα που περιέχει σε εαυτόν όλο τον νομοθέτη… Για αυτό η δημιουργία σε υμνεί και οι άνθρωποι σε τιμούν».

Αβραάμ της Εφέσου

Και ο Σοφρόνιος της Ιερουσαλήμ (θ. 638), στον 7ο αιώνα, αφιερώνει σε αυτή την εορτή μια ομολογία μαριανής πίστης:

«Όλοι οι πιστοί που γιορτάζουμε… το μυστήριο της συνάντησης του Κυρίου, τρέχουμε και κινούμαστε μαζί με πάθος στο Πνεύμα για να συναντήσουμε τον Κύριο. Κανείς δεν απαλλάσσεται, κανείς δεν αρνείται να φέρει το φως του. Ας προσθέσουμε, επιπλέον, την λάμψη των κεριών για να σηματοδοτήσουμε το θεϊκό του φως που πλησιάζει και χάρη στο οποίο όλα λάμπουν, αφού η πληθώρα του αιώνιου φωτός διασκορπίζει τα σκοτάδια. Αλλά τα κεριά μας εκφράζουν κυρίως τη φωτεινότητα της ψυχής, με την οποία πρέπει να συναντήσουμε τον Χριστό. Όπως η Μητέρα του Θεού και Παρθένος Μαρία έφερε στα χέρια της το αληθινό φως και πλησίασε εκείνους που βρίσκονταν στο σκοτάδι, έτσι και εμείς, φωτισμένοι από το φως της, κρατώντας ανάμεσα στα χέρια μας το φως που λάμπει μπροστά μας, πρέπει να βιαστούμε να συναντήσουμε αυτόν που είναι το αληθινό φως».

Σοφρόνιος Ιερουσαλήμ

Από τους διάφορους λογοτεχνικούς κειμένους της Εκκλησίας της Βυζαντινής για την 2η Φεβρουαρίου, παρουσιάζουμε το Τροπάριο και το Κοντακίων του Ρωμανού του Μελή του 6ου αιώνα, που ψάλλονται στο Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία. Το Τροπάριο απευθύνεται στη Μαρία και τον Σίμωνα, ενώ το Κοντακίων απευθύνεται μόνο στον Χριστό, ας ακούσουμε:

«Χαίρε, γεμάτη χάρη, Μητέρα του Θεού και Παρθένε, γιατί από σένα ανατέλλει ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός ο Θεός μας, φωτιστής όλων εκείνων που βρίσκονταν στο σκοτάδι».

Χαίρε και συ, δίκαιε γέροντα, που κρατάς στα χέρια σου τον απελευθερωτή των ψυχών μας, που μας χαρίζει επίσης την ανάσταση».

Τροπάριο

«Σὺ ὁ ὁποῖος ἁγίασες μὲ τὴν γέννησή σου μιὰ παρθένο μήτρα, καὶ εὐλόγησες ὅπως ἦταν δεόντως τὰς χεῖρας τοῦ Συμεών, ἔρχεσαι καὶ μᾶς σῶζεις καὶ ἐμᾶς, Χριστέ Θεέ. Στα πολέμια, δὲν δίνεις εἰρήνη στὸ λαὸ σου, καὶ δυναμώσεις τοὺς ἀρχοὺς ποὺ ἀγαπᾶς, μοναδικέ Φίλε τῶν Ανθρώπων».Στο έβδομο αἰώνα, τὸ Ἰπαπάντη (Ipapante) ἦταν ἡ πρῶτη γιορτὴ ποὺ ἀναγνωρίστηκε στὸ Ρώμη, συμπεριλαμβανομένης τῆς χρήσης τοῦ ὀνόματος στὴν ἑλληνικὴ γλώσσα, καὶ μετὰ ἀπὸ μιὰ προπαρασκευαστικὴ πορεά, γιόρταζε τὴν Εὐχαριστία στὴν Ἁγία Μαρία τῆς Μεγίστης.Μετὰ τῆς διάδοσής του σὲ ὅλη τὴν Ἐκκλησία τῆς Δύσης στὸ ὀγδόο αἰώνα, αὐτὴ ἡ γιορτὴ ἔλαβε τὸ Ἰουδαϊκὸ ἔθιμο τῆς καθαρισμοῦ μετά τὴν γέννηση, καὶ στὴν παρούσα Γαλλία, ἄρχισε νὰ καλείται «Καθαρισμὸς τῆς Μαρίας», «In Purificatione sanctae Mariae».Παρουσιάζουμε ἐδῶ κάποιες ἀντίφωνα τῆς Μαρίας ἀπὸ τὴν Ρωμαϊκὴ λιτούρα πρὸ τοῦ δέκατου αἰώνα, ποὺ χρησιμοποιόνταν κατά τῆς πορεᾶς τῶν κεριών, στὰ ὁποῖα ψάλλεται καὶ ἀκλαμάζεται ὁ Χριστὸς ἐνῶ ἀνακαλύπτεται μὲ θρῆνο καὶ τιμὴ τὸ μυστήριο τῆς Μητρός τοῦ Σωτήρα:«Καλύψτε τὸν Θάμβο σας, ὦ Σιών, καὶ δεχτῆτε ὡς Βασιλιὰ τὸν Χριστό. Μια Παρθένος τὸν σύλληψε, Παρθένος τὸν ἔδωσε στὸ φῶς, καὶ Παρθένος μετά τῆς γέννησής του, προσκύνησε αὐτὸν ποὺ ἔκτισε»«Ὁ Παρθένος Μητέρα τοῦ Θεοῦ, πλήρης χάρης, εὐλογημένη! Απ’ σένα γεννήθηκε τὸ ἡλιοφάνεια τῆς δικαιοσύνης. Ο Συμεών τὸ εἶδε, καὶ ἡ μεγάλη φωνὴ εἶπε: Τώρα, Κύριε, ἔχετε ἐλευθερώσει τὸν δούλο σας»!»Αντίφωνα Μαριανά τῆς Ρωμαϊκῆς Λιτούρας

Για να εμβαθύνετε στη λατρευτική και μαριανή σημασία της Γιορτής της Παρουσίας, ανατρέξτε στην Αποστολική Εξόρκιση Marialis Cultus του Παύλου ΣΤ’, η οποία αφιερώνει ιδιαίτερη προσοχή στην παρουσία της Μαρίας στον εκκλησιαστικό ημερολόγιο.

Συνεχίστε τη μελέτη σας: εξερευνήστε τη Μαριολογία, τη Θεολογία της Μαρίας, τις Μαριανές Εμφανίσεις και το Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία.

Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία

Θέλετε να εμβαθύνετε στη μελέτη της Μαριολογίας; Γνωρίστε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαριολογίας του Locus Mariologicus – μια ακαδημαϊκή κατάρτιση που συνδυάζει αυστηρή θεολογία, πνευματική ζωή και ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.

Εγγραφείτε ή μάθετε περισσότερα →