Άγιος Ιωσήφ: το δράμα της απόρριψης
Το δράμα της απόρριψης: Ιωσήφ, Μαρία και η πίστη στο μυστήριο
Η απόφαση του Ιωσήφ να αφήσει μυστικά την Παρθένο δεν ήταν μια μοναδική απόφαση, ως μια ξαφνική αντίδραση σε ένα ερέθισμα, αλλά ως αντίδραση σε ένα αίτημα. Δεν ήταν μια από εκείνες τις παρορμητικές και αυτόματες αντιδράσεις που έρχονται πριν ακόμη κατανοήσουμε πλήρως ένα πρόβλημα. Ούτε ήταν μια έκρηξη πληγωμένου υπερηφάνειας ή προσβεβλημένης αυτοεκτίμησης, ή οποιαδήποτε άλλη από τις πολλές συναισθηματικές καταστάσεις που συνήθως προκαλούν τέτοιες καταστάσεις στους άνδρες. Όσο πιο σημαντική είναι ένα ζήτημα, τόσο περισσότερο απαιτεί προσοχή, ακόμη και αν δεν είναι όλοι ενήμεροι ή ικανοί για αυτό. Σε αυτή την συγκεκριμένη περίπτωση, όπου το ζήτημα ήταν πολύ σημαντικό, όχι μόνο για τον Ιωσήφ αλλά και για τη Μαρία, ο Ιωσήφ έδειξε ότι ήταν αρκετά ώριμος άνδρας για να της δώσει την απαραίτητη προσοχή και να μην τη χειριστεί επιπόλαια.
Δεν ήταν απλώς ζήτημα τιμής. Η τιμή της Παρθένου διασφαλίστηκε από την απόφαση που είχε λάβει. Και για την τιμή του, προκειμένου να τη σώσει, δεν ενδιέφερε ακόμη και το πιθανό κόστος της κακής αντιμετώπισης. Αυτό που πραγματικά πόνεσε ήταν το δεύτερο μέρος. Ο Ιωσήφ αγαπούσε τη Μαρία, και από εκεί προκύπτει η σοβαρότητα της σύγκρουσης: όταν το κεφάλι και η καρδιά είναι σε διαφορετικές κατευθύνσεις, ο τραυματισμός γίνεται αναπόφευκτος. Η καρδιά ενός ερωτευμένου άνδρα τείνει, με σχεδόν ανυπόστατη δύναμη, προς τη γυναίκα που αγαπά. Αλλά αν το κεφάλι του του λέει ότι πρέπει να αντιταχθεί σε αυτή την ώθηση, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μόνο ένα: πόνος.
Στην περίπτωση του Ιωσήφ, η σύγκρουση επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο. Η απόφαση ήταν πολύ δύσκολη. Επιπλέον, ο χρόνος, αντί να ελαφρύνει τη σοβαρότητά της, έκανε την επίλυση πιο επείγουσα, και όσο περισσότερο σκεφτόταν, τόσο λιγότερο σαφής του φαινόταν. Ήταν ένα αδιέξοδο.
Σύμφωνα με όλες τις εμφανίσεις, η Μαρία ήταν ένοχη. Ωστόσο, παρά όλες τις εμφανίσεις, δεν ήταν πεπεισμένος ότι αυτό θα μπορούσε να είναι αλήθεια και, στην πραγματικότητα, συνέχιζε να έχει βεβαιότητα ότι δεν ήταν.Ο αντίθετος λόγος μεταξύ αυτού που είδε και αυτού που γνώριζε για τη σύζυγό του αύξησε την απορία και την αβεβαιότητα. Σε όλα αυτά προστέθηκε η σιωπή της Παρθένου. Γιατί δεν μίλησε; Γιατί δεν είπε τίποτα; Αξίζετε ίσως μερικές λέξεις, κάποια εξήγηση; Δεν συμπεριφέρθηκε όπως μια γυναίκα που είναι ένοχη. Δεν έδειξε τη ντροπή που θα μπορούσε να θεωρηθεί αναπόφευκτη σε μια γυναίκα που είχε διαπράξει ένα τόσο προφανές παράπτωμα. Τα μάτια της δεν σκοτείνιασαν, και το βλέμμα της ήταν τόσο καθαρό, φωτεινό, ήρεμο όπως πάντα, ακόμα και όταν, κατά τύχη, την κοίταξε με μια πινελιά συμπόνιας. Ακόμα και το πρόσωπό της δεν συσπάστηκε και, μερικές φορές, στην πραγματικότητα, φαινόταν λαμπερό. Και η συμπεριφορά της: όχι αυτή κάποιου που βρίσκεται στην οδυνηρή ανάγκη να εξηγήσει το προφανές, το οποίο δεν αφήνει χώρο για άλλη εξήγηση. Την κοίταξε και υπέφερε με τον πόνο του, και έμεινε σιωπηλή. Από πού πήρε τη δύναμη, την εσωτερική στήριξη που, σε μια τόσο τεταμένη κατάσταση, της επέτρεψε να συνεχίσει τις ασχολίες της χωρίς να κλονιστεί, αμετάβλητη, η ίδια πάντα;Αν αυτή η περίοδος της βασανιστικής απορίας, των αντιφατικών συναισθημάτων, διήρκεσε πολύ ή λίγο, είναι αδύνατο να το γνωρίζουμε. Αλλά, με αυτές τις προϋποθέσεις, έχοντας υπό τα μάτια την κατάσταση της Μαρίας, τη σιωπή της που δεν εξηγείται και την ήρεμη στάση της, είναι πιο από κατανοητό ότι ο Ιωσήφ πάλεψε για κάποιο χρονικό διάστημα, χωρίς να ξέρει τι να κάνει.Ωστόσο, συνέβη ότι μετά από σκέψη, «και ενώ ο Ιωσήφ σκεπτόταν αυτά τα πράγματα, εξετάζοντας την προτεινόμενη λύση από διάφορες οπτικές γωνίες, ζυγίζοντας αν ήταν πραγματικά η κατάλληλη λύση, έλαβε μια αποκάλυψη» (Μτ 1,20): ακριβώς τη στιγμή που μετά από πικρές αναστολές, χωρίς κάποιον να εμπιστευτεί, χωρίς μια σαφή ένδειξη για μια ξεκάθαρη έξοδο, κατάφερε τελικά να βρει κάποια ανακούφιση. Η λύση ήρθε ενώ ξεκουραζόταν, διαφορετική από ό,τι είχε αναγνωρίσει, και μαζί της ήρθε η ειρήνη και η χαρά. Επειδή «είδε ο άγγελος του Κυρίου προς αυτόν στον ύπνο και είπε: Ιωσήφ, γιος του Δαβίδ, μη φοβείσαι να λάβεις μαζί σου την Μαρία, την γυναίκα σου, επειδή το παιδί που γεννάται από αυτήν είναι από το Άγιο Πνεύμα» (Μτ 1,20).Φαίνεται ότι ο Ιωσήφ φοβόταν να πάρει μαζί του την σύζυγό του. Ήταν παντρεμένοι, αλλά η υλοποίηση του γάμου δεν είχε ακόμη συμβεί, ούτε συνεπώς η επίσημη παρουσία της Μαρίας στο σπίτι του συζύγου. Αυτό το πρόβλημα θα επηρέαζε δύσκολα αυτό το δεύτερο μέρος του γάμου, και μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Ιωσήφ φοβόταν αυτή την μετάβαση λόγω του νέου, απρόβλεπτου και ακόμη και ανυπολόγιστου παράγοντα που είχε προκύψει. Σίγουρα δεν ήταν φόβος για ατιμία. Αυτό, στην χειρότερη περίπτωση, θα μπορούσε να αποφευχθεί ή να καταπνιγεί από τον γάμο. Ήταν ίσως φόβος να κάνει κάτι άγιο μπροστά στον Θεό, να προσβάλει ένα μυστήριο που είναι άγνωστο, αλλά αισθανόμενο;Δεν θα το μάθουμε ποτέ. Στην πραγματικότητα, ο φόβος του, όποια και αν ήταν η πηγή του, εξαφανίστηκε αμέσως όταν ο άγγελος τον έκανε μέρος του μεγάλου μυστηρίου. Το φως πάνω στις προθέσεις που είχε προετοιμάσει ο Θεός για τους ανθρώπους τον εισήγαγε επίσημα, έτσι θα έλεγε, στο έργο της Λύτρωσης, μια Λύτρωση που, σύμφωνα με την Έντιθ Στιν, «ενοραματίστηκε και ολοκληρώθηκε στο βάθος των μυστηριωδών βαθμίδων, σε σιωπή και μυστικότητα».Εν σιωπή και μυστικά, η Ανακοίνωση του μυστηρίου στην Παρθένο Μαρία και η Ενσάρκωση του Υιού του Θεού. Εν σιωπή και μυστικά, ο Ιωσήφ καθαρίστηκε κατά τις ημέρες της δοκιμασίας. Και πάντα εν σιωπή και μυστικά, του αποκαλύφθηκε στον γιο του Δαβίδ, αυτό που έπρεπε να γνωρίζει, καθώς δεν μπορούσε να εκπληρώσει το έργο που είχε αποφασίσει ο Θεός για αυτόν, χωρίς να γνωρίζει τουλάχιστον το θεμελιώδες στοιχείο του ρόλου του. Ο άγγελος ηρέμησε τις αμφιβολίες του, αποκάλυψε το μυστήριο της Ενσάρκωσης, και αυτός γνώρισε ποια υπηρεσία έπρεπε να προσφέρει. Και αμέσως, την ίδια στιγμή που το γνώρισε, απάντησε με ετοιμότητα και απεριόριστη αφοσίωση: ίδια όπως η Μαρία, η γυναίκα του, είχε συμφωνήσει μήνες πριν με το θεϊκό σχέδιο που της πρότεινε ο άγγελος.Και πράγματι, ξυπνώντας από τον ύπνο, συνεχίζει η αφήγηση του Αγίου Ματθαίου, «έκανε όπως του είχε διατάξει ο άγγελος του Κυρίου και πήρε μαζί του την γυναίκα του» (Ματθ. 1,24). Ξυπνώντας σαν να βγαίνει από έναν εφιάλτη, από μια τόσο παράξενη κατάσταση που φαίνεται ανεκπλήρωτη, ανόμοια με μια από αυτές τις παράλογες και τρομακτικές φαντασιώσεις που μερικές φορές μας προκαλούνται από τη φρενίτιδα της πυρετού. Ή, ίσως, η έξοδος από την αμφιβολία και την αβεβαιότητα λόγω της αγγειακής αποκάλυψης, και η απόφαση να δεχτεί τη γυναίκα του, ισοδυναμούσε με την έξοδο από έναν σκοτεινό και αναστατωμένο κόσμο για να βρεθεί ξαφνικά στο φωτεινό και αναμφισβήτητο μονοπάτι ενός ασφαλούς δρόμου προς τα εμπρός.Και μπορεί να μην έχει σημασία η περίσταση που έλαβε την αποκάλυψη του μυστηρίου ενώ σκεφτόταν αυτά. Ο Θεός θα μπορούσε σίγουρα να τον είχε απαλλάξει από αυτά τα βάρη, για παράδειγμα, αποκαλύπτοντάς του το σχέδιό του ταυτόχρονα με τη Μαρία.Σε αυτή την περίπτωση, θα είχε αποφύγει επίσης την αγωνία του να δει τον Ιωσήφ να υποφέρει από την υποχρέωση να κρατήσει αυτό το μυστικό, το οποίο θα μπορούσε να είχε επιλύσει αμέσως όλα τα προβλήματα. Αλλά ο Θεός δεν περιορίζεται στην προοπτική των ανθρώπων. Άφησε την Παρθένο να υποφέρει, άφησε τον Ιωσήφ να αγωνιστεί για κάποιο διάστημα σε αγωνιώδη σύγχυση, χωρίς να καταλαβαίνει τίποτα και χωρίς να βλέπει μια λύση, χωρίς την βεβαιότητα του τι να κάνει σε μια τόσο απρόσμενη όσο και οδυνηρή κατάσταση. Μόνο όταν βρήκε μια δίκαιη λύση (μέσα στα όρια της ατελούς γνώσης του για την πραγματικότητα), ο Θεός επιθυμούσε να παρέμβει μέσω του αγγέλου.Η πραγματική λύση ήρθε σε αυτόν μόλις ο Ιωσήφ έκανε ό,τι ήταν δυνατόν στις περιστάσεις, χωρίς να αμελήσει τίποτα που ήταν στην δύναμή του. Μόνο τότε, και όχι νωρίτερα, ο Θεός του μετέφερε τα άγνωστα δεδομένα, τα απαραίτητα για να διορθώσει μια λανθασμένη απόφαση. Και μαζί με τα δεδομένα, μια αναφορά. Γιατί, όπως λέει ο Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος, «ο άγγελος στέλνει τον Ιωσήφ πίσω στο μάρτυρα του Ισαΐα, ώστε, αν ξυπνήσει και ξεχάσει ό,τι άκουσε στον ύπνο του, θυμούμενος τις λέξεις του προφήτη, από τον οποίο πάντα τρέφονταν, να θυμηθεί στην μνήμη του την αποκάλυψη που είχε».Όχι με τον ίδιο τρόπο, γιατί ο πόνος που αντιμετώπισε ο Ιωσήφ δεν μπορεί να γενικευτεί σε όλη την ανθρωπότητα, αλλά σίγουρα όλοι περνούν, με διαφορετικούς τρόπους, από δοκιμασίες που παρουσιάζουν κάποια ομοιότητα με αυτή που υπέφερε ο Ιωσήφ. Ας πούμε ότι συγκρούσεις, προβλήματα, ατυχίες, υπάρχουν δύσκολες στιγμές στη ζωή κάθε ανθρώπου που δεν αφορούν μόνο αυτόν, καταστάσεις στις οποίες είναι αναγκασμένοι να λάβουν αποφάσεις που μπορεί να επηρεάσουν, ακόμα και ανεπανόρθωτα, την πορεία της δικής τους ζωής και της ζωής άλλων ανθρώπων. Εκεί βιώνεται ένας ιδιαίτερος πόνος, δύσκολο να κατανοηθεί από όποιον δεν τον βίωσε, ο οποίος απαιτεί μια στάση από την οποία, σε πολλές περιπτώσεις, εξαρτάται η δικαιοσύνη της λύσης που θα υιοθετηθεί.Όταν η καρδιά και το μυαλό αντιτίθενται και ο άνθρωπος αισθάνεται εσωτερική ρήξη, όταν η καρδιά τραβάει με δύναμη, τότε πρέπει ιδιαίτερα να αποφεύγεται η βιαστική ενέργεια. Πιο από ποτέ χρειάζεται να σταματήσουμε και να σκεφτούμε, ώστε να μην κυριευτεί από το συναίσθημα. Εφόσον η καρδιά έχει δημιουργηθεί για να αγαπά, το μυαλό έχει δημιουργηθεί για να σκέφτεται και να δείχνει στην καρδιά το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει.Ο Ιωσήφ διδάσκει ότι απέναντι σε πρόβλημα, σύγκρουση, αντίθεση (εμπειρίες που δεν αποφεύγει κανείς στη ζωή), η κατάλληλη και προτεραιότερη απάντηση του ανθρώπου είναι η σκέψη. Μετά από παρορμήσεις, κινήσεις της καρδιάς, αντανακλαστικές και βιαστικές αντιδράσεις, δεν επιτυγχάνονται ποτέ σωστές λύσεις. Αν καταφέρουμε κάτι, είναι να περιπλέκουμε ακόμα περισσότερο το κόμπο, προσθέτοντας νέες δυσκολίες και επιδεινώνοντας τη διαφωνία. Ούτε αναμένεται το πρόβλημα να επιλυθεί μόνο του, ούτε να το επιλύσουν άλλοι, γιατί υπάρχουν στιγμές και καταστάσεις όπου κανείς δεν μπορεί να αποφασίσει για εμάς. Πρέπει να είμαστε αρκετά ώριμοι για να τις αντιμετωπίσουμε και να αναλάβουμε τις συνέπειες. Κάποιοι άνδρες παραμένουν για πάντα μικρότερα όντα, παγιδευμένα σε μια ανησυχία από την οποία φαίνεται να μην θέλουν να βγουν. Είναι άτομα του οποίου η στολή, απέναντι στις δυσκολίες, είναι η διαρκής προσφυγή στους άλλους, όχι για να λάβουν συμβουλές (κανόνας σοφίας που είναι αρκετά κατάλληλος για την επίτευξη επιτυχίας), αλλά για να μεταφορτώσουν το βάρος στους ώμους των άλλων.Ωστόσο, είναι καλό να προσφεύγουμε στους άλλους, στον πλησίον, μόνο μετά από αξιολόγηση αν είμαστε ικανοί να βγούμε από το δρόμο μας μόνοι μας, να φτάσουμε σε μια κατάλληλη λύση. Όταν, πράγματι, η φύση του ζητήματος δεν απαιτεί ιδιαίτερη εμπιστευτικότητα, δεν είναι ποτέ υπερβολικό να ζητήσουμε τη γνώμη και τη συμβουλή εκείνων που, λόγω γνώσης ή εμπειρίας, μπορούν να δώσουν τις κατάλληλες εξηγήσεις με στόχο την καλύτερη λύση.Τελικά, ούτε ο Ιωσήφ μπόρεσε να λύσει μόνος του τη σύγκρουση που αντιμετώπιζε, αλλά με τη βοήθεια του αγγέλου και ακολουθώντας τη συμβουλή του.Η λύση που ήρθε στον Ιωσήφ, η ανώτερη φωτισμός, στον ίδιο πλαίσιο μοναξιάς που βίωνε, τον έπληξε με πολύ απλό τρόπο, διακριτικά, σιωπηλά, χωρίς δυσάρεστες εξωτερικές και αισθητές προεκτάσεις. Έρχεται προς αυτόν από έξω του εαυτού του, του έδειξε ότι η επιλογή που είχε κάνει, όσο λογική και αν ήταν, δεν ήταν σωστή, και ο Ιωσήφ διόρθωσε αμέσως την απόφασή του, αλλάζοντας γνώμη και ενεργώντας σύμφωνα με τα γεγονότα που του είχε αποκαλύψει ο άγγελος. Ωστόσο, ας μην ξεχάσουμε αυτό το σημείο: ο Άγιος Ιωσήφ δεν αρνήθηκε ποτέ να σκεφτεί τα γεγονότα, και έτσι απέκτησε από τον Κύριο εκείνο το βαθμό κατανόησης των έργων του Θεού που αποτελεί πραγματική σοφία.Για να εμβαθύνετε στη σχέση μεταξύ Μαρίας και Ιωσήφ στην ιστορία της σωτηρίας, συμβουλευτείτε την εγκύκλιο “Redemptoris Mater” του Αγίου Ιωάννη Παύλου Β’.Εμβαθύνετε στις σπουδές σας: εξερευνήστε την Μαριολογία, Θεολογία της Μαρίας, Μαριανές εμφανίσεις και το Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία.Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία
Θέλετε να εμβαθύνετε στη μελέτη της Μαριολογίας; Γνωρίστε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαριολογίας του Locus Mariologicus, μια ακαδημαϊκή κατάρτιση που συνδυάζει αυστηρή θεολογική μελέτη, πνευματική ζωή και ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.
Δείτε επίσης:
Θέλετε να εμβαθύνετε στη Ιωσφολογία;
Το Locus Mariologicus προετοιμάζει μια ομάδα Ιωσφολογίας – η επιστημονική μελέτη του Αγίου Ιωσήφ στην Αγία Γραφή, στην Παράδοση και στη διδασκαλία της Εκκλησίας. Εγγραφείτε στη λίστα αναμονής και ενημερωθείτε όταν ανοίξουν οι εγγραφές.
Responses