São Rafael arcanjo – Deus cura: o companheiro de Tobias e patrono dos doentes

São Rafael Arcanjo é o anjo da cura e do bom caminho. O seu nome, do hebraico Refāʼēl, significa “Deus cura”. A sua história está no Livro de Tobias: enviado por Deus, acompanha o jovem Tobias na viagem, liberta Sara do demónio e devolve a vista a Tobit. Ele mesmo se revela: “Eu sou Rafael, um dos sete anjos que assistem diante da glória do Senhor” (Tb 12,15). Por isso é invocado como patrono dos doentes, dos viajantes e dos encontros felizes.

São Rafael Arcanjo, cujo nome em hebraico significa «Deus cura» (Rafa-El), é o terceiro Arcanjo nomeado na Sagrada Escritura. A sua presença está concentrada no Livro de Tobias, onde acompanha o jovem Tobias na sua viagem e cura tanto a cegueira do pai como a alma da noiva Sara possessa pelo demónio Asmodeu.

Nome hebraicoRafael (Rafa-El), «Deus cura»
TipoArcanjo
PapelAnjo da cura, do casamento, dos viandantes, do exorcismo
Festa29 setembro (Três Arcanjos), 24 outubro (festa tradicional)
PadroeiroDoentes, viandantes, casais, exorcistas, cegos, oftalmologistas

São rafael no livro de tobias

O Livro de Tobias (deuterocanónico, séc. II a.C.) contém a única narrativa bíblica completa onde Rafael é protagonista. As suas etapas narrativas:

1. Tb 5, 4: a Apresentação disfarçada

O jovem Tobias precisa de viajar de Nínive a Ecbátana para receber dinheiro emprestado pelo seu pai cego. Ao procurar um companheiro de viagem, encontra «Rafael» (que se apresenta como «Azarias filho de Ananias»), sem revelar a sua natureza angélica.

2. Tb 6, 7-8: a cura do peixe

Durante a viagem, Tobias é atacado por um peixe gigante. Rafael ensina-o a usar o coração, o fígado e o fel do peixe como remédios: o coração para expulsar demónios, o fel para curar a cegueira.

3. Tb 6, 14-18: a cura de Sara

Tobias casa com Sara, filha do parente Raguel. Sara havia perdido sete maridos antes de consumar o matrimónio, cada um morto pelo demónio Asmodeu na noite de núpcias. Rafael instrui Tobias a queimar o coração do peixe na noite das núpcias, e o demónio fugiu para o Egipto, onde foi acorrentado.

4. Tb 11, 13: a cura da cegueira

De regresso a casa, Tobias usa o fel do peixe para curar a cegueira do seu pai. O pai, ao recuperar a vista, glorifica Deus.

5. Tb 12, 11-15: a revelação da identidade

Latino (Vulgata): «Aperiam vobis veritatem… Ego sum Raphael angelus, unus ex septem qui astamus ante Dominum». «Quando orabas cum lacrimis, et sepeliebas mortuos, et derelinquebas prandium tuum, et mortuos abscondebas per diem in domo tua, et nocte sepeliebas eos: ego obtuli orationem tuam Domino».

Português: «Aparecerei-vos a verdade… Eu sou Rafael, anjo, um dos sete que assistimos diante do Senhor». «Quando rezavas com lágrimas e sepultavas os mortos, e abandonavas o teu jantar, e escondias os mortos durante o dia em tua casa, e à noite os sepultavas: eu apresentei a tua oração ao Senhor».

Os «Sete anjos» do Apocalipse

O próprio Rafael identifica-se como «um dos sete que assistem diante do Senhor» (Tb 12, 15). Esta tradição dos sete arcanjos primários é retomada no Apocalipse:

  • Ap 1, 4: «Os sete espíritos que estão diante do seu trono»
  • Ap 4, 5: «Sete tochas ardentes diante do trono, que são os sete espíritos de Deus»
  • Ap 8, 2: «Os sete anjos que estavam de pé diante de Deus»

A tradição apócrifa (especialmente o Livro de Henoch, séc. II a.C.) nomeia os sete arcanjos: Miguel, Gabriel, Rafael, Uriel, Selafiel, Yegudiel e Baraquiel. A Igreja Católica oficialmente reconhece apenas os três nomeados na Escritura canónica (Miguel, Gabriel, Rafael).

São rafael e o exorcismo

O episódio de Sara e Asmodeu (Tb 6-8) é historicamente o mais antigo relato bíblico explícito de exorcismo (anterior aos exorcismos do Novo Testamento). Por isso, São Rafael é venerado como:

  1. Patrono dos exorcistas: a sua cura de Sara antecipa a libertação de Cristo
  2. Modelo do casal cristão: protector da noite nupcial e do matrimónio
  3. Anjo do casamento: a tradição judaico-cristã invoca-o no rito matrimonial

Magistério católico sobre São rafael

São Tomás de aquino (Suma teológica I, q. 113, a. 4)

Tomás analisa a passagem de Tobias e afirma que os anjos podem assumir corpos visíveis temporariamente para servir os homens. Rafael é o exemplo paradigmático desta acção angélica.

Bento XV (1921)

Aprova oficialmente São Rafael como patrono específico das pessoas que sofrem doenças, especialmente cegueira e doenças oftálmicas.

Pio XII (1959)

Confirma São Rafael como patrono dos farmacêuticos, oftalmologistas e auxiliares de saúde.

João Paulo II (1986)

Nas catequeses sobre os Anjos, JP2 destaca São Rafael como modelo da ação providencial de Deus na vida quotidiana:

«São Rafael nos ensina que Deus não se distancia dos pormenores da nossa vida. O anjo da Cura acompanha as nossas viagens, protege os nossos casamentos, cura as nossas feridas espirituais e físicas. A sua presença é sinal da paternal solicitude do Pai.»

Iconografia tradicional

São Rafael é representado:

  • Acompanhando o jovem Tobias, bordão de viajante e cabaça de água
  • Segurando um peixe, referência directa à cura
  • Com vestes de viajante
  • Em paisagens com águas curativas

Obras-primas: Tobias e o Anjo de Pollaiolo, Verrocchio (com Leonardo da Vinci), Filippino Lippi e Rembrandt.

Devoções a São rafael

  • Festa de 24 outubro: antiga, mantida na liturgia tridentina
  • Festa de 29 setembro: Três Arcanjos, calendário actual
  • Novena de São Rafael: 9 dias antes de 24 outubro
  • Oração da viagem: «São Rafael, fiel companheiro de Tobias, sede meu protector…»
  • Oração para enfermos: invocação tradicional na pastoral dos doentes

Os três arcanjos, os três aspectos da mediação angélica

Os três arcanjos canónicos representam três aspectos da ação angélica:

ArcanjoNome significaFunção
Miguel«Quem como Deus?»Combate contra o Maligno
Gabriel«Força de Deus»Comunicação da Palavra de Deus
Rafael«Deus cura»Cura, providência quotidiana

Leitura complementar

São Miguel Arcanjo | São Gabriel Arcanjo | JP II Catequeses 1986 | Rito do Exorcismo

Pós-Graduação em mariologia

Quer aprofundar a sua formação em Mariologia? Conheça a Pós-Graduação em Mariologia da Locus Mariologicus – uma formação académica que une rigor teológico, vida espiritual e tradição viva da Igreja.

Inscreva-se ou saiba mais →

Ver também: O que é a Angeologia? Os anjos na Bíblia e no Magistério

Perguntas frequentes sobre São Rafael Arcanjo

O que significa o nome “Rafael”?

Do hebraico Refāʼēl, “Deus cura” (ou “remédio de Deus”).

Em que livro da Bíblia aparece São Rafael?

No Livro de Tobias, onde acompanha o jovem Tobias, cura a cegueira de Tobit e liberta Sara do demónio Asmodeu.

De que é patrono São Rafael?

Dos doentes e dos médicos, dos viajantes e dos encontros felizes (pelo casamento de Tobias e Sara).

Quem são os “sete anjos” que Rafael menciona?

Em Tb 12,15, Rafael diz ser “um dos sete anjos que assistem diante do Senhor” – os sete espíritos que estão diante do trono de Deus (cf. Ap 1,4; 8,2).

Quando se celebra São Rafael?

A 29 de setembro, festa dos Santos Arcanjos Miguel, Gabriel e Rafael.

Related Articles

Responses