Salus: gezondheid en redding in de mariologie

In tijden van pandemie zijn woorden niet altijd het meest passend tegenover het vereiste stilte en respect voor hen die lijden of ‘wondgenezen’ zijn.

Wat betreft de mariologische visie, is het eerst en vooral belangrijk om de Moeder niet in het dal van tranen te plaatsen, maar op het beloofde land. Voor christenen is het natuurlijk om zich tot de Moeder van Jezus te wenden in momenten van smart, aangezien zij zelf ook geleden heeft tijdens haar aardse bestaan en bemiddelt voor de gezondheid van haar kinderen of zelfs voor hun verheiliging in ziekte. Het zien van patiënten die zich tot de moederlijke bescherming van Maria wenden op een ziekenhuisbed is deze maanden een routine geworden die in de derde eeuw opnieuw de aanwezigheid van Maria als levend persoon herbeleeft met eenvoud en vertrouwen in de moeilijkheden.

We stellen de vraag: hoe kunnen we theologie vinden in deze ‘volkenverering’? Terugdenkend naar de woorden van Franciscus Suarez (d. 1617): “Devotie zonder waarheid is zwak, terwijl waarheid zonder devotie vruchteloos en leeg is“, zullen we proberen het verband tussen Maria en gezondheid te presenteren dat dezelfde wortel heeft als het woord redding: salus.

Redding

Wanneer we spreken over redding in een meervoudige samenleving waarin wij leven, kan het uitgangspunt niet de hedendaagse cultuur zijn, maar de Openbaring. De kosmische redding die geloofde in de religies van Mesopotamië ontwikkelde zich tot bevrijding uit de cyclische tijd, een element van de Aziatische religies, en bereikte uiteindelijk de huidige deelname aan het goddelijke leven zoals aangekondigd door de monotheïstische religies. Wij onderscheiden ons altijd van deze theologische visies omdat we uitgaan van de Verenking, Dood en Opstanding van Jezus, Zoon van God, en daar stond Maria.

Bij het dieper onderzoeken van de christelijke redding is het gebruikelijk om na te denken over de goddelijke filiatie als een innerlijke genade die zich onderscheidt van de natuurlijke orde en zelfs in conflict komt met de natuur. Deze Latijns-georiënteerde visie op de christelijke Openbaring werd in de 20e eeuw geleidelijk in twijfel getrokken door de onderscheiding die naar de creatie kijkt als een verrijkt geschenk van God en de weg naar transcendentie voor het voltooien ervan. We kunnen dan spreken over een eenheid tussen Gods scheppende handeling en het werk van redding dat de mens (schepsel) opent voor God (Schepper) op een manier die zich ontwikkelt in het historische proces van gerechtigheid in harten en structuren om het Koninkrijk van God te verwezenlijken.

In werkelijkheid bedoelen we met ‘redding’ niet alleen de verlossing van de ziel, of de individuele bevrijding uit een wereld die dood wenst om een ‘vlucht uit de wereld’ te kunnen bewerkstelligen. We kunnen ook niet stellen dat het troosten van een gestoord geweten de redding is. Het realiseren van de hoop op rechtvaardigheid, de humanisering van de mens en de vrede in schepping benadert ons meer bij deze verzoening tussen God en de mens die in Jezus tot stand kwam. Waar staat Maria dan in deze visie van redding, wat is haar betekenis?

Terug naar de bron van de Bijbel

Het woord redding wordt in het Nieuwe Testament minstens 150 keer gebruikt om geluk, vrede, gemeenschap met God, gezondheid, bevrijding en gunst aan te duiden. Twee zeer specifieke elementen zullen ons leiden in onze zoektocht: ziekte en slavernij. Wanneer we spreken over redding, verwijzen we naar het tegenovergestelde van de menselijke toestand als schepsel en zondaar.

De redding in het Nieuwe Testament verschilt van die in het Oude Testament in de zin dat deze verder gaat dan alleen de bevrijding van vijanden om God te dienen in heiligheid en gerechtigheid (Lukas 1,69.71). De neotestamentelijke redding omvat de vergeving van zonden (Lukas 1,77), de geboorte uit water en Geest (Johannes 3,5) die ons tot kinderen van God maakt (Galaten 3,26) en nieuwe schepselen (2 Korintiërs 5,17).

Aangezien redding escatologisch is in haar volmaaktheid, het resultaat van de dag des Heren (1 Korintiërs 5,5) voor iedereen die tot het einde standhoudt (Markus 13,13), omdat we gered worden in de hoop, kunnen we niet de vitale inspanning voor rechtvaardigheid, universele en solidarische liefde voor de behoeftigen verduisteren. Daarom vindt redding zich bij elke gelovige doorheen de geschiedenis als huidig evenement: de redding is vandaag in dit huis binnengekomen (Lukas 19,9), ‘nu is de tijd van de redding’ (2 Korintiërs 6,2). Een visie op redding die het historische en vitale effect ervan negeert, zou uitmonden in een ideologie die naar een onzeker toekomstig tijdpunt van de redding verwijst.

Redding als dialooggebeurtenis

De Openbaring die ons de redding biedt, komt uit een geschiedenis, niet uit een conceptueel kader zoals het presenteert de dogmatica. Dit evenement is een dialoog tussen God en de mens met feiten, woorden en meditatie. Elementen als Verbond of Verkiezing proberen dit te beschrijven, maar ze zijn onvoldoende om de structuur van deze gebeurtenis te vatten, want in de Bijbel bestaat er niet alleen God noch alleen de mens, maar het is de ontmoeting tussen beide en het resultaat van de menselijke verlossing.

# Het dialoog van redding en zegen vanuit GodHet dialoog is die van redding en zegen vanuit God in het Nieuwe Testament, waarbij Hij ons bevrijdt van zonde, wet en dood (Rom 7,6; 8,2), en leidt tot een gemeenschap met de Vader door Christus in de Geest (Ef 2,18). De stem van de Vader, die ons “alle geestelijke zegen in de hemelen in Christus” toewenst (Ef 1,3), roept ons op om in heiligheid en liefde te leven als geadopteerde kinderen. Onze reactie vormt dan het antwoord in dit dialoog wanneer we nadenken over Gods grote interventies in de geschiedenis (het Magnificat), wanneer we in ons leven getuigen van het levende God van de Levenden, en wanneer we een aanbidding in geest en waarheid uitvoeren. Dit is onze interpretatie van redding die we nu op mariologische wijze zullen presenteren.## Maria als deelneemster aan de reddingDe Moeder van Jezus neemt een unieke plaats in de geschiedenis van de redding in. We kunnen zeggen dat alle elementen van het ervaren van het volk Israël, tot volheid gebracht door het evangelie, hun hoogtepunt bereiken in de ervaring van Maria. In die zin, volgens de Heilige Schrift, kunnen we enkele kenmerken van Maria beschrijven die haar handelen in het werk van de redding vormgeven:### De reddingservaring van MariaBij het bestuderen van de interpretatie in Lucas van het aankondiging van de engel en zijn bezoek aan Elisabeth via het Magnificat, stuiten we op de oudste mariologie. De pneumatische uitleg van wat er gebeurde, leidt Maria tot getuigenis van de ervaring van “mijn God, mijn Redder” (Lc 1,47). Maria’s ervaring is het gunstige oog van God op de armen van YHWH, de zwakken en machtelozen. Maria bestaat onder Gods blik die zich tot haar richt met liefde, waardoor ze actief deelneemt aan de redding van een volk. Deze gehoorzaamheid leidt tot de zegen die Isabel uitspreekt: “Gebeden zijt gij onder de vrouwen… gezegend zijt gij die geloofd hebt” (Lc 1,42.45).### De zegenervaring van MariaZegen is een geschenk dat verband houdt met het leven en zijn mysterie. God is bron van zegen omdat Hij bron van leven is (Ps 36,10). Daarom betekent het wanneer gezegd wordt: “Gebeden zijt gij onder de vrouwen”, dat God Maria meer gezegend heeft dan alle andere vrouwen, want het in haar buik gekweekte kind is niet gewoon een leven, maar de Zoon van God, de Allerhoogste (Lc 1,32.35). De bron van dit “Leven” ligt in de machtige Geest van de Heilige Geest, aan wie niets onmogelijk is (Lc 1,35.37.49). Inderdaad, Maria wordt gezegend in haar buik die haar goddelijk vruchtbaar maakte, en ook in haar hart dat door de Geest vernieuwd werd, voorspellend het vervullen van Christus’ beloften aan Zijn getrouwe volgelingen. Bij het heroverwegen, in het licht van wat we eerder hebben gesteld, van het “kecharitomene”, zien we hoe dit betekent: “voor altijd gezegend met Gods liefde door de transformatie die haar tot dochter van Zoon maakte” (Ef 1,5).### Het antwoord van Maria: woord, daad en meditatieHet antwoord van Maria bestaat uit woord, daad en meditatie. Haar woord is het ja dat ze gaf aan Gods wil, haar daad is de bevruchting door de Heilige Geest, en haar meditatie is haar voortdurende vertrouwen op God in alle omstandigheden.

Wat is het antwoord van de Heilige Maagd op Gods verlossende en gezegende handeling? Maria neemt verantwoord deel aan het gesprek met God door met ontroering te reageren en om uitleg te vragen, waarbij ze haar perfecte geloofsbelijdenis biedt. Haar volledige beschikbaarheid voor het goddelijke woord dat door de engel wordt overgebracht, verbaast ons nog steeds door de vrouwelijke wijsheid die wordt getoond: “Hier ben ik, ik ben de dienaar van de Heer; laat het volgens jouw woord geschieden” (Lucas 1,38).

Dit antwoord werd duidelijk weerspiegeld in Maria’s aanbidding en leven, evenals in een bijzondere contemplatie, zoals Lucas beschrijft Maria als een reflectieve vrouw die in stilte overdenkt (Lucas 2,19.51). De mariologische traditie bewaart nog steeds de titel van Maria als ‘vrouw met een wijs hart en geheugen’, omdat ze de geschiedenis omvormt tot bewustzijn. Maria herinnert zich de gebeurtenissen rond Jezus en herhaalt in zichzelf het wijsheidspad dat de spirituele identiteit van Israël vormgeeft.

We kunnen derhalve concluderen dat Maria een beeld van redding is die op concrete en levendige wijze de reddingsrelatie tussen God en de mens belichaamt. In Maria wordt Gods handeling transparant voor het mysterie, omdat ze gered en gezegend wordt: zowel vanaf haar begin als Immaculee, als aan het einde van haar aardse leven als glorieus opgestane, verlicht Maria de roeping van elke mens om Zoon te worden in de Zoon van God de Vader door de Heilige Geest.

In de volgende artikel bespreken we het thema ‘Maria en Gezondheid’.