Egzorcyzm w Kościele katolickim: czym jest, kto może go odprawić i jak wygląda ryt

Autor: Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Zaktualizowano 24 października 2026

Egzorcyzm to modlitwa, w której Kościół publicznie i autorytatywnie prosi w imię Jezusa Chrystusa, aby osoba lub przedmiot zostały ochronione przed działaniem złego ducha i wyjęte spod jego władzy. Egzorcyzm uroczysty, zwany „wielkim egzorcyzmem”, może odprawiać tylko kapłan z wyraźnym zezwoleniem biskupa, według rytuału zatwierdzonego w 1998 roku i opublikowanego w 1999 roku. Zanim do niego dojdzie, Kościół wymaga pewności, że nie chodzi o chorobę.

Czego Katechizm uczy o egzorcyzmie

Katechizm Kościoła Katolickiego definiuje egzorcyzm następująco:

„Gdy Kościół publicznie i autorytatywnie prosi w imię Jezusa Chrystusa, by osoba lub przedmiot były chronione przed działaniem Złego i wyjęte spod jego władzy, mówimy o egzorcyzmie” (Katechizm Kościoła Katolickiego, n. 1673).

Ten sam numer przypomina, że moc pochodzi od samego Chrystusa: Jezus wypędzał złe duchy (Mk 1,25-26), a od Niego Kościół otrzymał władzę i zadanie egzorcyzmowania (Mk 3,15; 6,7.13; 16,17).

Katechizm rozróżnia dwie formy:

• egzorcyzm prosty, który jest częścią celebracji chrztu;
• egzorcyzm uroczysty, „wielki egzorcyzm”, który „może być odprawiany tylko przez prezbitera i za zezwoleniem biskupa” (n. 1673).

Egzorcyzm nie jest pojedynkiem dwóch równych sił. Sobór Laterański IV nauczał, że „diabeł i inne demony zostały przez Boga stworzone jako z natury dobre, lecz same z siebie stały się złe” (DS 800). Egzorcyzm stosuje wobec konkretnej osoby zwycięstwo, które Chrystus już odniósł. Zobacz także Upadli aniołowie: kim są i co mówi o nich Biblia.

Kto może odprawić egzorcyzm

Normą jest kanon 1172 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku:

„Nikt nie może w sposób prawowity wypowiadać egzorcyzmów nad opętanymi, jeśli nie otrzymał od ordynariusza miejsca specjalnego i wyraźnego zezwolenia” (kan. 1172 §1).

Drugi paragraf mówi, komu biskup może udzielić takiego zezwolenia: tylko prezbiterowi odznaczającemu się pobożnością, wiedzą, roztropnością i nienagannością życia (kan. 1172 §2). Rytuał z 1999 roku dodaje, że ma on być „specjalnie przygotowany do tego zadania” (De exorcismis, n. 13). Egzorcysta może być mianowany na stałe albo do określonego przypadku.

Pełny tekst kanonu wraz z jego historią znajduje się w artykule Kanon 1172 (1983): dyscyplina kanoniczna egzorcyzmu.

Jak wygląda ryt egzorcyzmu

Księgą, której używa dziś Kościół łaciński, jest De exorcismis et supplicationibus quibusdam, „O egzorcyzmach i niektórych modlitwach błagalnych”. Święty Jan Paweł II zatwierdził ją 1 października 1998 roku. Kongregacja Kultu Bożego promulgowała ją 22 listopada 1998 roku, a wydanie łacińskie ukazało się 26 stycznia 1999 roku. Zastąpiła ona tytuł XII Rytuału Rzymskiego z 1614 roku.

Ryt jest celebracją liturgiczną, na którą składają się:

• pokropienie wodą święconą;
• litania do Wszystkich Świętych i psalmy;
• czytanie Ewangelii;
• nałożenie rąk i tchnienie;
• wyznanie wiary lub odnowienie przyrzeczeń chrzcielnych, modlitwa „Ojcze nasz” i znak krzyża;
• formuła błagalna (deprekatywna), w której prosi się Boga o uwolnienie;
• formuła rozkazująca (imperatywna), w której kapłan w imię Chrystusa nakazuje złemu duchowi odejść.

Maryja Panna ma w rycie własne miejsce jako Ta, która miażdży głowę węża. Pełny opis, wraz z tekstem łacińskim, znajduje się w artykule De exorcismis (1999): nowy rzymski ryt egzorcyzmu.

Przed egzorcyzmem: odróżnić od choroby

Kościół jest bardzo ostrożny. Katechizm mówi:

„Czymś zupełnie innym są choroby, zwłaszcza psychiczne, których leczenie należy do dziedziny nauk medycznych. Przed odprawieniem egzorcyzmu jest więc rzeczą ważną upewnić się, że chodzi o obecność Złego, a nie o chorobę” (n. 1673).

Rytuał nakazuje, aby egzorcysta nie przystępował do działania bez „moralnej pewności”, że dana osoba jest rzeczywiście opętana, i w miarę możliwości za jej zgodą (De exorcismis, n. 16). Dlatego egzorcysta zwykle współpracuje z lekarzami i psychologami. Znaki, które bierze pod uwagę Kościół, zostały wyjaśnione w artykule Opętanie demoniczne: czego naucza Kościół.

Co wolno, a czego nie wolno świeckim

Każdy wierny może i powinien modlić się przeciwko złu: modlitwa „Ojcze nasz” kończy się słowami „zbaw nas ode złego”, a modlitwa do świętego Michała Archanioła jest polecana wszystkim.

Istnieją jednak granice. 29 września 1985 roku Kongregacja Nauki Wiary w liście podpisanym przez kardynała Josepha Ratzingera przypomniała biskupom, że ze względu na kanon 1172 „także wiernym nie wolno używać formuły egzorcyzmu przeciwko szatanowi i aniołom odstępcom” opublikowanej przez Leona XIII, „a tym bardziej używać pełnego tekstu tego egzorcyzmu”. List prosił również, aby świeccy nie prowadzili spotkań modlitewnych, podczas których zwraca się bezpośrednio do demonów. Zobacz list Inde ab aliquot annis (1985) oraz tekst Leona XIII (1890).

Najczęściej zadawane pytania

Bibliografia

• KATECHIZM KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO, n. 1673.
• KODEKS PRAWA KANONICZNEGO (1983), kan. 1166 i 1172.
• KONGREGACJA KULTU BOŻEGO I DYSCYPLINY SAKRAMENTÓW. De exorcismis et supplicationibus quibusdam. Watykan: Typis Vaticanis, 1999.
• KONGREGACJA NAUKI WIARY. List Inde ab aliquot annis, 29 września 1985. Acta Apostolicae Sedis, t. 77, s. 1169-1170, 1985.
• SOBÓR LATERAŃSKI IV (1215), rozdz. 1 (DS 800).