Jezus, Syn Maryi i Syn Boga

Wiara w Jezusa, Syna Boga, nie pojawiła się nagle, ale rozwijała się stopniowo zgodnie z kontekstem kulturowym, w którym rozprzestrzeniał się chrześcijaństwo. Opowieści o Jego narodzinach stanowią konkretny etap w procesie, który wciąż można opisać na podstawie tekstów Nowego Testamentu.Rozwój cristologii w Nowym Testamencie: od synoty do wysokiej cristologii joannej i Soboru w KalcedoniiTradycja synoty nie odnotowuje, by Jezus w jakimkolwiek momencie przypisywał sobie tytuł “Syn Boga“, maksymalnie istnieją pewne aluzje do Jego statusu jako “syna” (por. Mt 11,25-27; Mk 12,6; 13,32), którego prawdziwe znaczenie jest przedmiotem dyskusji. Zaskakująco, w modlitwie Jezus zwraca się do Boga, nazywając Go “Ojcem” z niezwykłą intensywnością, nieobecną w judaizmie.Syn Marii używa słowa “abba” w odniesieniu do Boga (por. Mk 14,36), takiego samego, jak dzieci żydowskie używają i nadal używają wobec swoich rodziców. Ta relacja filialna przejawia się również w Jego posłuszeństwie woli Boga (Mk 14,32-40), potrzebie naśladowania sposobu działania Boga (Mt 5,48; Łk 6,36), w Jego głębokim zaangażowaniu w nadchodzące królestwo (Mk 1,14-15) oraz w miłosierdzie dla ostatnich i wykluczonych. Ale przede wszystkim w Jego śmierci na krzyżu, Jego radykalna lojalność wobec Boga i ludzkości, której był pełnym uczestnikiem, jest widoczna.Po ogłoszeniu Jego zmartwychwstania, te różne aspekty ludzkiego doświadczenia Jezusa zostały przez pierwszych chrześcijan odczytane w świetle wiary biblijnej, w której boska filia jest przypisywana ludowi, królowi, sprawiedliwym i Mesjaszowi. W rezultacie tytuł “Syn Boga” został szybko przypisany Mu, równoważny z tytułem Mesjasza, podkreślając jednak Jego relację z Bogiem jako Jego przedstawiciela.W najgłębszych warstwach wiary chrześcijańskiej, boska filia Jezusa została ogłoszona w ścisłym związku z Jego zmartwychwstaniem. Wskazane jest to w konkluzji kazania Piotra w Dzień Pięćdziesiątki: «Zatem, niech z pewnością wie cała dom Izraela, że Bóg uczynił Jezusa, którego wy ukrzyżowaliście, zarówno Panem, jak i Chrystusem» (Dz 2,36). Ponadto Paweł, w swoim listie do Rzymian, cytuje bardzo starożytne wyznanie wiary, w którym stwierdza, że Jezus został «oznaczony Synem Bożym przez moc, według Ducha świętości, przez zmartwychwstanie z martwych» (Rz 1,4). Zmartwychwstając z martwych, Jezus, ukrzyżowany, został przez Boga uhonorowany godnością Pana, Mesjasza i Syna Bożego.Pogląd, że Jezus otrzymał boską filię w chwili zmartwychwstania, z czasem stał się niewystarczający dla chrześcijan, którzy, opierając się na wierze w zbawczą rolę Jezusa, widzieli w Niej Mesjasza, Syna Bożego, nawet przed ukrzyżowaniem, czyli w czasie Jego publicznego ministerium. Ewangelia według Marka odpowiada na ten rozwój wiary chrześcijańskiej, wprowadzając w kontekście chrztu Jezusa wizję, w której sam Jezus jest adresatem, a Ojciec ogłasza Go jako swojego «ukochanego Syna» (por. Mk 1,9-11).Ta proklamacja jest powtarzana przez Ojca przed trzema ukochanymi uczniami podczas transfiguracji (9,7) i nawiązana w przypowieści o winogronikach mordercach (Mk 12,6). Ostatecznie, Jezus pozytywnie odpowiada na pytanie kapłana: «Czy Ty jesteś Chrystusem, Synem Bożym?» (Mk 14,61-62). W chwili śmierci, uznany jest za Syna Bożego przez rzymskiego centuriona (Mk 15,39). W Ewangeliach według Mateusza i Łukasza, tajemnica mesjańska jest mniej podkreślana, a Jezus bez wahania akceptuje uznanie za Mesjasza i Syna Bożego w trakcie publicznego ministerium (por. np. Mt 16,16; Mk 8,29).Dojrzała wiara nie mogła zadowolić się proklamacją Jezusa jako Syna Bożego w kontekście Jego chrztu. Jeśli jest Synem Bożym, to znaczy, że tak było od chwili poczęcia. Ta intuicja jest rozwijana przez Mateusza i Łukasza w Ewangeliach z dzieciństwa, łącząc Jego narodziny z Marii z przepowiednią «panną» z Biblii greckiej. Od momentu Jego pierwszego wejścia w świat, Jezus był ogłaszany jako Syn Boga przez anioła. Otrzymał swoją istnienie z tej boskiej słowa, połączonej z kreatywną mocą Boga, w ten sposób wypełniając boski plan objawiony w Piśmie Świętym. Należy zauważyć, że w tych relacjach nie mówi się o istnieniu Syna Boga przed Jego poczęciem w łonie Maryi; jest to moment, w którym zaczyna istnieć w pełni Jego uprawnień jako Mesjasza i Zbawiciela Izraela i całej ludzkości.Ostatni krok w zrozumieniu osoby Jezusa został dokonany przez Pawła, który twierdził, że Bóg wysłał swojego Syna na świat, urodzonego z kobiety, urodzonego pod prawem (Gal 4,4; por. Rzym 1,3; 8,3). Jest to ten, przez którego zostały stworzone wszystkie rzeczy i do którego idziemy przez Niego (1 Kor 8,6). To stwierdzenie jest pogłębiane w tzw. listach deutero-paulinich, gdzie mówi się, że „On jest obrazem niewidzialnego Boga, pierwszymrodzonym wszystkim stworzeniem, gdyż przez Niego zostały stworzone wszystkie rzeczy zarówno na niebie, jak i na ziemi” (Kol 1,15-16; por. Heb 1,1-4).Zgodnie z IV Ewangelią, On jest „Słowem” Boga, przez które zostały stworzone wszystkie rzeczy, Jedynym, który stał się ciałem i zamieszkał wśród nas (J 1,1-18). Za tym rozwinięciem widać identyfikację Jezusa ze stworzoną, ale niezmienną mądrością, którą Bóg użył do stworzenia świata i prowadzenia ludzkości do siebie (Por. Prz 8,22-31; Syr 24,1-23; Bar 3,9-4,4; Mąd 7,22-30).Te etapy nie mogą być zrozumiane dosłownie. Są one rozwinięciem tego, co Marek stwierdza w tytule swojego Ewangelia: „Początek Ewangelii Jezusa Chrystusa, Syna Boga”. Ewangelie Mateusza i Łukasza, w swoich relacjach z dzieciństwa, dają bardziej rozbudowaną interpretację tego wersetu początkowego. Jednakże, robiąc to, ukazują wtórny charakter ich refleksji. Oczywiście dopiero po zmartwychwstaniu pierwsze wspólnoty chrześcijańskie pogłębiły tajemnicę osoby Jezusa i w kolorowych opowieściach o jego narodzinach, charakterystycznych dla tamtej epoki, zawarły wnioski, do których doszły.

Dlatego relacje z dzieciństwa mają wyraźnie cel cristologiczny. Wyrażają wiarę wspólnoty pierwotnej, która widziała w Jezusie wysłannika boskiego końca czasów, centrum całej zbawienia, Syna zdolnego do stworzenia nowej ludzkości i wciągnięcia jej w swoje własne relacje rodzinne z Bogiem. W tych pozornie naiwnych i popularnych relacjach ewangelistów skondensowano doświadczenie pierwszych chrześcijan, którzy widzieli boskość Ojca odzwierciedloną w ludzkości Jezusa. Relacje z dzieciństwa nie zawierają abstrakcyjnych dogmatów ani twierdzeń doktrynalnych, ale przekazują owoce dojrzałej podróży wiary, wyrażone w języku, symbolach i formułach, które naród Izraela rozwinął w swoim wiecznym doświadczeniu Boga.

Dwufilia jako fundament dogmatyczny devocji maryjnej: Theotokos, kontrowersja nestoriana i Sobór w Efesie (431)

W kontekście wiary w Jezusa, pojawia się uwielbienie dla Marii jako Dziewicy, matki Syna Boga. W trzech synoptycznych ewangeliach, poza relacjami z dzieciństwa Jezusa przedstawionymi przez Mateusza i Łukasza, brakuje wyraźnych rozważań na temat postaci Marii i jej roli w planie Boga.W Ewangelii według Marka, matka Jezusa jest wspomniana tylko dwa razy. Po pierwsze, ewangelista relacjonuje sytuację, gdy niektórzy poinformowali Jezusa, że Jego matka i bracia chcą Go zobaczyć, ale zostali powstrzymani przez tłum. Jezus odpowiada: „Kto jest moją matką i moimi braćmi?” i dodaje, patrząc na tych, którzy Go otaczali: „Oto moja matka i moi bracia. Kto wykonuje wolę Boga, ten jest dla mnie bratem, siostrą i matką” (Mt 3,32-35). W tym zdaniu następuje zerwanie z matką, co potwierdza Jezus, gdy proponuje swoim uczniom, jako warunek otrzymania setnego w tym życiu i w życiu wiecznym, nawet porzucenie matki (Mt 10,30; por. Łk 14,26). Po drugie, Marek wspomina o Marii, gdy mieszkańcy Nazaretu nazywają ją po imieniu i są zdumieni mądrością Jezusa, mówiąc: „Nie jest to może syn Marii?” (Mk 6,3).Mateus, choć wspomina o Marii w swoim opisie narodzin Jezusa, nie nadaje jej szczególnego znaczenia: Józef jest zawsze na pierwszym planie w swojej roli ojcowskiej, podczas gdy Maria jest cichą uczestniczką decyzji swojego męża. W całym swoim Ewangelii ogranicza się do podążania za Markiem, relacjonując bez wielu modyfikacji odpowiedź Jezusa na wieści o przybyciu Jego matki i braci (Mt 12,48) oraz słowa rodaków z Nazaretu (Mt 13,55).Z drugiej strony, Łukasz opowiada całą historię narodzin i dzieciństwa Jezusa z perspektywy Marii. W swoim opisie przedstawia ją jako pierwszą, komu ujawniono plan Boga, który doprowadzi do przyjścia Syna. W swoim pozdrowieniu anioł traktuje ją jak osobę wybraną przez Boga i pełną Jego łaski, któremu Bóg przedstawia propozycję i prosi o zgodę, czyniąc ją w ten sposób współuczestniczką Jego realizacji. Jej dziewictwo, w świetle koncepcji epoki, jest postrzegane jako wyraz szczególnej czystości. Na tej podstawie, opierając się na doktrynie augustyńskiej o grzechu pierworodnym, narodziła się idea, że ona, w przewidywaniu zasług Syna, została pojęta bez plamy, jaką On pozostawił we wszystkich istotach ludzkich.Przyjęcie prośby anioła podkreśla głęboką wiarę Marii, podczas gdy jej wizyta u Izabeli ujawnia jej hojność i dostępność. Jej duchowość wyraża się w Magnificat, który stanowi syntezę Ewangelii, którą będzie głosił Jezus. Podobnie jak On, Maria stawia się po stronie mniej uprzywilejowanych, ogłaszając ich pełne uzdrowienie w Królestwie Bożym.Na koniec, w opisie Łukasza, Maria pojawia się jako ktoś, kto nie ogranicza się do obserwowania tego, co się z nią dzieje, ale medytuje i szuka zrozumienia znaków, które Bóg zasiał w jej życiu. Jest w pełni zaangażowana w historię Jezusa, do tego stopnia, że miecz przebija jej serce. W świątyni w Jerozolimie Jezus powierza jej, jako pierwszej, tajemnicę swojej relacji z Ojcem.W trakcie Ewangelii Łukasza nie dodaje on nic szczególnie znaczącego do swoich źródeł. Pomija imię Marii w swoim opisie wizyty Jezusa w Nazarecie (Łk 4,22). Podczas relacjonowania epizodu, w którym Maria udaje się do Jezusa z jej braćmi, Łukasz wycina pierwszą część Jego odpowiedzi (“Kto jest moją matką i braćmi?” – Łk 8,19-21), co oznacza, że Jezus nie kwestionuje swojego związku z Marią, ale umieszcza go w innej perspektywie, tej relacji z Bogiem.Ponadto, Łukasz relacjonuje cytat nieobecny w innych dwóch synoptykach: gdy kobieta wykrzykuje, że błogosławiona jest ta, która rodzi dzieci, Jezus odpowiada, że błogosławiony jest ten, kto słucha słowa Bożego i przestrzega go (Łk 11,27-28). Według Łukasza, Maria była pierwszą, która słucha słowa Bożego i je przestrzega.Na koniec, żaden z trzech synoptyków nie wspomina o obecności Marii wśród kobiet świadczących o ukrzyżowaniu Jezusa. Ta informacja znajduje się w Ewangelii Jana, gdzie mówi się, że Maria była przy krzyżu (J 19,25-27) oraz obecna na weselu w Kanie, gdy Jezus dokonał swojego pierwszego cudu (J 2,7-11). Dla IV Ewangelisty, Maria uczestniczy od początku do końca w ministerium Jezusa i jest mu powierzona jako matce przez ukochanego ucznia, czyli przez całą społeczność chrześcijańską.Głębiej zgłębiaj swoją wiedzę: zgłębiaj tematykę mariologii, teologii marianej, aparicji maryjskich oraz póstopniowego studiów magisterskich w dziedzinie mariologii.Jezus jest jednocześnie Synem Boga według natury boskiej i Synem Maryi według natury ludzkiej. Sobór w Efesie (431) ogłosił Maryję *Theotokos*, Matką Boga, ponieważ jedność osoby Chrystusa implikuje, że ta, która Go poczęła, jest Matką Drugiej Osoby Trójcy Świętej. Sobór w Kalcedonii (451) potwierdził tę doktrynę, definiując dwie natury w jednej osobie, co czyni nieodłącznymi zarówno boską, jak i maryjską filię Jezusa.