Ο Πατέρας μου και εγώ, ένωση και πατρότητα
«Της Πατρός μου και μου»: Η Μαρία, ο Ιωσήφ και η πατρότητα στην Αγία Οικογένεια
Όταν η Μαρία και ο Ιωσήφ βρίσκουν τον Ιησού στον Ναό, και η Μητέρα του τον ρωτά: «Γιατί έκανες αυτό μαζί μας;», εκφράζοντας αμέσως τον πόνο που τους προκάλεσε η απουσία του, αναφέρεται στον Ιωσήφ ως «πατέρα»: «Εδώ είσαι ο πατέρας σου και εγώ, που ψάχναμε για σένα με αγωνία» (Λκ 2,48). Ο ίδιος ο Άγιος Λουκάς ανέφερε ότι ο Σίμωνας «πήγε στον Ναό. Και ενώ οι γονείς έφεραν τον Ιησού εκεί» (Λκ 2,27). «Ο πατέρας και η μητέρα του Ιησού εκπληρώθηκαν» (Λκ 2,33). «Οι γονείς του πήγαιναν κάθε χρόνο στην Ιερουσαλήμ» (Λκ 2,41). Ούτε μια διευκρίνιση σχετικά με την αναφορά του Ιωσήφ, ούτε κάποιο επίθετο (νόμιμος, υιοθετούμενος) που να προσδιορίζει τον ρόλο του. Πράγματι, αφού η παρθένος σύλληψη της Μαρίας από το Άγιο Πνεύμα επιβεβαιώθηκε σαφώς, δεν ήταν απαραίτητο να τονίζεται κάθε φορά που αναφέρεται ο Ιωσήφ σε σχέση με τον Ιησού.
Ωστόσο, υπάρχει και ένας άλλος λόγος. Ο Ιωσήφ ήταν ο πατέρας του Ιησού σε κάθε πτυχή. Αν υπήρχε τότε μητρώο, ο Ιωσήφ θα καταχωριζόταν ως πατέρας. Σύμφωνα με την κοινωνική οργάνωση και τα έθιμα του εβραϊκού λαού (και σίγουρα όχι μόνο από ανθρώπινη πρωτοβουλία), ο νόμιμος πατέρας ήταν αυτός που μετέφερε τα δικαιώματα στα παιδιά. Υπάρχει, επομένως, κάτι περισσότερο από μια βιολογική πατρότητα. Η Παρθένος Μαρία, απευθυνόμενη στον Ιησού, το αναγνώρισε αυτό: «Ο πατέρας σου και εγώ».
Όταν ο Άγιος Αυγουστίνος έγραψε για την πατρότητα του Ιωσήφ (Ομιλία 51), έθεσε το ερώτημα ως εξής: «Ο Ιησούς γεννήθηκε από παρθένο χωρίς σπόρο συζύγου. Και όμως διατήρησε και τους δύο ως γονείς. Πώς το αποδεικνύουμε; Η Μαρία είπε: Ο πατέρας σου και εγώ, που ψάχναμε για σένα με αγωνία». «Δεν προσκόλλησε στην αξιοπρέπεια του στήθους της, αλλά στην ιεραρχία του γάμου». Επειδή ο σύζυγος είναι το κεφάλι της συζύγου (Εφ 5,23).
Παρόλα αυτά, ήταν η Παρθένος και όχι ο Ιωσήφ που στράφηκε στον Ιησού, εξηγείται από τον ιδιαίτερο και μοναδικό δεσμό που ένωσε τη Μητέρα με το Γιό. Δεν ήταν αυστηρά αρμοδιότητα του Ιωσήφ να ζητήσει εξηγήσεις, αλλά να εργαστεί για την προστασία τους. Εκείνος, ακόμα και όταν είχε κάθε δικαίωμα να θέσει ερωτήσεις, ίσως απέτυχε στο συνήθη ρόλο του, καθώς αυτό που έπρεπε να γίνει ήταν πιο ευθύνη της Μαρίας, η οποία, έχοντας πιο στενή ένωση με τον Ιησού, μπορούσε έτσι να δώσει τον κατάλληλο τόνο στα λόγια. Αυτό δεν αφαιρεί το γεγονός ότι ο Θεός μετέφερε τις αποφάσεις που έπρεπε να ληφθούν σε κάθε στιγμή για την προστασία του Παιδιού και της Μητέρας στον αρχηγό της οικογένειας.Ο Ιησούς δεν αντέγραψε το όνομα «Πατήρ» που η Μαρία έδωσε στον Ιωσήφ. Πράγματι, δεν υπάρχει μόνο βιολογική πατρότητα, και στην πραγματικότητα αυτός ο τύπος πατρότητας είναι συχνά κατώτερος σε σχέση με τις άλλες. Η χάρη που εμφυτεύτηκε στον άνθρωπο με το βάπτισμα τον ανυψώνει στην υπερφυσική τάξη και τον κάνει υιοθετημένο γιο του Θεού και κληρονόμο της δόξας του. Δεν υπάρχει σχέση με τη βιολογία, αλλά η πατρότητα του Θεού προς τους βαπτισμένους δεν είναι μόνο ανώτερη από τη φυσική πατρότητα, αλλά ακόμα πιο πραγματική και σίγουρα πιο διαρκής. Όσον αφορά τον Άγιο Ιωσήφ, επομένως, είναι αλήθεια ότι η πίστη μας διδάσκει ότι δεν ήταν πατέρας σύμφωνα με την σάρκα, αλλά αυτή δεν είναι η μόνη πατρότητα.Μερικές φορές, προσπαθώντας να έχουμε μια ιδέα για την πατρότητα του Θεού προς τους βαπτισμένους, μπορεί να συμβεί να σκεφτούμε την ουσία της ανθρώπινης πατρότητας και μετά να προσπαθήσουμε να εφαρμόσουμε αυτή την εικόνα στον Θεό. Αλλά είναι λάθος. Η πραγματικότητα είναι ακριβώς το αντίθετο. Δεν μπορούμε πραγματικά να κατανοήσουμε τι είναι η ανθρώπινη πατρότητα μέχρι να κατανοήσουμε (μέσα από τις ατελείς δυνατότητές μας) τι είναι ο Θεός για εμάς ως Πατέρας.Όπως αποκάλυψε ο άγιος Παύλος (Εφ. 3,14-15), κάθε πατρότητα πηγάζει από τον Θεό, ο οποίος είναι η αληθινή και δική του πατρότητα. Η άλλη, η πατρότητα των ανθρώπων, είναι μια θέληση του Θεού, ένας δρόμος που επέλεξε για να φέρει νέες ζωές στον κόσμο. Θα μπορούσε να είχε επιλέξει χίλιες άλλες διαδικασίες με την ίδια αποτελεσματικότητα. Ο Θεός συνδέει έναν άνδρα και μια γυναίκα με τη δημιουργική του δύναμη ως συνεργάτες όσον αφορά το σώμα, και τους εμπιστεύεται την εκπαίδευση του νέου όντος σύμφωνα με την κατάσταση του ως Υιού του Θεού, προετοιμάζοντάς τον να κληρονομήσει τη δόξα. Για αυτό ο άγιος Αυγουστίνος μπόρεσε να γράψει για τον Ιωσήφ: «Όποιος λέει, λοιπόν: “Δεν πρέπει να αποκαλείται πατέρας, επειδή δεν τον είχε όπως οι άλλοι πατέρες”, τοποθετεί την ουσία της πατρότητας στην επιθυμία, περισσότερο παρά στην αγάπη της καλοσύνης. Αλλά έζησε την πατρότητα της καρδιάς καλύτερα από οποιονδήποτε την πατρότητα της σάρκας. Ο Ιωσήφ ήταν ο σύζυγος της Μαρίας, χωρίς καμία σαρκική σχέση, μόνο μέσω του γάμου. Ακριβώς γι’ αυτό ήταν δυνατό να ειπωθεί ότι ήταν ο πατέρας του Χριστού, ο οποίος γεννήθηκε από τη δική του σύζυγο, πολύ περισσότερο λογικά από το να τον υιοθετούσε απλώς».Επομένως, είναι ξεκάθαρο ότι η έκφραση “πατέρας υιοθετούμενος”, που εφαρμόζεται στον Ιωσήφ σε σχέση με τον Ιησού, είναι πολύ ασαφής, αν και πολύ πιο ξεκάθαρη από τον όρο “νόμιμος πατέρας”. Ο Ιωσήφ δεν θεωρεί τον Υιό της συζύγου του Μαρίας ως ξένο που πρέπει να υιοθετηθεί, αλλά ως καρπό μιας παρθενίας που ενώνεται μαζί του, και που είναι το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του γάμου του με τη Μαρία. Για τον άγιο Αυγουστίνο, επομένως, ο Ιωσήφ ήταν ένας αληθινός σύζυγος και πατέρας, και όχι σε βάρος της παρθενίας, αλλά ακριβώς μέσω αυτής και της συζύγου του Μαρίας.Η δύναμη του επιχειρήματος δεν είναι δύσκολο να αποδειχθεί. Πόσο μπορεί να ονομαστεί πατέρας ένας άνδρας που δίνει το σπέρμα του για να γονιμοποιήσει μια γυναίκα που δεν γνωρίζει; Από την άλλη πλευρά, είναι προφανές ότι αν κάποιος, χωρίς να τον έχει γεννήσει, υιοθετήσει ένα εγκαταλελειμμένο παιδί σε ορφανοτροφείο, το περιβάλλει με φροντίδα, το εκπαιδεύει και εργάζεται για αυτό, και προσφέρει την αγάπη του, είναι πιο πατέρας αυτού του παιδιού από αυτόν που, παρόλο που το γέννησε (ίσως χωρίς πρόθεση), δεν ήθελε να έχει καμία σχέση. Κανείς δεν γίνεται πατέρας απλώς επειδή μια γυναίκα μείνει έγκυος. Η πατρότητα βασίζεται μόνο στο βιολογικό γεγονός είναι μια απλοϊκή αντίληψη. Να είσαι πατέρας είναι πολύ περισσότερο.Η γέννηση του Ιησού στην Βηθλεέμ έδωσε αφορμή για την δημιουργία αυτής της μοναδικής και εξαιρετικής οικογένειας στην ιστορία της ανθρωπότητας. Σε αυτήν την οικογένεια, ο Υιός του Θεού, ενσαρκωμένος και γεννημένος από την Παρθένο Μητέρα, ήρθε στον κόσμο, μεγάλωσε και εκπαιδεύτηκε, και ταυτόχρονα, από την αρχή, τέθηκε υπό την αυθεντική πατρική φροντίδα του Ιωσήφ, του τεχνίτη από τη Ναζαρέτ, ο οποίος, σύμφωνα με τον Ιουδαϊκό νόμο, ήταν σύζυγος της Μαρίας, και ενώπιον του Αγίου Πνεύματος, ήταν ο άξιος σύζυγός της και ο αληθινός πατρικός φύλακας του μυστηρίου της συζύγου του (Ιωάννης Παύλος Β’). Αυθεντική πατρική φροντίδα, φροντίδα που εκφράζει την αγάπη ενός πατέρα προς το παιδί του. Όπως προς ένα παιδί, ο Ιωσήφ αγαπούσε τον Ιησού, τον οποίο έλαβε από τη σύζυγό του, παρόλο που δεν προέρχονταν “από αίμα, ούτε από επιθυμία σάρκας, ούτε από επιθυμία ανθρώπου“ (Ιωάννης 1,13), αλλά από την επιθυμία του Θεού. Γυρίζοντας προς τον Ιησού, βλέπουμε τον Άγιο Ιωσήφ ως “τον άγιο άνδρα που τον υιοθέτησε, ή καλύτερα, στον οποίο ο Θεός παραδόθηκε ως γιος“. Ήταν ο ίδιος ο Υιός του Θεού που τον επέλεξε ως πατέρα του.Ο Ιωσήφ έπαιξε τον ρόλο του πατέρα προστατεύοντας τον Ιησού από τον Ηρώδη και αργότερα, διατηρώντας τον ασφαλή από τον πιθανό κίνδυνο που αντιπροσώπευε ο Αρχέλαος. Γι’ αυτό, άφησε την πατρίδα του, πήγε σε ξένες χώρες, άλλαξε τα σχέδιά του όσες φορές ήταν απαραίτητο. Υποτάχθηκε στη ζωή του στο καλό του Ιησού.
Και εμείς, οι άνδρες του τρίτου χιλιέτου της χριστιανικής εποχής, μπορούμε να μάθουμε το μάθημα που μας προτείνει ο Ιωσήφ από απόσταση δύο χιλιετιών. Όσον αφορά τα παιδιά, πρώτα απ’ όλα, ταπεινότητα.
Για να προστατεύσει τον Ιησού, για να τον σώσει από έναν βέβαιο και θανατηφόρο κίνδυνο, ο Ιωσήφ εγκατέλειψε την πόλη όπου είχε εγκατασταθεί και μετέφερε την οικογένειά του σε μια ξένη γη, για να ξαναξεκινήσουν.Ο πρώτος καθήκον ενός πατέρα, ενός αρχηγού οικογένειας, είναι, με κάθε αποδείξιμο, να προστατεύει τους αγαπημένους του και να τους διαφυλάσσει από επικείμενους κινδύνους. Οι άνθρωποι είναι πιο σημαντικοί από τα πράγματα· η σύζυγος και τα παιδιά είναι πιο σημαντικά από την κοινωνική και οικονομική θέση και όχι η ίδια η εργασία. Η ανησυχία των γονέων για τα παιδιά τους θα τους οδηγήσει στην πρόληψη των κινδύνων, χωρίς να ξεχνούν ότι αυτοί ηθικής φύσης είναι πιο σοβαροί και έχουν χειρότερες συνέπειες από τους κινδύνους που μπορεί να απειλήσουν την υγεία τους.Ο Ιωσήφ φρόντισε να μεταφέρει τον γιο του στον ναό για να εκπληρώσει τον νόμο. Εργάστηκε ώστε να τον περιποιηθεί και να τον περιβάλει με φροντίδα, παρουσιάζοντάς τον στον ναό και απελευθερώνοντάς τον. Όποιος δεν βαπτίζει εγκαίρως το παιδί του, αγνοώντας τον πατρικό του ρόλο, δεν σέβεται την πατρική ιδιότητα, καθώς του στερεί αυθαίρετα ένα τεράστιο αγαθό.Υπάρχουν αυτοί που επικαλούνται, για να δικαιολογήσουν την άρνησή τους, μια μακροσκελή αιτιολόγηση της οποίας η σοβαρότητα είναι δύσκολο να αποδεχτεί, συγκεκριμένα το σεβασμό στην ελευθερία του παιδιού: «Θα ζητήσει αυτό το παιδί με δική του πρωτοβουλία το βάπτισμα, όταν μεγαλώσει;». Πριν από σχεδόν έναν αιώνα, ο Τσερσττον αντιμετώπισε την αλαζονεία μιας νεαρής μητέρας: «Δεν θέλω να διδάξω σε κανένα παιδί κάποια θρησκεία. Δεν θέλω να το επηρεάσω. Θέλω να επιλέξει αυτό όταν μεγαλώσει». Η απάντηση του συγγραφέα είναι ειρωνική: Γιατί εφαρμόζουμε αυτή την αρχή μόνο στη θρησκεία και όχι σε όλους τους άλλους τομείς; Μια πραγματική ασυνέπεια, που δείχνει έλλειψη λογικής και σημαντική επιθυμία, δικαιολογημένη μόνο ως εμφανής έκφραση άγνοιας.Για να εμβαθύνουμε στο μυστήριο της Αγίας Οικογένειας και τον ρόλο της Μαρίας και του Ιωσήφ στην ιστορία της σωτηρίας, συμβουλευτείτε την εγκύκλιο «Redemptoris Mater» του Αγίου Ιωάννη Παύλου Β’ (https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/pt/encyclicals/documents/hf_jp-ii_enc_25031987_redemptoris-mater.html).Βαθύνετε τις σπουδές σας: εξερευνήστε την Μαριολογία, την Θεολογία της Μαρίας, τις Μαριανές εμφανίσεις και το Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία.
Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία
Θέλετε να εμβαθύνετε στη μελέτη της Μαριολογίας; Ανακαλύψτε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαριολογίας του Locus Mariologicus – μια ακαδημαϊκή κατάρτιση που συνδυάζει αυστηρή θεολογία, πνευματική ζωή και ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.
Responses