Sobór Florencki – Bula Cantate Domino (1442): anioły i demony w profesji wiary

Kontekst historyczny

Konklawe florenckie (przeniesione z Bazylei w 1438) było jednym z najważniejszych soborów XV wieku, mającym trzy główne cele:

• Unię z prawosławnymi Grekami (Bula Laetentur caeli, 6 lipca 1439)
• Unię z Armeńczykami (Bula Exultate Deo, 22 listopada 1439)
• Unię z Koptami etiopskimi (Bula Cantate Domino, 4 lutego 1442)

Bula Cantate Domino – wyznanie wiary

Bula Cantate Domino zawiera najbardziej systematyczne wyznanie wiary soboru, obejmujące wszystkie kluczowe elementy doktrynalne. Jej stwierdzenia dotyczące aniołów i demonów stały się obowiązkową normą dla wszystkich późniejszych teologów.

Tekst łaciński – wyznanie o aniołach

„Firmiter wierzy, wyznaje i głosi jednego prawdziwego Boga, Ojca i Syna i Ducha Świętego, jednego naturalnie, w trzech osobach… Jednego tego prawdziwego Boga być stwórcą wszystkich rzeczy, widzialnych i niewidzialnych, który, będąc dobrym, uczynił wszystkie dobre rzeczy, zła zaś nie uczynił, ale ułożył wszystkie przez siebie dokonane dobre. Diabła bowiem i innych demonów według natury stworzonych przez Boga dobrych, lecz samych siebie przez wolną wolę uczynili złymi.”

Tłumaczenie polskie

„Wierzy, wyznaje i głosi mocno jednego prawdziwego Boga, Ojca i Syna i Ducha Świętego, jednego w istocie, w trzech osobach… Że ten jedyny prawdziwy Bóg jest Stwórcą wszystkiego, widzialnego i niewidzialnego, który, będąc dobrym, uczynił wszystkie rzeczy dobre; ale zło nie uczynił, lecz wszystko, co zostało stworzone, ustalił jako dobre. Diabel i inne demony, w istocie dobrzy, zostali stworzeni przez Boga, ale sami się stali złymi poprzez wolną wolę.”

Główne twierdzenia

1. Bóg stworzył wszystko, co istnieje, zarówno widzialne jak i niewidzialne, i wszystko zostało stworzone dobre.
2. Bóg nie stworzył zła (mala vero non fecit).
3. Wszystko, co Bóg uczynił, zostało ustanowione jako dobre.
4. Diabel i inne demony są stworzeniami dobrymi w naturze.
5. Diabel i inne demony wybrali zło poprzez wolną wolę.

Kontynuacja tradycji laterańskiej (1215)

Formułowanie z Florencji niemal dosłownie powtarza definicję z Lateranu IV (1215):

Mała różnica w wyrażeniu «per liberum arbitrium» (przez wolną wolę) zamiast «per se» (samych przez siebie) pogłębia antropologię wolnej woli, istotną dla scholastycznej doktryny XIII wieku.

Znaczenie teologiczne

Definicja z Florencji ma trzy wymiarów doktrynalne:

1. Antydualistyczna (przeciwko trwającemu manikeizmowi)

Sobór potwierdza, że istnieje jeden jedyny stworzycielski zasadnik, który jest dobry, i że wszystko, co istnieje, jest pierwotnie dobre. Zło nie jest zasadnikiem w sobie, ale zepsuciem dobra.

2. Antymonistyczna (przeciwko jakiemuś determinizmowi)

Sobór stwierdza rzeczywistość wolnej woli u istot duchowych. Upadek aniołów nie był spowodowany koniecznością natury ani przeznaczeniem, ale wolną wyborem.

3. Antyemanacjonistyczna (przeciwko plotinizmowi i neoplatonizmowi)

Sobór stwierdza, że wszystko, co istnieje, zostało stworzone przez Boga z niczego (creatio ex nihilo), nie wyłoniło się z substancji boskiej. Anioły nie są «potomkami» Boga, ale wolnymi istotami.

Dziedzictwo magisterskie

Formuła z Florencji była cytowana dosłownie:

• W Katechizmie Rzymskim Piusa V (1566)
• W Watykanie I (1870), Konstytucji Dei Filius, rozdział 1
• W Katechizmie Kościoła Katolickiego (1992) nr 391: «Za wyborem nieposłusznym naszych pierwszych rodziców kryje się złowroga głos»

Dodatkowa lektura

IV Sobór Laterański 1215 | Katechizm Rzymski | KK o Aniołach i Demonach

Zobacz również: Co to jest aniołologia? Anioły w Biblii i w Magistereum

Sprawdź nasze kompleksowe przewodniki po Aniołologii Katolickiej.