Sobór Florencki – Bula *Cantate Domino* (1442): anioły i demony w profesji wiary

# Bula *Cantate Domino*

## Kontekst historyczny

Konklawe florenckie (przeniesione z Bazylei w 1438) było jednym z najważniejszych soborów XV wieku, mającym trzy główne cele:

– Unię z prawosławnymi Grekami (Bula *Laetentur caeli*, 6 lipca 1439)
– Unię z Armeńczykami (Bula *Exultate Deo*, 22 listopada 1439)
– Unię z Koptami etiopskimi (Bula *Cantate Domino*, 4 lutego 1442)

## Bula *Cantate Domino* – wyznanie wiary

Bula *Cantate Domino* zawiera najbardziej systematyczne wyznanie wiary soboru, obejmujące wszystkie kluczowe elementy doktrynalne. Jej stwierdzenia dotyczące aniołów i demonów stały się obowiązkową normą dla wszystkich późniejszych teologów.

## Tekst łaciński – wyznanie o aniołach

> „*Firmiter credit, profitetur et praedicat unum verum Deum, Patrem et Filium et Spiritum Sanctum, unum naturaliter, in tridem personis… Unum hunc verum Deum esse rerum omnium creatorem, visibilium et invisibilium, qui, cum bonus sit, omnia bona fecit, mala vero non fecit, sed facta a se omnia bona ordinavit. Diabolum enim et alios daemones secundum naturam a Deo factos bonos, sed se ipsos per liberum arbitrium fecisse malos.*”

## Tłumaczenie polskie

> „*Wierzy, wyznaje i głosi mocno jednego prawdziwego Boga, Ojca i Syna i Ducha Świętego, jednego w istocie, w trzech osobach… Że ten jedyny prawdziwy Bóg jest Stwórcą wszystkiego, widzialnego i niewidzialnego, który, będąc dobrym, uczynił wszystkie rzeczy dobre; ale zło nie uczynił, lecz wszystko, co zostało stworzone, ustalił jako dobre. Diabel i inne demony, w istocie dobrzy, zostali stworzeni przez Boga, ale sami się stali złymi poprzez wolną wolę.*”

## Główne twierdzenia

1. **Bóg stworzył wszystko, co istnieje**, zarówno widzialne jak i niewidzialne, i wszystko zostało stworzone dobre.
2. **Bóg nie stworzył zła** (*mala vero non fecit*).
3. **Wszystko, co Bóg uczynił, zostało ustanowione jako dobre**.
4. **Diabel i inne demony są stworzeniami dobrymi w naturze**.
5. **Diabel i inne demony wybrali zło poprzez wolną wolę**.

## Kontynuacja tradycji laterańskiej (1215)

Formułowanie z Florencji niemal dosłownie powtarza definicję z Lateranu IV (1215):

Mała różnica w wyrażeniu «per liberum arbitrium» (przez wolną wolę) zamiast «per se» (samych przez siebie) pogłębia antropologię wolnej woli, istotną dla scholastycznej doktryny XIII wieku.

Znaczenie teologiczne

Definicja z Florencji ma trzy wymiarów doktrynalne:

1. Antydualistyczna (przeciwko trwającemu manikeizmowi)

Sobór potwierdza, że istnieje jeden jedyny stworzycielski zasadnik, który jest dobry, i że wszystko, co istnieje, jest pierwotnie dobre. Zło nie jest zasadnikiem w sobie, ale zepsuciem dobra.

2. Antymonistyczna (przeciwko jakiemuś determinizmowi)

Sobór stwierdza rzeczywistość wolnej woli u istot duchowych. Upadek aniołów nie był spowodowany koniecznością natury ani przeznaczeniem, ale wolną wyborem.

3. Antyemanacjonistyczna (przeciwko plotinizmowi i neoplatonizmowi)

Sobór stwierdza, że wszystko, co istnieje, zostało stworzone przez Boga z niczego (creatio ex nihilo), nie wyłoniło się z substancji boskiej. Anioły nie są «potomkami» Boga, ale wolnymi istotami.

Dziedzictwo magisterskie

Formuła z Florencji była cytowana dosłownie:

• W Katechizmie Rzymskim Piusa V (1566)
• W Watykanie I (1870), Konstytucji Dei Filius, rozdział 1
• W Katechizmie Kościoła Katolickiego (1992) nr 391: «Za wyborem nieposłusznym naszych pierwszych rodziców kryje się złowroga głos»

Dodatkowa lektura

IV Sobór Laterański 1215 | Katechizm Rzymski | KK o Aniołach i Demonach

Zobacz również: Co to jest aniołologia? Anioły w Biblii i w Magistereum

Sprawdź nasze kompleksowe przewodniki po Aniołologii Katolickiej.