Η γιορτή ή μνήμη της Παρουσίας της Ευλογημένης Παρθένου Μαρίας στον Ναό, που γιορτάζεται στις 21 Νοεμβρίου, εκτός από την αφήγηση αυτού του επεισοδίου της ζωής της, θυμάται επίσης την περίοδο που μεσολάβησε από τη γέννηση μέχρι το αρραβώνα της Μαρίας με τον Ιωσήφ. Γιορτάζοντας αυτό το γεγονός, η Εκκλησία επιδιώκει να ξεκαθαρίσει την περίοδο της ζωής της Παρθένου Μαρίας, η οποία για πολλούς είναι σκοτεινή, λόγω της έλλειψης συνοπτικών ιστορικών στοιχείων για την πρώτη φάση της ζωής της. Για το σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο να αναφερθούμε στον Πρωτοευαγγέλιο του Αγίου Ιακώβου. Το τι χρησιμοποιεί η Εκκλησία ως μέσο, για να ξεκαθαρίσει στιγμές απλές, αλλά που αφηγούνται τη σιωπηλή ζωή της Μαρίας. Ενώ η λατινική γιορτή περιορίζεται σε απλή μνήμη, η Ανατολική Εκκλησία δίνει μεγαλύτερη έμφαση σε άλλες δύο γιορτές σχετικές με την παιδική ηλικία της Παρθένου, δηλαδή την Ακακία Σύλληψης και τη Γεννήση.

Apresentação de Maria no Templo – Anjo Azul

Γεννημένη στην Ανατολή, η γιορτή της Παρουσίασης της Παρθένου Μαρίας έχει διαφορετική σημασία στη Δύση, έχοντας έτσι ποικίλες αποχρώσεις σε κάθε μία από αυτές τις ηπείρους.

Το πανηγύρι στην Ανατολή

Η γιορτή της Παρουσίας της Παρθένου Μαρίας, έχει τις ρίζες της στον Ιουδαϊκό πολιτισμό, στην Ιερουσαλήμ. Το πρώτο γνωστό έγγραφο αναφέρεται στην αφιέρωση ενός ναού που χτίστηκε από τον Ιουστινιανό (527-565), με ημερομηνία 21 Νοεμβρίου 453, κοντά στον ναό όπου η Μαρία είχε συχνάσει. Σύμφωνα με ορισμένες ιστορικές πηγές, έζησε στον ναό για κάποιο διάστημα μεταξύ της αφιέρωσής του και της παράδοσής της στον Ιωσήφ.

Μετά την αφιέρωση της Νέας, η γιορτή φαίνεται να διατήρησε για κάποιο διάστημα τοπικό και περιορισμένο χαρακτήρα, διατρέχοντας τον κίνδυνο να ξεχαστεί, λόγω της καταστροφής του ίδιου ναού.

Στα πρώτα χρόνια της Χριστιανικής εποχής, υπάρχουν ορισμένες ομοιλίες σχετικά με την παρουσίαση της Μαρίας, ωστόσο, αναφέρονται περισσότερο στη γέννησή της παρά στην εορτή, κατά τρόπον αυστηρό. Ο ύμνος της γιορτής, όπως διαβάζεται σήμερα, επικυρώθηκε οριστικά τον 9ο αιώνα, χάρη στις ενέργειες του Γεωργίου της Νίκαιας και ενός άλλου, που αποδίδεται στον Κύριλο, πιθανώς του 10ου αιώνα.

Το φεστιβάλ στη Δύση

Κατά την παποσύνη του Σέργιου Α’ (687-701), η γιορτή της Παρουσίας της Αγίας Αναστάσιμης Θετής δεν είχε εισαχθεί στη Ρώμη, και η Δύση καθυστέρησε την αποδοχή της. Εν τω μεταξύ, τον 9ο αιώνα, η γιορτή γινόταν στα ανατολικά μοναστήρια της Ιταλίας. Ωστόσο, μόνο το 1373 η γιορτή άρχισε να γιορτάζεται στην κουρία της Ρώμης στην Αβινιόν. Ο απόστολος που συνέβαλε στην έναρξη της γιορτής ήταν ο Φίλιππος από τη Μεζιέρ, ο Γρηγόριος ΙΑ’ επέτρεψε τη γιορτή της γιορτής με τη λειτουργία και το γραφείο. Ο Σίξτος Δ’ το 1472 επέκτεινε τη γιορτή σε όλη την Καθολική Εκκλησία, εισάγοντας ειδικό γραφείο στο βραχιόλι. Ο Άγιος Πίος Ε’ το 1568, με την εντολή «Quod a nobis», την ανέστειλε. Ο Σίξτος Ε’ το 1585, με την βούλα «Intemeratae», ανέκτησε τη γιορτή στον ημερολόγιο, διατάσσοντας να γιορτάζεται με το γραφείο της Γεννήσεως και με απλή αλλαγή τίτλου.

Μετά την μεταρρύθμιση της λατρείας του Βατικανού ΙΙ, η γιορτή μειώθηκε σε απλή ανάμνηση, παραπέμποντας τον τελετουργικό στον κοινό της Ευλογημένης Παρθένου Μαρίας. Ο Παύλος ΣΤ΄ αναφέρεται στην γιορτή στο «Marialis cultus», όμως μόνο όταν μιλά για την δυτική εκκλησία.

Ιστορικά δεδομένα της γιορτής

Οι κανονικοί ευαγγέλια αναφέρονται στη ζωή της Μαρίας πριν από την Ανακοίνωση. Η σιωπή διακόπτεται μόνο με την παρουσία των αποκριβών ευαγγελίων, ιδιαίτερα του Πρωτοευαγγελίου του Ιακώβου, το οποίο αφηγείται με ιδιαίτερο τρόπο τα γεγονότα της σύλληψης της Μαρίας, της γέννησής της, της παράδοσής της στον ναό για να εκπληρώσει μια υπόσχεση που έκαναν οι γονείς της, των αρραβώνων της με τον Ιωσήφ, της Ανακοίνωσης, της Γέννησης μέχρι την άφιξη των Μάγων.

Η αφήγηση του πρωτοευαγγέλου του Ιακώβου

Η παρουσίαση της Παρθένου Μαρίας περιγράφεται από τον Πρωτοευαγγέλιο (7, 2- 8,1) ως εξής:

Η κοπέλα ολοκλήρωσε τα τρία της χρόνια, και ο Ιωακείμ είπε: «Καλέστε τις παρθένους των Εβραίων που είναι αγνές· κάθε μία από αυτές να κρατήσει ένα λυχνάρι, και τα λυχνάρια να παραμείνουν αναμμένα ώστε η κοπέλα να μην γυρίσει πίσω και η καρδιά της να μην απολαύσει κάτι εκτός από τον ναό του Κυρίου». Και αυτές το έκαναν, μέχρι να ανέβουν στον ναό του Κυρίου. Και ο ιερέας την υποδέχτηκε, την φίλησε και την ευλόγησε λέγοντας: «Ο Κύριος θα μεγιστοποιήσει το όνομά σου σε όλες τις γενιές. Μέσω σου, στις τελευταίες μέρες, ο Κύριος θα αποκαλύψει τη σωτηρία που έχει χορηγήσει στους απογόνους του Ισραήλ». Και έβαλε την κοπέλα να καθίσει στο τρίτο σκαλοπάτι του θυσιαστηρίου, και ο Κύριος την πλημμύρισε με τη χάρη Του, και εκείνη χόρευε, και όλη η οικία του Ισραήλ την απολάμβανε. Και οι γονείς της κατέβηκαν, γεμάτοι θαυμασμό, επαινώντας τον παντοδύναμο Θεό, επειδή η κοπέλα δεν είχε γυρίσει πίσω.

Ιστορικά δεδομένα

Το ευχάριστο γεγονός έχει πάντα τιμηθεί στην Ανατολή, όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε από τις διαστάσεις που έχει λάβει η γιορτή της 21ης Νοεμβρίου. Ο Δύση εξέφρασε την άποψή του αργότερα, με πολλές διστακτικές κινήσεις. Αυτές οι διστακτικές κινήσεις έγιναν ακόμη πιο έντονες μετά τις αρνητικές δηλώσεις του Προτεσταντισμού. Οι πρώτοι που αμφισβήτησαν το γεγονός ήταν οι «κεντουριάριοι». Μεταξύ των Καθολικών, αυτή η άρνηση έγινε μέσω του Δομινικανού Ιακώβου Σερί (1659-1738), με ένα βιβλίο που δημοσίευσε. Ο καρδινάλιος Λαμπερτίνι, αργότερα Πάπας Βενέδικτος ΙΔ’, υποστηρίζει ότι η Μαρία παρουσιάστηκε στον ναό για να εκπαιδευτεί σωστά. Σχετικά με την ιστορική αξία του γεγονότος, οι μελετητές Γ. Ροσκίνι και Λ. Περέτο δηλώνουν ότι η συνήθεια καλλιεργούνταν από τους Ιουδαίους, με στόχο να οδηγήσουν τα παιδιά και τις κόρες στον ναό για να τους αφιερώσουν στον υπηρετικό Θεό. Υποστηρίζουν επίσης ότι αυτή η παράδοση αποτελεί εκπλήρωση μιας υπόσχεσης της μητέρας, ως μια υπόσχεση ή μια πράξη προσφοράς στον Θεό, η οποία δικαιολογεί την εορτασμό της ημερομηνίας στις 21 Νοεμβρίου. Ωστόσο, θεωρούν ότι η παραμονή της Μαρίας στον ναό, ενσωματωμένη σε μια θεσμική ομοιότητα με ένα κολέγιο παρθένων αφιερωμένων στον υπηρετικό Θεό και στους ιερείς, μπορεί να είναι θρυλική, καθώς αν το γεγονός ήταν πραγματικά συγκεκριμένο, θα είχε περιγραφεί από τον Φλάβιο Ιωσήφο κατά την περιγραφή του για τον ιερό ναό.

Περί της θεολογικού-πνευματικού σημασίας της εορτής, θα συζητήσουμε στο επόμενο κεφάλαιο!