We zijn geroepen: de arbeiders van de wijngaard en Maria, geroepen sinds de ochtend van de schepping

Door Prof. Dr. Daniel C. Afonso · Bijgewerkt op 7 november 2026

Simile est regnum caelorum homini patrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam. […] Sic erunt novissimi primi et primi novissimi.
Mt 20,1.16

De parabool van de werkmannen in de wijngaard (Mt 20,1-16), een van de meest verrassende verhalen van Matteüs, betreft een werkgever die gedurende de dag arbeiders inhuurt (bij zonsopgang, om 9 uur, om het middaguur, om 15 uur en om 17 uur) en aan het einde aan iedereen hetzelfde loon betaalt, een denier. De arbeiders die al sinds zonsopgang werkten, klagen. De werkgever verdedigt zijn vrijheid om iedereen hetzelfde te geven. Conclusie: «De laatste zullen de eerste zijn en de eerste de laatste» (Mt 20,16). De parabool gaat niet over arbeidsrecht, maar over de logica van genade: het Koninkrijk wordt niet verdiend maar gegeven, en de maatstaf van de gave is de vrijgevigheid van de Geber, niet de verdienste van de ontvanger.

De literaire context is een antwoord op de vraag van Petrus in het vorige hoofdstuk: «Wij hebben alles achter ons gelaten, wat zullen wij krijgen?» (Mt 19,27). Jezus beloofde het honderdvoudige en het eeuwige leven, maar voegt de parabool van de werkmannen toe als waarschuwing: de beloning van het Koninkrijk is niet proportioneel aan de menselijke inspanning noch aan de diensttijd. De leerling die «vroeg in het spel kwam» heeft niet meer rechten dan degene die «laat in het spel kwam», want geen van hen «verdient» de denier van het eeuwige leven. Iedereen ontvangt het als genade.

I. «Quid iustum fuerit, dabo vobis»: rechtvaardigheid als gratuïteit

«Ik zal u geven wat rechtvaardig is» (Mt 20,4). De belofte die de werkgever aan de ingehuurde arbeiders doet, is opzettelijk vaag: hij specificeert geen bedrag. De rechtvaardigheid van de werkgever is niet de wiskundige proportie (diensttijd × loon), maar zijn soevereine vrijgevigheid. Wanneer hij iedereen hetzelfde betaalt, schendt hij geen rechtvaardigheid, hij houdt zijn belofte na, maar gaat verder dan de menselijke rechtvaardigheid: hij geeft meer dan verwacht zou worden.

Het protest van de arbeiders die het meeste uren hebben gewerkt («degenen die hier slechts één uur hebben gewerkt, heb je in gelijke mate gezet met ons die de hele dag en de hete zon hebben verdragen», Mt 20,12) is het protest tegen de rechtvaardigheid in verhouding tegen de gratuïteit. De werkgever erkent hun werk niet, bevestigt dat ze het afgesproken loon hebben ontvangen. Het probleem van de klagers is niet dat ze te weinig kregen, maar dat «zij zich niet kunnen verzoenen met mijn vrijgevigheid» (Mt 20,15): het schandaal van genade die ongelijke gelijkheid maakt.

De theologie achter de parabool is de theologie van de genade: redding is geen loon maar een geschenk. Wie op de weg van het Evangelie is gekomen op zijn 70e jaar, ontvangt hetzelfde «denier» van het eeuwige leven als wie in zijn kindertijd gedoopt werd en decennia van trouw leefde. De «onrechtvaardigheid» van de genade is het centrale schandaal van het Evangelie, en het is juist dat het «goed nieuws» is voor degenen die «laat in het spel kwamen»: voor de gekruisigde dief, voor Zacheus, voor Paulus, de «afgewezen» (1Cor 15,8).

II. «Eamus et nos in vineam: De verschillende uren van roeping

De parabel beschrijft vijf momenten van roeping: bij zonsopgang (πρωΐ), om 9 uur (τρίτην ὥραν), middag, 3 uur en 5 uur. Elk moment is een verschillende uur van de roeping: sommigen worden al in de kindertijd geroepen, anderen in de tienerjaren, anderen in het volwassen leven, anderen in het ouder worden. De parabel legitimereert elk roepingsmoment als even geldig: er is geen «te laat» in de wijngaard van de Heer.

De geschiedenis van de Kerk is de geschiedenis van deze verschillende uren: Augustinus werd geroepen «te laat» («te laat heb ik U liefgehad, Schone die zo oud en zo nieuw bent», Conf. X,27), Sint Johannes van het Kruis was alleen vruchtbaar na een lange «donkere nacht», Sint Ignatius van Loyola werd geroepen na een oorlogswond op zijn dertigste. Ieder ontving het «denier» van de heiligheid niet op basis van de ouderdom van de roeping, maar op basis van de beschikbaarheid voor de genade die in zijn uur aankwam.

III. Maria: geroepen sinds de eerste uur van de schepping

Maria wordt in de theologische traditie beschouwd als degene die «vanaf de eerste uur» werd geroepen, niet alleen in de zin van het doopritueel als kind, maar in de zin van de Onbevlekte Ontvangenis: zij werd «geselecteerd voor de wijngaard» voordat zij bestond, in de eeuwige verkiezing van God die haar voorbereidde als Moeder van de Zoon. De Feestdag van de Onbevlekte Ontvangenis (8 december) is theologische «eerste uur» van de parabel: Maria werd geroepen bij zonsopgang in de geschiedenis van de redding, voor Abraham, voor Mozes, voor alle economische verbond.

Maar de logica van de parabel is op een onverwachte manier ook van toepassing op Maria: de «eerste uur» geeft haar geen voordeel in termen van verdienste: zij ontving haar genade (de Onbevlekte Ontvangenis, de goddelijke Moederschap, de Tenhemelopneming) niet omdat zij vanaf het begin werkte, maar omdat de «meester» haar op een unieke manier gunstig wilde zijn. De verkiezing van Maria is puur genade van de Vader, niet betaling voor geleverde diensten, maar een voorwaardeloos geschenk. Het Magnificat erkent dit: «Hij heeft mij machtig gemaakt door Zijn genade» (Lc 1,49), niet «ik heb grote dingen verricht om te verdienen».

De «eerste uur» van Maria heeft een dimensie voor de Kerk: zij die vóór iedereen anders werd geroepen, staat in de positie van de «eerste» die worden verleid om te klagen. Maar Maria klaagde nooit: het Magnificat is geen inventaris van verdiensten, maar een lied van dankbaarheid voor de ontvangen genade. De nederigheid van de «diener» (Lc 1,48) is precies het weigeren om de «eerste uur» om te zetten in een titel van voorrang.

IV. «Nonne licet mihi facere»: de soevereiniteit van de genade

«Is het mij niet toegestaan om te doen wat ik wil met wat mij toebehoort? Of is uw oog kwaad omdat ik goed ben?» (Mt 20,15). De verdediging van de meester is de verdediging van de soevereiniteit van God over de genade. De genade van God is niet onderworpen aan de logica van menselijke proporties: God kan aan de laatste hetzelfde geven als aan de eerste, omdat wat Hij geeft (het eeuwige leven) van Hem is en elke maat overstijgt.

De leer van de Onbevlekte Ontvangenis is het meest eloqe voorbeeld van deze soevereiniteit: Maria werd bevrijd van de oorspronkelijke zonde niet omdat zij «goed» was, maar omdat God haar zo wilde gunstig zijn.

Maria heeft meer verdiend dan enig ander menselijk wezen, maar omdat God wenselijk vond om met haar overvloedig te zijn, heeft Hij haar van tevoren als Moeder van de Verlosser bestemd. Het eeuwige decreet dat Maria voorbereidde als Moeder van de Verlosser is de soevereine beslissing van de ‘patroon’ die besluit hetzelfde loon te betalen aan degene die Hij ‘bij het opkomen van de wereld’ heeft ingehuurd.

Maria contempleren in het licht van de parabool van de wijngaardwerkers leert ons om blij te zijn met de genade van God, niet om vergelijkingen aan te gaan over verdiensten, maar om met dankbaarheid het ‘loon’ te ontvangen dat aan iedereen gegeven wordt. Maria, die zong: “Hij heeft in mij wonderen verricht”, zonder te berekenen of zij meer of minder verdiende dan anderen, is de leerkracht van deze onbelangrijke vreugde: die de genade met open handen ontvangt, zonder voor zichzelf te bewaren of de genade van anderen te jaloerseren.