Śluby Kana i Kalwaria: archeologia i prawda

Śluby w KanaTeraz przyjrzyjmy się Kana, związanej również z pamięcią pierwszego cudu Jezusa, w którym obecna była Matka. Trzy miejsca rywalizowały o zaszczyt identyfikacji z miejscowym wydarzeniem opisanym w Ewangelii Jana 2,1-12: Khirbet Qana, Khirbet Kenna i Kefr Kenna. Krytycy niedawno zidentyfikowali Kana z Kefr Kenna. Badania elementów architektonicznych wciąż widocznych, okazjonalne wykopaliska, regularne kampanie archeologiczne, ceramika, numizmatyka, mozaiki znalezione oraz literatura bizantyjska przyczyniają się do tej identyfikacji.Kana ewangeliczna wywodzi się z epoki brązu i przetrwała do czasów współczesnych, wciąż zamieszkała i położona na drodze między Nazaretem a Tiberiadą. Okres życia Jezusa jest potwierdzony na miejscu monetą Heroda I i inną z czasów Tytusa z lat 80-81. Znaleziono również naczynie z kulistym ciałem i dobrze wypalonymi ścianami. Najlepiej udokumentowany jest okres III-IV wiek. W rzeczywistości istnieją dwa duże budynki, oddzielone korytarzem prowadzącym do dziedzińca, wyłożonego kamieniami różnych rozmiarów. Ściany zbudowane są z pięknych kamieni z gładkimi wypukłymi zdobieniami, prawdopodobnie ponownie wykorzystanych. Prawdopodobnie te budynki były widoczne aż do XVIII wieku.Bellarmin Bagatti datował główny budynek na III wiek, porównując go do elementów ponownie wykorzystanych w kościele franciszkańskim lub innych okazjonalnie odkrytych. Według badacza, chodzi o żydowsko-chrześcijańską synagogę równoległą do tej w Nazarecie. Oczywiście, były trzy rodzaje kolumn – duże, średnie i małe, służące do matroneum i dekoracji. Były dwa rodzaje gzymsów i trzy drzwi na fasadzie. Na koniec, były mozaiki z motywami kwiatowymi w kształcie krzyża, powszechne w miejscach żydowsko-chrześcijańskich, oraz fragment marmuru z ołtarza z małą kolumną podtrzymującą, wskazującą na jego charakter chrześcijański. Prawdopodobnie tam zachowała się Mesa Pańska, tak jak w Nazarecie i, jak zobaczymy, w Tabgha. W pobliżu, Chrystus uczestniczył w Ślubach w Kana.

Odnosi się do słynne aramejskie inskrypcje mówiące o tablicy. Anonim z Piacenzy świętował tam zarówno czystą ucztę, jak i ‘azkarat. Inne przypadkowe odkrycia pozwoliły na odbudowę historii góry Karm er Ras, zamieszkanej od czasów hellenistycznych aż do dziś, gdzie znaleziono elementy drugiej synagogi i jaskini, w której Żydzi modlili się i tańczyli. Prawdopodobnie w Kana było więc dwa dzielnice i dwie synagogi, jedna żydowska, a druga judaicko-chrześcijańska, tak jak w innych miejscach.

Skoncentrujmy się teraz na miejscach śmierci Chrystusa, gdzie obecna była również Maryja, czyli Golgocie z Świętym Gróbem. N. Avgad zidentyfikował drzwi, przez które Jezus dotarł do miejsca swojego cierpienia, zwane Drzwiami Ogrodu. Znajdowały się one tam, gdzie Drugi Mur oddzielał się od Pierwszego i wprowadzał do przestrzeni między nimi, w rogu, gdzie znajdowała się kamieniołom, chroniący Drugi Mur od zachodu. Tutaj Herod Wielki zasadził ogród, ale robotnicy pozostawili nienaruszony blok kamienia bardzo kruchego, nierównomiernego, który właśnie był Golgotą, na którym nagromadzono różne odpady, przekształcając go w wzgórze w kształcie czaszki, od której pochodzi jego hebrajska i łacińska nazwa (Golgota). Na północ od Golgoty znajdował się prywatny ogród z kilkoma grobowcami arystokratycznymi wyciętymi w skale, z których grobowiec Józefa z Arimatii stał się przypadkowym grobowcem Chrystusa.

Ten grobowiec wyryty był w żywej skale. Składał się z przedpokoju i komnaty grobowej z długą półką w niszy grobowej, zamkniętej okrągłą kamienią, która mogła być przesuwana po jakimś rodzaju torach. Otaczające grobowce świadczą o prawdziwości lokalizacji: cmentarz żydowski z grobowcami i sarkofagami. Jedno z grobów znajduje się obecnie pod kopułą koptycką. Obszar grobowy znajduje się pod syryjską kaplicą, obecnie przecinany na pół przez bazylikę konstantyńską. Takie grobowce istniały przed 42 n.e., kiedy Herod Agrippa I (37-44), włączając je do miasta z Trzecim Murem, w rzeczywistości zapobiegł powstawaniu nowych grobów. W czasie życia Jezusa, więc Golgota znajdowała się poza miastem. Przez pewien czas wśród uczonych krążyła teoria, że to niemożliwe, dlatego Charles Gordon zidentyfikował Święty Grób w miejscu wzgórza es-Sahra, z tak zwaną “Grobą Ogrodu”, która obecnie nie jest już brana pod uwagę przez nikogo. Obszar został szeroko wykopany. Wykopaliska Malliosa i Katsimbinisa w 1958 i 1973-77, przeprowadzone przez Florentino Diéza, ujawniły na wschodniej stronie skałę o wysokości 12,5 metra, częściowo obciętą i częściowo wyciętą, aby pomieścić prawie sześciokątną ścianę ochronną. W odległości 7,2 metra od ziemi znaleziono naturalną jaskinię o wysokości 2 metrów i szerokości 1 metra, wyłożoną jedynie kamieniami wyrzeźbionymi na miejscu. W odległości 2 metrów od ściany ochronnej stoi inna równoległa ściana.

W odległości pięciu metrów od dna, na głębokości około dwóch metrów pod poziomem jaskini, znajduje się piec. Jest to miejsce zwane w tekstach „post crucem” i słynna Jaskinia Skarbów, wyciętą w skale Gólgoty i powiązaną z cyklem Adama z grobowcem naszego patriarchy oraz z otoczeniem zstąpienia Chrystusa do piekła, gdzie znajdowała się wejście do Sheol. Wśród skarbów znajdowały się Święta Broń, która przebiła serce Chrystusa, gąbka, którą go nasycano, oraz obraz Matki Bożej Śpiącej. To wspomniane jest w Pasji Lucjana z Antiochii. Miejsce to było również związane z Wielkanocą, z płaczem Nowej Evy oczekującej zmartwychwstania, jak świadczy Dormitio Marii z jerozolimskiej tradycji. Piec służył jako inkensariusz, w którym palono aromatyczne drewno podczas rytuałów pogrzebowych. Wykopaliska zwróciły również ściany fundamentowe świątyni Wenus, przypominając o płaczach bogini o zmartwychwstaniu Adona. W rzeczywistości Hadrian profanował Gólgotę i Święty Grób, wyrównując pierwotną kamieniołomną skałę o wysokości dziesięciu do dwunastu metrów, aby zbudować na niej Forum nazwane Elia Capitolina. W tym miejscu wzniesiono świątynię Wenus dokładnie nad Grobem Chrystusa i dominowała nad Placem Rynku. Na szczycie skały Gólgoty stała rzeźba bogini z marmuru. O świątyni tej pisali Eusebiusz i Sozomen. Była ona również przedstawiona na monetach z Elia Capitolina. W pobliżu tych miejsc Żydzi-chrześcijanie utrzymywali żywą tradycję kultową związaną ze śmiercią, pogrzebem i zmartwychwstaniem Jezusa. Po 325 roku biskup Jerozolimy Modest poprosił o uwolnienie świętego miejsca od niegodziwych konstrukcji, a Konstantyn odkrył Jaskinię Grobową. Tradycje żydowsko-chrześcijańskie z ich relikwiami zostały zachowane w nowych konstrukcjach cesarskich. Eucheryusz oglądał żywą skałę, której lokalizacja jest obecnie przedmiotem dyskusji. Anonimowy autor Brewiarium z Jerozolimy czcił Broń. Anonim z Piacenza czcił obraz Najświętszej Maryi, który błagał Świętą Marię Egipską o nawrócenie. Arculf znalazł kaplicę maryjną związaną z Pietą i Matką Bóstwa Smutną. Pierwsza świątynia została wzniesiona przez Konstantyna wokół Świętego Grobu w 366 roku. Miała formę okrągłego mauzoleum zwanego Anastasis, co w języku greckim oznacza „zmartwychwstanie”. Rotunda nad Grobem, zwana Wielką Absydą, jest otoczona dwoma transeptami na północy i południu. Po obu stronach transeptu południowego wznoszą się kolumny restauracji dokonanej przez Konstantyna IX Monomacha. Na wschodniej stronie, naprzeciw Anastasis, znajduje się stylobat galerii wschodniej. Naprzeciw kolumn, w kącie ze stylobatem, znajdują się resztki Gólgoty. Konstantyn I usunął żywą skałę z Grobu, która obecnie jest całkowicie ukryta pod rosyjsko-ortodoksyjną nadbudową z XIX wieku, obciążoną licznymi ozdobami. Przez przedsionek zwany Kaplicą Anioła uzyskuje się dostęp do Komnaty Grobowej, kwadratowej sali o boku około dwóch metrów. Kamień, na którym spoczywało ciało Chrystusa, jest przykryty płytą marmurową. Na suficie wiszą czterdzieści trzy cenne lampy, podzielone między różne kościoły proporcjonalnie do ich udziału w budynku. Za zachodnimi łukami rotundy widać wspomniane groby naskalne. Wewnątrz, dwie strome schody o piętnaście stopni prowadzą na Górę Golgoty, którą Konstantyn wyciął w jednym bloku skalnym o wysokości pięciu metrów i szerokości sześciu metrów. Powierzchnia była pokryta mozaikami i podzielona na dwie kaplice kolumnami. W obszarze obecnie należącym do franciszkanów, po prawej stronie, znajdują się XIX i XX stacja Drogi Krzyżowej, czyli Odsłonięcie i Ukrzyżowanie. W lewej kaplicy obchodzi się XII stację, czyli Śmierć Jezusa. Pod Kalwarią znajduje się Kamień Układania, upamiętniający XIII stację, czyli Układanie. Pod ołtarzem Kalwarii wykuta jest właśnie Jaskinia Kaplicy Adama. Tutaj widoczna jest skała pęknięta podczas trzęsienia ziemi, które towarzyszyło śmierci Jezusa i o którym wspominałem. Na wschodniej ścianie Kaplicy Adama znajdowała się Jaskinia Żydów-Chrześcijan. W okresie bizantyjskim do rotundy dołączony był dziedziniec, w którym na świeżym powietrzu widoczny był Kalwaria. Pięcioprzężna bazylika została wzniesiona później. Po stronie wschodniej poprzedzała ją hala, do której można było wejść przez trzy drzwi z dawnego forum, z których niektóre części zachowały się w rosyjskim klasztorze Muristan, który był kiedyś schroniskiem dla pielgrzymów. Oprócz absydy protobizantyjskiej znajdowała się krypta bazyliki konstantyńskiej, opierająca się na cysternie, w której Helena, matka cesarza, znalazła Krzyż. Kompleks konstantyński przetrwał prawie wszystkie zniszczenia, aż do tego śmiertelnego, który wyrządził El-Hakim w 1009 roku. Od tego czasu bazylika nigdy więcej nie odzyskała swojej dawnej wielkości i kompletności. Obecny plan jest krzyżowy, odpowiadający kościołowi wzniesionemu i poświęconemu w 1149 roku. Połączono w ten sposób rotundę z romańską kościołem, który obejmował również Kalwarię. Środkowy obszar tego budynku zajmuje obecnie greckorzymski chór, zwany katholikonem. Obok niego znajduje się deambulatorium z wieloma kaplicami, zamykające kościół od strony wschodniej, do którego prowadzi rampa schodów do Kościoła Świętej Heleny (dawnej krypty konstantyńskiej), położonej na niższych poziomach obok Kaplicy Odkrycia Krzyża, również wykutej w żywej skale. Niedaleko tej kaplicy znajduje się ściana z słynnym graffiti przedstawiającym

Na miejscu tym znajduje się okręt. Wokół leżą fundamenty starożytnego martyrionu bizantyjskiego. Po jednej ze stron przeprowadzono wykopaliska armeńskie. Nad nim, w czasach krucjat, stał klasztor kanoników Świętego Grobu. Na dachu, w pobliżu małej kopuły kościoła św. Heleny, widać resztki łuków z tamtego okresu, a także etiopski klasztor z małymi komórkami. Od czasów reform krucjat główny wejście znajduje się od strony południowej, do którego prowadzi przedsionek otoczony starożytnymi kaplicami. Fasada jest w stylu romańskim, stanowiąc najbardziej kompletny przykład architektury romańskiej w bazylice. Podwójne łuki portalu, z których jeden został zamknięty w czasach Saladyna, przypominają Bramę Piękną Świątyni. To właśnie tutaj, na tych historycznych miejscach, Chrystus zmarł, został pochowany i zmartwychwstał.

Głębiej w temat: zapoznaj się z mariologią, teologią maryjną, aparicjami maryjnymi oraz północno-zachodnią nauką o Maryji.

W sprawie obecności Maryi w wydarzeniach z Canany i na Kalwarii oraz jej teologiczne znaczenie, zapoznaj się z encykliką Redemptoris Mater papieża Jana Pawła II.