Η ακρόαση και το προσκυνητικό βλέμμα της Μαρίας
Η προσεκτική ακρόαση της Μαρίας: μια διαλογιστική σκέψη στην καρδιά (Λκ 2,19), η σπηλιά της Βηθλεέμ και η επίσκεψη των βοσκών στην ερμηνευτική της πίστης
Για να κατανοήσουμε το βάθος και την έκταση της ακρόασης της Μαρίας, πρέπει να κατεβούμε στη σπηλιά της Γέννησης στη Βηθλεέμ και να αναβιώσουμε την επίσκεψη των βοσκών στο κρεβάτι του Ιησού.Οι βοσκοί ήρθαν και διηγήθηκαν πολλές και θαυμαστές πράξεις που συνέβησαν εκείνη τη νύχτα, ενώ φύλαγαν το κοπάδι τους: Και όλοι όσοι άκουσαν εκπληρώθηκαν από τα λόγια των βοσκών.> Μαρία, από την άλλη, κρατούσε όλες αυτές τις πράξεις στο μυαλό της, διαλογιζόμενη στην καρδιά της (Λκ 2,18-19).Εδώ η ακρόαση της Μαρίας είναι μια πράξη διαλογισμού. Για να κατανοήσουμε αυτή τη στάση, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ο διαλογισμός μεταφράζεται από μια ελληνική ρήμα που σημαίνει να συγκεντρώνεις, να συγκεντρώνεις. Η Μαρία ασκούσε τον διαλογισμό στις Γραφές και μετά διαλογιζόταν σε όλα όσα άκουγε και κατανοούσε για τον Θεό: έτσι ένωσε τη λέξη με τη Λόγο, τη γνώση με τη Γνώση, την απόφαση με την Απόφαση, την αγάπη με την Αγάπη.Με αυτόν τον τρόπο, η Μητέρα του Ιησού βυθίστηκε όλο και περισσότερο στο μυστήριο του Θεού και στην κατανόηση του Λόγου Του. Όλη αυτή η εργασία διαλογισμού χαρακτηρίζεται από μια μεγάλη διάκριση:> Η Μαρία ξέρει τι να πάρει και τι να αφήσει. Βρίσκουμε αυτό το χάρισμά της ακριβώς στην ιστορία της Ανακοίνωσης (Λκ 2,26-38).Η Μαρία ακούει και βλέπει πραγματικά θαυμαστά πράγματα. Και είναι μια αφοσιωμένη γυναίκα, μια λατρεύουσα του Κυρίου. Νιώθει ότι έχει κληθεί γεμάτη χάρη. Ένας άγγελος της διαβεβαιώνει ότι ο Κύριος είναι μαζί της και ότι έχει επιλεγεί να γίνει η μητέρα του Μεσσία, ο οποίος θα καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ.Ωστόσο, η Μαρία δεν αφήνεται να παρασυρθεί. Θα μπορούσε να πει ότι όλα αυτά δεν την ανεβάζουν στον ουρανό, αλλά παίρνει απόσταση και υποβάλλει τον άγγελο σε δοκιμασία: «Πώς είναι δυνατόν; Δεν γνωρίζω άνδρα». Ο άγγελος της απαντά με ακρίβεια, της δίνει όλες τις εξηγήσεις που αναζητά, για να καταλήξει ότι αυτός που θα γεννηθεί από αυτήν θα είναι σύλληψη από το Άγιο Πνεύμα. Τότε η Μαρία κλείνει την κρίση της, τη διαλογισμό της, απαντώντας στον άγγελο: αν πρόκειται για τη χορήγηση συγκατάθεσης στο Άγιο Πνεύμα, δεν υπάρχει πρόβλημα, καθώς είναι δούλη του Κυρίου. Τότε ας γίνει αυτό που εσύ ο ίδιος είπες σε μένα!Για τη Μαρία δεν χρειάζεται πολύ: κατανοεί αμέσως όλα, από ένα εδάφιο ολόκληρο ψαλμό, από μια λεπτομέρεια ολόκληρο το επεισόδιο. Και αυτό επειδή η λέξη του Θεού είναι οικεία σε αυτήν. Με αργό διάλογο, η Μαρία φτάνει στη λέξη του Θεού: την ενσαρκώνει στην καρδιά της και όχι μόνο στο σώμα της. Η Μητέρα του Θεού ενδιαφέρεται για ό,τι βρίσκεται στην καρδιά του Υιού: η Μαρία και ο Ιησούς ζουν μια βαθιά κατανόηση. Μόνο έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε το επεισόδιο των γάμων της Κανά, την αντίδραση του Ιησού στην πληροφορία της Μαρίας για την έλλειψη κρασιού.Πιστεύω ότι η Μαρία δεν επιτάχυνε τον χρόνο των θαυμάτων του Ιησού, αλλά ότι, με το προφητικό πνεύμα της, είδε να έρχεται και, επομένως, ετοιμάζει τα πάντα ώστε η μετατροπή του νερού σε κρασί να γίνει δεκτή ως μια στιγμή θείας συμπόνιας. Το θαύμα των γάμων της Κανά αποκαλύπτει με εντυπωσιακό τρόπο το προφητικό πνεύμα της Μαρίας, βαθιά ριζωμένο στις Γραφές και πλήρως προσανατολισμένο προς τη αποκαλυπτική λέξη.Προς την προειδοποίηση του Ιησού:>>Μαρία δεν απαντά, αλλά απευθύνεται στους υπηρέτες λέγοντας: «Κάνετε ό,τι σας πει». Έτσι, η Μαρία γνωρίζει ότι η ώρα πλησιάζει. Και αυτή η γνώση προέρχεται από το πνεύμα της προφητείας της.Με αυτόν τον τρόπο, κατανοούμε πόσο προσεκτική γίνεται η ακρόαση της Θείας Λέξης: θέλουμε να πούμε τις παραβολές, τις λέξεις με δευτερεύουσες σημασίες που χρησιμεύουν για να τις ξεκαθαρίσουν (για όσους προσκολλούνται στον Ιησού) και επίσης για να τις κρύψουν (από όσους δεν προσκολλούνται σε αυτόν), και έτσι οι λέξεις και οι πράξεις συνδυάζονται μέχρι να αποκαλυφθεί η μοναδική Λέξη και η μοναδική Πράξη: ο σταυρός, η αποκάλυψη και το δώρο της αγάπης του Θεού. Φαίνεται ότι η Μαρία ακούει τις λέξεις και κατανοεί τις παραβολές, μέσα από τη σιωπή και την επιτήρηση, που καθιστούν ακουστή τη Λέξη, τον θαυμασμό για την κατανόηση με την ανακοίνωση, τη μνήμη που διατηρεί το ταξίδι με την παραβολή στην προσωπική οικειότητα.Επομένως, η διαλογιστική ανάγνωση οδηγεί σε βαθιά μεταστροφή της ελευθερίας μας, η οποία είναι ο λόγος της λογικής μας, κατευθύνοντάς μας πλήρως προς τη Λέξη της ζωής. Η διαλογιστική ανάγνωση της Λέξης μετατρέπεται αργά σε σχέση με αυτόν που μιλά και σε προσευχή με αυτόν που, παραμένοντας κρυμμένος, αφήνεται να βρεθεί και να δει από τους φίλους του: η προσεκτική ακρόαση της Λέξης προκαλεί ένα βλέμμα ικανό να διεισδύσει στο μυστήριο.Για να κατανοήσουμε το βλέμμα της Μαρίας, την ικανότητά της να εισέλθει με τα μάτια της πίστης στο μυστήριο της αγάπης του Θεού, πρέπει να ανέβουμε μαζί της στο Γολγοθά στα πόδια του σταυρού του Ιησού. Εδώ, η Μαρία βλέπει αυτό που οι άλλοι δεν βλέπουν: το προφητικό της βλέμμα, το διεισδυτικό βλέμμα (Αριθμοί 24,3), διακρίνει την παρουσία κάθε υπέρτατης εκδήλωσης της θεϊκής αγάπης.Ακόμη, διαβάζουμε ότι:>Ακόμη δεν είναι η ώρα μου (Ιωάννης 2,4),
>
>«Και όλοι οι λαοί, οι οποίοι ήλθαν να δουν το γεγονός, θυμούμενοι όσα συνέβησαν, έσφιξαν τα στήθη τους. Αντίθετα, οι φίλοι του Ιησού και οι γυναίκες που τον ακολουθούσαν από τη Γαλιλαία κρατήθηκαν σε απόσταση και παρακολουθούσαν όλα όσα συνέβαιναν» (Λκ 23,48-49).Το γεγονός του θανάτου του Ιησού αποκαλείται από τον Λουκά ως «θεώρησις», η ελληνική λέξη που φέρει βαθύ νόημα: η θεώρησις ήταν η υπέρτατη εξήγηση για τα πάντα. Ο Λουκάς εντοπίζει αυτή την εξήγηση για τα πάντα στο Σταυρό. Και με τον Λουκά επίσης η Μαρία, η οποία βλέπει αυτό που οι άλλοι δεν βλέπουν, επειδή τα μάτια της έχουν πλυθεί με δάκρυα και είναι σχισμένα από τον πόνο.Για να διεισδύσουμε στο μυστήριο του θεϊκού έρωτα με το βλέμμα, είναι απαραίτητο το μυστήριο να διεισδύσει πρώτα στο βλέμμα, μαλακώνοντας την καρδιά. Η προσευχή που πραγματοποιείται με το βλέμμα, εξωτερική και εσωτερική, πηγάζει από την υπέρτατη αποκάλυψη του θεϊκού έρωτα προς τον άνθρωπο. Ο Σταυρός γίνεται έτσι η καρδιά της ζωής της προσευχής, επειδή είναι το μέρος όπου ο έρωτας χύνεται πάνω μας. Ο Σταυρός είναι το σύμβολο της φιλανθρωπίας του Θεού, του πλήρους δώρου του θεϊκού έρωτα προς τον άνθρωπο, σύμφωνα με μια όμορφη έκφραση του Αγίου Μαξίμου του Αναγνωριστή.Έτσι κατανοούμε το τι δηλώνει το Δεύτερο Σύνοδο της Νίκαιας (787), στην ορθόδοξη οριστική του διατύπωση, όταν προσδιορίζει τον τύπο της λατρείας που επιφυλάσσεται για τα ιερά εικονίδια. Σύμφωνα με την πίστη μας, δεν πρόκειται για αληθινή λατρεία (latria), η οποία επιφυλάσσεται μόνο για τη θεϊκή φύση, αλλά για μια λατρεία παρόμοια με εκείνη που αποδίδεται στην εικόνα της πολύτιμης και ζωογόνου Σταυρού, των Αγίων Ευαγγελίων και άλλων ιερών αντικειμένων, τιμίζοντάς τα με προσφορά θυμίαματός και φωτισμού, όπως ήταν η συνήθεια των αρχαίων. Πράγματι, η τιμή που αποδίδεται στην εικόνα μεταβιβάζεται σε αυτόν που την αντιπροσωπεύει.Και όποιος λατρεύει την εικόνα, λατρεύει το πρόσωπο που απεικονίζεται σε αυτήν. Σε αυτό το σημείο, φαίνεται σαφές ότι, αν επιθυμούμε να ωριμάσουμε στην προσευχή, στη συμπονετική σκέψη του μυστηρίου του Σταυρού, ο οποίος είναι ο θρόνος του Αρνίου γύρω από τον οποίο συγκεντρώνεται η Εκκλησία, είναι απαραίτητο να ανακαλύψουμε, ίσως να ανακαλύψουμε ξανά, την εικονογραφική παράδοση της Εκκλησίας. Υπάρχει εικονογραφία στις ανατολικές και δυτικές εκκλησίες: η πρώτη είναι πιο αντιπροσωπευτική και φτάνει στην πιο χαρακτηριστική έκφρασή της με την ζωγραφική (ή καλύτερα, γραφή) των ιχνών. Η δεύτερη είναι πιο αφηρημένη και φτάνει στην πιο χαρακτηριστική έκφρασή της με την αρχιτεκτονική (αναφέρομαι κυρίως στον γοτθικό ρυθμό).Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, προσφέρονται μοναδικές ευκαιρίες: ο Σταυρός, το σταυρόμορφο, το Πασχαλινό κερί, ο άμβωνας είναι εικόνες που πρέπει να αποκωδικοποιηθούν και να εσωτερικευθούν, οι οποίες συμμετέχουν στη λατρευτική πράξη ως ιερές εικόνες. Στη συνέχεια, υπάρχει μια αναβίωση της τέχνης των ιχνών, λατινικών και βυζαντινών, που προσφέρουν μια μοναδική ευκαιρία για προσευχή. Ωστόσο, για να διαβάσουμε αυτές τις εικόνες, απαιτείται μια μέθοδος, αλλιώς μπορεί κανείς να καταλήξει στο συναισθηματισμό ή σε εντελώς ελεύθερες αποδόσεις νοήματος: κάτι που δεν ευνοεί τη σοφή συμπονετική σκέψη, σε αρμονία με την ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας και με τη λατρεία.Αν ένα ίχνος κατανοηθεί, λαμβάνοντας την υπηρεσία του ως αναφορά στο αρχέτυπο, τότε επιτρέπει τη θεία ανάγνωση, με μεγαλύτερη βάθος και σαφήνεια από ό,τι ένα κείμενο των Ιερών Γραφών. Μια θετική μέθοδος ανάγνωσης ιχνών μπορεί να επικεντρωθεί σε πέντε λειτουργίες: θέμα, αφήγηση, διέγερση, απόσταση και λαβύρινθος.Η ανακάλυψη του θέματος, ακόμη και με τη βοήθεια της επιγραφής, σημαίνει την αναγνώριση του κειμένου των Γραφών στο οποίο αναφέρεται το ίχνος. Πράγματι, κάθε ίχνος πρέπει να κάνει ορατό, με το σχέδιο και τα χρώματα, αυτό που οι Γραφές ανακοινώνουν με τις λέξεις.Το θέμα επαναεκφράζεται στο ίχνος με οπτική γλώσσα.Και αυτή η πραγματικότητα δημιουργεί μια είδους αφήγηση, μια ακολουθία εικόνων που κάνουν τον ικόνα ορατό ισοδύναμο της αόρατης πραγματικότητας που προκαλεί να σκεφτεί και να πιστέψει.Ο ερεθισμός θυμίζει τη λειτουργία των χρωμάτων, καθώς το χρώμα είναι ένας ψυχοεμοτικό ερεθισμός. Μια σωστή ανάγνωση του ικόνα επιτρέπει να προσδιοριστεί το κεντρικό του χρώμα και τα δευτερεύοντα, τα οποία εναρμονίζονται όπως οι νότες μιας μουσικής. Η χρωματική πτυχή και το συμβολισμό της που κρύβεται μέσα της είναι η αιτία της θεραπευτικής δύναμης των ικόνων, ικανών να θεραπεύσουν τη φαντασία και να την απελευθερώσουν από την επιθετικότητα των διεστών εικόνων.Ωστόσο, πρέπει επίσης να αποστασιοποιηθούμε από τους χρωματικούς ερεθισμούς, καθώς ο άνθρωπος δεν είναι μόνο φανταστικός (νυχτερινός), αλλά και λογική (ημερήσια). Οδηγούμαστε σε αυτή την πράξη μέσω της ανακάλυψης του περιγραφόμενου ικόνα, του υποκείμενου γεωμετρικού και αφηρημένου συμβολισμού.Κάθε ικόνα έχει το δικό της μυστήριο, προσφέρει τον δικό της θησαυρό, πέρα από ό,τι φαίνεται αμέσως. Και αυτός ο θησαυρός υπονοεί το σύμβολο του λαβύρινθου, καθώς η ανάγνωση του ικόνα είναι σαν ένας δρόμος που οδηγεί ακριβώς στο δωμάτιο του θησαυρού, στην Ουράνια Ιερουσαλήμ, όπως στους λαβύρινθους που βρίσκουμε στο δάπεδο ορισμένων αρχαίων εκκλησιών, διασχισμένους από προσκυνητές με τα γόνατα, στο μέρος της προσκυνήσεως στη ιερή γη.Κάθε ικόνα παρουσιάζεται έτσι ως μια μικρή εικονοστάση, που κρύβει και αποκαλύπτει το μυστήριο της πίστης στα διεισδυτικά μάτια. Είναι σαν ένας λαβύρινθος που πρέπει να διασχιστεί αργά, με τα γόνατα, μέχρι να ανακαλυφθεί το σημείο ακτινοβολίας που καίει το βλέμμα μας για να μας κάνει να σκεφτούμε με αγάπη αυτό που είναι πραγματικό, αλλά αόρατο. Η φωτιά που καίει το βλέμμα, εσωτερικευμένη, φωτίζει την καρδιά και ζεσταίνει την προσευχή και τη συμπονετική σκέψη. Αν ένας ικόνας δεν καίει το βλέμμα, παραμένει μια εξωτερική επιφάνεια, ίσως τόσο όμορφη που μπορεί να θαυμάζεται, μέχρι να γίνει σεβαστή. Έτσι θα γεννιόταν η ειδωλολατρία, μια άκακη χειραγώγηση του ικόνα ανίκανο να επικοινωνήσει το μυστήριο που έχει κατανοηθεί. Αν ο ικόνας δεν οδηγεί τον προσκυνητή να συμμετάσχει στην πραγματικότητα που έχει κατανοηθεί, θα είναι απλώς μια εικόνα που αντιπροσωπεύει μια πραγματικότητα όπως μια φωτογραφία του παρελθόντος.Στο διεισδυτικό βλέμμα της Μαρίας βλέπουμε να συμβαίνει η εικονογραφία. Η Μαρία έβλεπε πέρα από τα χρώματα, τις στιγμές, τις φωνές και έμπαινε μέσα σε ένα μυστήριο που αποκαλυπτόταν, καλύπτοντας τον εαυτό της και διάβαζε αυτές τις σημάδες της ιστορίας που σωζόταν κάθε στιγμή. Το μυστήριο δεν βρίσκεται έξω από εμάς, είμαστε μέσα του και κοιτάζοντας γύρω μας αντιλαμβανόμαστε την παρουσία του. Έτσι ήταν ο δρόμος της Μαρίας, όπου το απόλυτο μεταφυσικό απέναντι στο οποίο καλύπτονταν το πρόσωπο επειδή δεν μπορούσε να δει, έγινε άνθρωπος ανάμεσα μας, αγγίξιμο, προσβάσιμο, αλλά δεν έχασε το μυστήριο του ούτε τη δύναμη της αποκάλυψης. Τώρα έχουμε μια ιστορία που σώζει, αφηγούμενη στον συνεχή ικόνα της ζωής… που δεν σταματά να ρέει. Χρόνος να μάθουμε να διαβάζουμε αυτόν τον ικόνα μαθαίνοντας από τη Μαρία.Για να εμβαθύνετε στη σκέψη για την προσεκτική ακρόαση της Μαρίας, συμβουλευτείτε την εγκύκλιο «Redemptoris Mater» του Ιωάννη Παύλου Β’, η οποία παρουσιάζει τη Μαρία ως πρότυπο πίστης, ακρόασης και πνευματικής προσκυνήσεως.Εξερευνήστε: – την Μαριολογία (locusmariologicus.org/mariologia/) – τη Θεολογία Mariana (locusmariologicus.org/teologia-mariana/) – τις Μαριανές Εμφανίσεις (locusmariologicus.org/aparicoes-marianas/) – και το Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία (locusmariologicus.org/pos/).
Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία
Θέλετε να εμβαθύνετε στη μελέτη της Μαριολογίας; Γνωρίστε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαριολογίας του Locus Mariologicus – μια ακαδημαϊκή κατάρτιση που συνδυάζει αυστηρή θεολογική μελέτη, πνευματική ζωή και ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.
Θέλετε να μελετήσετε τη μαριολογία σοβαρά;
Αυτό το άρθρο προκύπτει από τα έργα της βιβλιοθήκης του Locus Mariologicus. Η Μεταπτυχιακή Σπουδή στη Μαριολογία σας οδηγεί στην ίδια πηγή, με ακαδημαϊκή καθοδήγηση: Γραφή, Πατέρες της Εκκλησίας και Μαγιστέριο, από το πρώτο δόγμα μέχρι τα σύγχρονα ζητήματα.
Responses