Σαν Γρηγόριος ο Νισσιανός: μεγάλη μορφή της μαριολογίας
Σήμερα τιμάμε μια σημαντική μορφή της Μαριολογίας: τον Άγιο Γρηγόριο τον Νισσένιο, θεολόγο και μυστικιστή του 4ου αιώνα. Σε μια εποχή που διεξάγονταν ο αγώνας κατά της αρειανικής αίρεσης, η οποία αρνιόταν τη θεότητα του Χριστού μέσω της διάδοσης των αποφάσεων του Συμβουλίου της Νίκαιας, βρέθηκε ο Γρηγόριος. Αυτός ο Πατήρ της Εκκλησίας διακηρύσσει την πλήρη θεότητα του Χριστού, την αιωνιότητά Του, την συνυπαρξία Του με τον Πατέρα. Αντίθετα, ο Ευνόμιος της Κυζίκου προώθησε την αρειανική αίρεση μέσω ενός ύπουλου ορθολογισμού και ακόμη της αίρεσης του Απολιναρίου, η οποία αρνείται να αναγνωρίσει στον ενσαρκωμένο Λόγο μια κανονική και πλήρη ανθρώπινη φύση.
Προ του επιθέματος στην αληθινή ανθρωπότητα και την αληθινή θεότητα, έγινε αναγκαία η ανάπτυξη της αλήθειας της Μαριολογίας, την οποία ο Άγιος Γρηγόριος κατάφερε να πραγματοποιήσει. Μοναχός με ασκητικό βίο, ο Νισσένιος χειροτονήθηκε επίσκοπος της Νισσού το 371, όπου αντιτάχθηκε σθεναρά στον αρειανισμό. Το 376, ένα συνέδριο αρειανικών επισκόπων, με τη συνεννόηση της αυτοκρατορικής αυλής, τον απέλυσαν από την επισκοπική του θέση, αλλά αυτή η προσβολή κράτησε λίγο, καθώς με το θάνατο του αυτοκράτορα Βαλέντου το 378, ο Γρηγόριος αποκαταστάθηκε στην επισκοπική του θέση στη Νίσσο. Το 381 έλαβε χώρα το Συμβούλιο της Κωνσταντινούπολης, στο οποίο είχε καθοριστική παρέμβαση, και αργότερα συμμετείχε, το τελευταίο έτος της ζωής του, στο Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης το 394.
Περί της Παναγίας Μαρίας, ο Γρηγόριος εκθέτει την μαριολογική του σκέψη σε ομιλία για τη γέννηση του Χριστού, στην «Περί της Παρθένου» θεραπεία, στον σχολιασμό του στον Ψαλμό των Ψαλμών, στη ζωή του Αγίου Γρηγορίου του Θαυματουργού και στα αντιρρητικά έργα κατά του Εουνόμιου και του Απολιναρίου.
Η μαριολογική σκέψη του συγγραφέα αναπτύσσεται γενικά για να διαφυλάξει την ένωση της ανθρώπινης και της θείας φύσης του ενσαρκωθέντος Λόγου. Η αίρεση του Απολιναρίου υποστήριζε ότι στην ανθρώπινη φύση του Λόγου υπήρχε μόνο το σώμα χωρίς λογική ψυχή, καθώς αυτή εξαρτιόταν αποκλειστικά από τον θεϊκό Λόγο. Για να διαφυλάξει την τέλεια και πλήρη ανθρωπότητα του Χριστού, ο Γρηγόριος θα επιμείνει στην αληθινή και πραγματική μητρότητα της Μαρίας και γράφει:
«Όσοι ομολογούν την ορθή πίστη, και εγώ δηλώνω ότι πιστεύω ότι αυτός είναι Θεός και άνθρωπος. Όχι όπως σκέφτεται ο Απολινάριος. Στην πραγματικότητα, η πραγματικότητα δεν είναι όπως την αντιλαμβάνεται αυτός, ότι δηλαδή η θεία φύση γίνεται κάτι γήινο και η ανθρωπότητα κάτι ουράνιο. Αντίθετα, η δύναμη του Υψίστου καλύπτει τη φυσική φύση μέσω του Αγίου Πνεύματος, και αυτή διαμορφώνεται με αυτόν τον τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι το τμήμα της σάρκας διαμορφώθηκε στην Αμόλυντη Παρθένο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αυτός που γεννήθηκε ονομάζεται Υιός του Υψίστου. Πράγματι, η θεία δύναμη επιτρέπει μια ορισμένη συγγένεια της ανθρώπινης φύσης με τον Θεό, ενώ η σάρκα επιτρέπει στον Θεό μια ορισμένη συγγένεια με τον άνθρωπο» (PG 45,1136).
Από τα λόγια του Γρηγορίου μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η αληθινή ενσάρκωση στη μήτρα της Παρθένου αντιστοιχεί στην αληθινή θεία μητρότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, ο τίτλος «Θεοτόκος» είναι κριτήριο ορθοδοξίας, καθώς λέει ο Νισσένιος:
Όπως προβλέπουμε, ο Άγιος Γρηγόριος, όταν αναφέρεται στα «προδόσια της ανώτερης φύσης», αναφέρεται στο προδόσιο της παρθενικής σύλληψης της Μαρίας. Η γέννηση του Ιησού με παρθενική σύλληψη είχε προφητευτεί στις μεσσιανικές προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης. Φυσικά δεν αγνοήθηκε η προφητεία του Ισαία, όταν ο Νισσένιος την εξηγεί:
“Ακούστε τον Ισαία που κηρύττει: «Γεννήθη εν εμείς αγέννητος, παρά μας δοσθέν υιός» (Ισ. 9,6). Μάθετε από τον ίδιο προφήτη πώς γεννήθηκε ο αγέννητος, πώς μας δόθηκε ο Υιός. Ίσως σύμφωνα με τον νόμο της φύσης; Ο προφήτης το αρνείται. Ο Κύριος της φύσης δεν υπακούει στους νόμους της φύσης. Αλλά πώς γεννήθηκε ο αγέννητος; Πείτε μου. Ο προφήτης απαντά: «Ιδού, η παρθένος συλλάβει και γεννά υιό, και τον ονομασθήσει Εμμανουήλ» (Ισ. 7,14), που μεταφράζεται: Θεός με μας. Τι θαύμα γεγονός! Η παρθένος γίνεται μητέρα και παραμένει παρθένος! Παρατηρήστε αυτή τη νέα φύση. Όλες οι άλλες γυναίκες, ενώ παραμένουν παρθένες, δεν γίνονται μητέρες. Όταν μια γίνεται μητέρα, δεν διατηρεί την παρθενία της. Εδώ, αντίθετα, τα δύο χαρακτηριστικά αποδίδονται στο ίδιο πρόσωπο. Είναι η ίδια γυναίκα που παρουσιάζεται, στην πραγματικότητα, ως μητέρα και ως παρθένος, καθώς ούτε η παρθενία εμπόδισε το μέρος της, ούτε η μητρότητα απέκλεισε την παρθενία. Πράγματι, ήταν σκόπιμο ο Σωτήρας, ο οποίος εισήλθε στη ανθρώπινη ζωή για να μας κάνει όλους ακέραιους, να έχει την ίδια του την προέλευση από μια ακέραια γέννηση.” (PG 46,1133-1136).Πολλά περισσότερα μαριολογικά κείμενα μπορούμε να βρούμε στα έργα του Αγίου Γρηγορίου. Ωστόσο, αυτό που τελικά είχε μεγαλύτερη σημασία από άποψη λατρευτικής-εικονογραφικής ήταν η ανάγνωση της θείας εμφάνισης της φλόγας στην έρημο με κλειδί τη Μαρία. Έτσι μας μιλά ο επίσκοπος Νισσάς:
«Δέν μου φαίνεται ότι πρίν ακόμη ο Μωυσής γνωρίσει αυτό το μυστήριο μέσα από εκείνο το φως στο οποίο εμφανίστηκε ο Θεός, όταν είδε την ακρίδα να καίεται χωρίς να καταστραφεί (Εξ 3,1ss), είπε ο Μωυσής: «Θέλω να πλησιάσω για να δω αυτή τη μεγάλη όραση». Πιστεύω ότι με τη φράση «να πλησιάσω» δεν εννοούσε μια τοπική απόσταση αλλά μια προσέγγιση στο χρόνο. Αυτό που πράγματι προφητεύθηκε μέσα από την φλόγα και την ακρίδα, μετά την παρέλευση του ενδιάμεσου χρόνου, αποκαλύφθηκε ανοιχτά στο μυστήριο της Παρθένου. Όπως η ακρίδα έκαμε φωτιά στον βουνό αλλά δεν καταστραφεί, έτσι η Παρθένος γέννησε και δεν μολύνθηκε».
Ο Άγιος Γρηγόριος αποδίδει μεγάλη αξία στο σημάδι, ικανό να προκαλέσει σε όποιον το παρατηρεί προσεκτικά έκπληξη και θαυμασμό, βασικές διατάξεις για να προσεγγίσουμε το υπερφυσικό. Το σημάδι, στην πραγματικότητα, μέσω των αισθητών περιεχομένων του, μας εισάγει στην όραση της πίστης του θεϊκού μυστηρίου και μας βοηθά να αποκτήσουμε μια μυστικιστική νοημοσύνη.
Η εξήγηση του Γρηγορίου για το μυστήριο της γέννησης είναι ξεκάθαρα ηθικής φύσης, καθώς για τους Πατέρες της Εκκλησίας ο Ιησούς γεννιέται για να απελευθερώσει τους ανθρώπους από τη διαφθορά του κακού. Η παρθένια άθικτη κατάσταση είναι τότε μέρος μιας αμόλυντης γεννήσεως και ενός επίσης αμόλυντου γεννήματος που υποδεικνύει την σωματική, ηθική και ως εκ τούτου την αγνότητα, στόχο κάθε ανθρώπινης ύπαρξης.
Μεταπτυχιακό στη Μαριολογία
Θέλετε να εμβαθύνετε στη μελέτη της Μαριολογίας; Ανακαλύψτε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Μαριολογίας του Locus Mariologicus, μια ακαδημαϊκή κατάρτιση που συνδυάζει αυστηρή θεολογία, πνευματική ζωή και ζωντανή παράδοση της Εκκλησίας.
Θέλετε να μελετήσετε τη μαριολογία σοβαρά;
Αυτό το άρθρο προκύπτει από τα έργα της βιβλιοθήκης του Locus Mariologicus. Η Μεταπτυχιακή Σπουδή στη Μαριολογία σας οδηγεί στην ίδια πηγή, με ακαδημαϊκή καθοδήγηση: Γραφή, Πατέρες της Εκκλησίας και Μαγιστέριο, από το πρώτο δόγμα μέχρι τα σύγχρονα ζητήματα.
Related Articles
Η ξεχασμένη ιστορία της αφιέρωσης στην αγνή καρδιά της Μαρίας από τους πάπες του 20ού αιώνα
Προσφορά στον Αμόλυντο Καρδιά της Μαρίας από τους Πάπες του 20ού Αιώνα: Παπική Πράξη, Ιστορικό Πλαίσιο και Μαριολογική Σημασία. Εξερευνήστε αυτή την Ξεχασμένη Ιστορία.
Η Παναγία των Ευχαριστιών ή της Χάρης: συμπέρασμα.
Μαριολογική συμπέρασμα περί της Παναγίας των Ευχαριστιών ή της Χάρης, η θεολογική της βάση και ριζική της έμφαση στην εκκλησιαστική παράδοση.
Άγιος Ιωσήφ: σοφός και πιστός δούλος
Ο άγιος Ιωσήφ, ο σοφός και πιστός δούλος, σιωπηλός προστάτης της Μαρίας και του Ιησού. Εξερευνήστε τον μοναδικό του ρόλο στην Αγία Οικογένεια και το πρότυπο πίστης που μας άφησε.
Αδαμάντιος
Αδαμάντιος μαρτυρεί για τη Μαρία στη συζήτηση με τον γνοστικισμό. Ανάλυση μαριολογίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων στον Λόγο περί Μαρίας. Εμβαθύνετε σε αυτή τη μελέτη.
Άγιος Ιωσήφ: το δράμα της απόρριψης
Μαριολογική ανάλυση της δραματικής απόρριψης του Αγίου Ιωσήφ απέναντι στην εγκυμοσύνη της Μαρίας και της υπακούσας του απάντησης στον άγγελο. Εξερευνήστε αυτή την κρίση πίστης.
Responses